энньэй диэнтэн атын
туһ. Хассыыр хотун энньэллибит сыҥааҕынан бэркэ оонньуур этэ. М. Доҕордуурап

дьүһ. туохт. Искин экчэччи тарт. ☉ Поджимать, втягивать, подбирать живот
Сипсики сыҥааҕа энньэйбит, хараҕа чалбайбыт, уоһа чорбойбут, хаҥас илиитин өттүгэр, уҥатын сиһигэр сыһыары тутталаабыт, бэйэтэ бэкчэйбит. Л. Попов

дьүһ. туохт. Тииһэ суох айахтаах, энньэйбит төгүрүк сэҥийэлээх буолан көһүн. ☉ Иметь беззубый рот, закруглённый, слегка скошенный набок подбородок. Оһох хаҥас өттүгэр эмээхсин ньолдьойон олорор

суптуй диэн курдук
[Лөгөнтөй] сулбугур сэҥийэтэ эбии чупчуйан, кылгас мытыгыр сирэйэ уһаабыкка дылы буолан, …… Уйбааны супту көрөн олордо. Р. Кулаковскай
[Мануйлиха] уостубут ырыган иэдэстэрэ аллара чупчуйан, уп-уһун, сып-сытыы харбыгыр сэҥийэ буолан энньэйэн киирбиттэр. А. Куприн (тылб.)

энньэй диэнтэн көстө түһүү. «Ноо, утуйан тураҕын дуу?» — диэн билэр уһун сыҥаахтарым мин диэки энньэс гымматахтарыгар соһуйан, өрө көтө түстүм. И. Егоров
«Үтүөнү умнубат оҕонньор турдаҕым дии!» — Сааба кэҥии сатаан, күлэн, энньэс гынна. В. Титов

сыһ. Кимтэн эрэ толлубут курдук, чуумпутук, сэмэйдик. ☉ Робко, тихо, застенчиво
Оҕонньор, чахчы көрдөһөр быһыынан, килбиктик мичээрдээн энньэйбитинэн туран кэллэ. Амма Аччыгыйа
[Ваня] ытыһын көхсүнэн сүүһүн сотунна, килбиктик мичээрдээтэ. Далан
— Кытылынан таҕыстыҥ дуо? — Кытылынан, — диир Настя эмиэ уруккутун курдук килбиктик. Н. Якутскай

энньэй диэнтэн дьаһ
туһ. Кини «бэйэтин» тыатыгар баар кыыллары кэпсээтэҕинэ, төбөтүн лыкыччы туттар, …… аллараа сыҥааҕын энньэтэр уонна кистэлэҥнээхтик сибигинэйэн барар. Амма Аччыгыйа
Кулубалаах суруксут үтүктүспүт курдук сыҥаахтарын энньэтэн дугуҥнаһа турбуттара. И. Гоголев
Лөгүөн алын сыҥааҕын энньэтэн, тииһин быыһынан сыыбырҕаан барда. Ойуку

энньэй диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Оҕонньор тапталлаах «Өрүөстээҕэ» үөт быыһыгар саһан, ээрсэмээр оту кэбийэн сыҥааҕа энньэҥнии турар эбит. Л. Попов
«Икки көрөр хараҕым мэлийэн, бар дьон үөрэр-көтөр күннэригэр, мин икки хараҕым уутунан сууна сылдьабын», — диэн маҥхайбыт бытыктаах оҕонньор, сэҥийэтэ энньэҥнии-энньэҥнии, саҥара турда. Эрилик Эристиин

I
сүүрэлэҥнээ диэнтэн холб. туһ. Ыспыраабынньык кырыыламмыт мууһура дьэҥкэрбит харахтара, бар дьону ааҕардыы, уҥа-хаҥас сүүрэлэҥнэстилэр. «ХС»
Үөһээ Халыма ойуунун өлбөөдүспүт харахтара үөһэ-аллара сүүрэлэҥнэстилэр, энньэйбит алын уоһун салбаммахтаата. С. Курилов (тылб.)
II
сүүрэлэс II диэн курдук
[Дьэргэ] киһи сирэйин-хараҕын таба көрбөтө бэрт, хараҕа өрүү дьэргэлдьигэс, сүүрэлэҥнэс буолар. Болот Боотур
[Тыллыырап] сүүрэлэҥнэс хараҕа боччумуран, мутук оннун кэриэтэ дьэрэлийдэ. Софр. Данилов
Сүүрэлэҥнэс сып-сытыы харахтара буспут сугун курдук күп-күөхтэр. И. Семёнов

туохт.
1. Кэхтэн, кырдьан, ыалдьан чэбдик көрүҥҥүн сүтэр (үксүгэр аат туохт. ф-гар быһаарыы курдук тут-лар). ☉ Быть, стать болезненным, дряблым (от старости, болезни — обычно употр. в ф. прич.- определения)
Одон оҕонньор үөлээннээҕин амньыраабыт, туораттан киһи аһыныах бүттүүн чарчыстыбыт дьүһүнүн көрөн уйадыйан ылла. Н. Лугинов
Ньалҕаарыччы бириэйдэммит, амньыраабыт тириилээх сирэйдээх, энньэйбит уостаах, ииммит-хаппыт полковник Любканы кытта кэккэлэһэ олорон иһэр. А. Фадеев (тылб.)
Охоноон кинини [Дуомунаны] чинчийэ көрбөхөлөөтө: муостан кыһыллыбыт курдук сирэйдээҕэ амньыраабыт. Л. Попов
△ Олох араас моһоллоруттан күүс-уох, доруобуйа өттүнэн мөлтөө. ☉ Ослабевать от невзгод, трудностей жизни
Бар дьон олоҕодьаһаҕа амньыраата [сэрии ыарыттан, кураантан]. Кыра дьон барахсаттар хоргуйан, дьаарыйан эрэллэр. М. Доҕордуурап
Алта-сэттэ сыл наар сэрии усулуобуйатыгар сылдьан кини чэгиэн доруобуйата амньыраабыта. П. Филиппов
Алдьархайга амньыраабатах Айыы оҕото буола түстэ, Охсуһууга бохтооботох Орто дойду оҕото буола түстэ. П. Ядрихинскай
2. Ыар санааҕа ыллар, саймаар. ☉ Быть грустным, печальным, быть в подавленном настроении
Аналлаах дьоллорун Алҕас түһэн, Атырдьах маһыныы Антах муммут Аймах хаан аҕастарым Амньыраабыт санааларын Аралдьытар буоларыҥ. С. Васильев
Чаҕылхай күн, чэгиэн салгын үөрдүөхтээҕэр, төттөрүтүн, амньыраабыт, айгыраабыт санааны ордук тоһоҕолоон чорботорго дылы. Н. Лугинов