туохт.
1. Анньыынан үлэлээ. ☉ Работать пешней. Уолаттар эбиэттэн киэһэ үчүгэйдик анньыылаатылар
2. Анньыыта оҥорон биэр, бэлэхтээ; анньыынан хааччый. ☉ Дать, подарить кому-л. пешню; снабдить пешней. Оҕонньор тимир ууһа буолан күтүөттэрин анньыылаата

сов. кого-чего быс, матар; лишить свободы көҥүлүн быс; лишить обеда эбиэттэн матар; # лишить себя жизни тыыҥҥар ту рун, өлөрүн; лишить слова тылла биэримэ.

эмтээ диэнтэн х-ччы аата
[Уолака:] Бар, били харах эмтээччи Мөкүөйэ эмээхсини ойутан аҕал эрэ. Суорун Омоллоон
[Светлана:] Ол эрээри дьону өлүүттэн өрүһүйэр, ыарыһахтары үтүөрдэр эмтээччигэ да, эмтэтээччигэ да төһө үөрүүлээх буолуой?! И. Находкин
Онтон эмтэнэр хоско эбиэккэ диэри тиис эмтээччилэр, эбиэттэн киэһэ уопсай доруобуйаны көрөөччүлэр, эмтээччилэр үлэлииллэр. «Кыым»

туохт. Күүһүрэн кэл, эрчимир. ☉ Обрести энергию (стремительность, динамичность), силу
«Тыый, сиримнэ! Сымыйа буолбат дуо!» — Нарыйа дьоп-дьоҕус сирэйэ эмиэ тэп-тэтэркэй буолбут, мөккүөртэн, күүрбүтэ-хаарбыта сүр быһыылаах, Сергейи ситэ саҥарпакка, быһа түстэ. В. Яковлев
Сарсыарда өттүгэр улаханнык күүрэн-хааран, дьулурҕатык хаампыттара, эбиэттэн киэһэ намык баран хааллылар. В. Яковлев

тыаһы үт. туохт. Тохтоло суох биир күдьүс «тир-тир-тир» диэн олус күүскэ тыаһаа. ☉ Издавать, производить очень громкий, равномерный, дребезжащий звук, тарахтеть
Дүбдүр-дабдыр, Дүрбүөн-дарбаан Тирилии-тарылыы, Тигинии түстэ. П. Ойуунускай
Кыра сэлиэнньэ иһигэр эргэ тыраахтар тыаһа тирилээн-тарылаан ыраахтан иһиллэрэ. «Кыым»
Эбиэттэн киэһэ бөртөлүөт дьэ тирилээн-тарылаан кэллэ. СЮ ЫБ

1. последний, конечный; сыҕарым кэнники самый последний; командировкам сыҕарым күннэригэр в последние дни моей командировки; 2. послелог, упр. исх. п. после, позже; мантан сыҕарым с этого времени; эбиэттэн сыҕарым сразу после обеда, по окончании обеда.

туохт.
1. Ынаҕы төрдүс ыамнаа. ☉ Проводить четвёртый удой. Ынахтарын түөртүүрдүүллэрэ чугаһаабыт
□ Маҕааччыйам үүтэ бэлиэр быһа түһэн тардан эрэр, мантан инньэ киһи түөртүүрдээн эҥин эрэйдэниэ суох. М. Тимофеев
«Киэһэ, хойутаатахпына, ынаххытын түөртүүрдээриҥ», – диэбитэ ийэлэрэ. ПК Х
2. кэпс. Эбиэттэн киэһэ түөрт саҕана чэйдээн ыл, аһаа; ол саҕана омурҕаннаан ыл (от үлэтин кэмигэр). ☉ Есть, перекусывать около четырёх часов дня; делать перерыв около четырёх часов дня (во время сенокоса)
«Чэйиҥ, түөртүүрдүөххэйиҥ», – диэтэ ийэлэрэ. «ХС»

1. там, в стороне; туда, в сторону; антах бар отойди в сторону; антах анньан кэбис оттолкни в сторону; 2. послелог, упр. исх. п. с; от; после; бу күнтэн антах с этого дня; эбиэттэн антах после обеда; мантан антах отныне; онтон антах оттуда; с того места.

сущ.
эбиэт

аат.
1. Тимир тиэрбэстэри бэйэ-бэйэлэригэр иилиһиннэри тиһэн оҥорбут быа курдук уһун оҥоһук. ☉ Ряд металлических звеньев, продетых одно в другое, цепь
Витя туох эрэ хараны, түүлээҕи бобо харбаан ылла, сыап тыаһа кылыр гынна. Н. Заболоцкай
Хаайыылаах илиитигэр-атаҕар хандалы сыаптара кылыргыыллар. С. Никифоров
Тыаһы истэн түөрт харахтаах күөрт ыт өрө баргыйбытынан, сыабын соһор тыаһа кылыгыраабытынан ааҥҥа кэлэн, …… үрэн баргыйда. М. Попов
2. Ханнык эрэ тиэхиньиичэскэй оҥоһуктар, аппарааттар чаастарын ситимэ, холбоһуга. ☉ Цепное соединение агрегатов каких-л. технических изделий, аппаратов, цепь. Хамбаайын барабаанын сыаба быстыбыт
□ Эбиэттэн киэһэ оҕонньор хантан эрэ сабыс-саҥа чочу уонна уонча «Дружба» сыабын булан аҕалла. «ХС»
Мотуордар өрө бирилии, ыһыыра түспүттэрэ, хамбаайын ньирилээбитэ, сыаптара хабырыммыттара, малатыылкатыттан соломону ыһан күдээритэн, сэлиэһинэйи быһан күүдэпчилэтэн барбыта. Ч. Айтматов (тылб.)
3. кэпс. Дьиэ тутуутугар бэрэбинэлэри үрүт-үрдүлэригэр ууран хам туттарарга аналлаах кылгас мас оҥоһук (бэрэбинэлэр үүттэммит дьөлөҕөстөрүгэр саайыллар). ☉ Короткий деревянный шкворень, забиваемый между брёвнами строящегося дома для более плотного их скрепления. Бэрэбинэ сыабын элбэҕи бэлэмнээтилэр
4. көсп. Бэйэ-бэйэлэриттэн тэйсэ соҕус биир кэккэнэн иһэр дьон эрээтэ. ☉ Ряд, вереница людей
Эшелон диэкиттэн кыранааталар кыырайаллар. Кимэн киирэн иһээччилэр сыаптарыгар түһэн дэлбэритэ ыстаналлар. С. Никифоров
Бурхалей уонна Ахмет, бэйэлэрин роталарын хайыталаһан ылан бараннар, суол икки өттүнэн сыап оҥорон, айдааннаах Чихой диэки киирэн истилэр. Эрилик Эристиин
Сыап кимэн киирэн испитэ. Өлбүттэр уонна бааһырбыттар баар буолбуттара. ГСС
♦ Сыаптаах ыт курдук — олус киҥнээх, куһаҕан майгылаах (киһи). ☉ Злой, полный злости (человек — букв. как цепная собака)
Сыаптаах ыт курдук дьон баар буолаллар. НАГ ЯРФС II. Сыаптаах ыт курдук кө- ҥөс — кимиэхэ да тугу да бэрсибэт, биэриэн баҕарбат, олус кэччэгэй, көҥөс (киһи). ☉ соотв. как собака на сене
Ол киһиттэн көрдөөмө даҕаны, сыаптаах ыт курдук көҥөс. НАГ ЯРФС II