несов. разг. эгэлгэлэн, кубулҕаттан, атаахтаа.

ж. талымастаныы, эгэлгэлэнии.

м. сыа, арыы; животные жиры сүөһү сыата; рыбий жир балык сыата; растительные жиры үүнээйи арыыта; # нагулять жиру уой; с жиру беситься топпуккун уйума, наһаа тотон эгэлгэлэн.

аат. Талымастанар, эгэлгэлэнэр, дьээбэлэнэр санаа, быһыымайгы. ☉ Капризное желание, прихоть, причуда
Ханалҕалаах киһи. ПЭК СЯЯ
Эрийэ үктүүр эгэлгэлээх, хатыйа үктүүр ханалҕалаах (өс хоһ.). Сырдыкчаана, иһит эрэ, сырыы-айан күнэ кэллэ! Ордуос тойон ханалҕатын, Олуйара моһуоктааҕын. У. Нуолур
Кини ханалҕата элбэх. ЯРС

эгэлгэлэн диэнтэн хай
аата. Бэйэм наадыйбат суолум туһугар мин тугу да сиэртибэлиэм суоҕа: бэйэбин сиэртибэлиэхтээҕэр буолуох, быыкайкаан эгэлгэлэниибин да сиэртибэлиэм суоҕа. Н. Чернышевскай (тылб.)
Тоҕо дьон үксэ быраас сүбэтигэр наадыйалларый? Бэйэлээтэр бэйэлэрин эгэлгэлэниилэрин хайдах гынары сүбэлэттэрээри. АДУ ӨМУу

муй-хай буол кэпс. — хаппырыыстаан, сиэрэ суохтук быһыылан; эгэлгэлэн. ☉ Капризничать, ломаться; изощряться в причудах
Аны онно, омук дьоно баалларына, муй-хай буола сылдьаайаҕын. А. Сыромятникова
Ол хамнас да диэн, төһөнү ааҕаллара биллибэт. Эрдэ ыйыталаһар сөп этэ. Эмиэ мэлитэн, муй-хай буолан туруохтара. «ХС»

туохт. Атаахтаан хаппырыыстаа, эгэлгэлэн. ☉ Капризничать, изощряться в причудах
[Чиладзе:] Белов, тур. Атаахтаан тыҥаахтыаҥ иһин маамаҥ манна суох. Софр. Данилов
Тоотой уһуктан кэллэ. Атаахтаан, ийэтигэр сыста түһэн тыҥаахтыах буолан иһэн, бүгүн оскуолаҕа барарын өйдөөн олоро биэрдэ. Кэпсээннэр
[Гаврош:] Чэ бу кыра киһи тыҥаахтаатын даҕаны, оттон эн улахан киһи, эчи, ытыыргыттан саатыа да эбиккин, эчи, ньирэмсийдэххин. В. Гюго (тылб.)

этэҕэ-бытаҕа суох кэпс. — тугу эмэ уустугурдубакка, хаппырыыстаабакка, эгэлгэлэммэккэ. ☉ Без лишней прихоти, каприза
[Айталыын Куо — Хара Хааннаахха] дьыл бачча буолуор диэри туох да этэҕэ-бытаҕа суох, туох да иһитэ-хоһута суох олордулар. ПЭК ОНЛЯ I
Биһиги бастаан утаа, аспыт барана илигинэ, топпут ухханыгар, туох да этэҕэ-бытаҕа суох хааман бөдьөрүһүү бөҕө. Р. Кулаковскай

туохт.
1. Сараҕар салаалардан, салаа-салаа хайытталан. ☉ Разветвляться, разделяться на несколько ответвлений
Үрдүк тииттэр лабааларын нөҥүө сарадахтанан түһэр күн уотугар ууллан эрэр көмүрүө хаар бөдөҥ туораахтара сып-сытыынан чаҕылыҥнаһан, …… ылаллар. Н. Лугинов
Ити кэмҥэ күн көмүс куорсун анньынар, сардаҥа сарадахтанар. «ХС»
2. көсп. Олус эгэлгэлэнэн, уустугуран таҕыс. ☉ Быть необоснованно широким (напр., о подходе в мышлении)
Киһи атын кыһалҕата суох наар өй өттүнэн баран хааллаҕына сороҕор сиэри таһынан сарадахтаммыт санаа кулута буолар. Н. Лугинов

1. даҕ. Эҥин араас өҥнөөх, дьүһүннээх, ала-эриэн ойуулаах. ☉ Ярко-пестрый, цветастый, со всевозможными узорами, узорчатый
   Ойуур устун дьэрэкээн таҥастаах оҕолор сырсаллар (тааб.: моҕотой). Эбэ толоон …… алтан отунан аспыт, дьэрэкээн сибэккинэн тэлгэммит. Күннүк Уурастыырап
   Саҥа дьыл харыйата …… араас дьэрэкээн уоттарынан дьиримнии, күндээрэ-сандаара, ыҥыра-тырымныы турар. П. Тобуруокап. Тэҥн. дьэрэкээ
2. аат суолт. Эҥин эгэлгэ өҥ, ойуу, туох эмэ чаҕылхайдык эриэннэнэн-эгэлгэлэнэн көстүүтэ. ☉ Разноцветность, пестрота, цветистость, узорчатость; изощренно-узорчатое, яркое отражение чего-л.
   Арылыйар кустук дьэрэкээнэ, Сиппит ый көмүс мөһүүрэтэ барыта кинини [таптыы көрөр кыысчааммын] санатар! С. Васильев
   Муостаҕа түһэн оонньуур Күнтэн сырдык дьэрэкээн. Таллан Бүрэ
   Дьэдьэн, отон угунан Дьэрэкээнин тэлгэтэн, Илгэ сайын ийэбит Илэ-чахчы эргийбит. А. Бродников
   ◊ Дьэрэкээн от - үрдүк намчы умнастаах, дэлэгэй сэбирдэхтээх, күөх өҥнөөх бытархай сибэккилэрдээх элбэх сыллаах от үүнээйи. ☉ Василистник (род многолетних трав семейства лютиковых)
   Алаас кэриитигэр үүнэр дьэрэкээн от суурадаһынын дьон тымныйан ыарыйдахтарына иһэн үтүөрэллэрэ. «ХС». [Народнай медицинаҕа] дьэрэкээн отторунан сыыстарыыттан, мурун тымырыытыттан, баастан эмтэнэллэрэ. МАА КОЭҮү. Дьэрэкээн өлүү эмп. - бопторор ыарыы (киһи, сүөһү тыына хаайтаран ыалдьар ыарыыта). ☉ Эмфизема легких (расширение легких с уменьшением их подвижности, нарушением функций дыхания и кровообращения)
   [Атыыр оҕус:] Дьэрэкээн өлүү буолан, Үрүҥ күүгэнинэн күрдүргэччи аҕылаан, Тылбын былас таһааран, Айахпын аллаччы атан, Алтахтаан айаннаан ааһабын. Саха нар. ыр. II
   ср. алт. эрекен 'бусы (крупные)'