разный, всякий; арааһы кэпсэттилэр они разговаривали о разном; араас үлэ всякая работа.

I различный, разный; разнообразный || различие; разнообразие; эҥин дьон разные люди; эҥин дьүһүннээх таҥас ткани различной расцветки; эҥини көрүөҥ всякое увидишь; көтөр эҥинэ разные породы птиц; эҥин-эҥин различный, разный; эҥин-эҥини көрдүм я всякое видел, я всего насмотрелся.
II частица, выражает обобщение присоединяемых к предмету или действию других подобных предметов или действий: чөкчөҥө , бараах , чыычаах эҥин элбээбит много стало куликов, бекасов и прочих (мелких птиц); эт баһаарынан эҥин сырыттым я был на мясном базаре и в прочих местах; уоппускатыгар бултуур эҥин во время отпуска он охотится и занимается чём-нибудь подобным.

всякая всячина || всякий, самый разнообразный; эҥин-арааһы атыыласпыт он накупил всякой всячины; эҥин-араас табаар тахсыбыт вышли самые разнообразные товары; эҥин-араас буолума не ломайся, не выкидывай номеров (букв. не будь всяким-разным).

всячески, (и) так и сяк.

эҥин-дьүһүн буолан хаал-лахха (или буоллахха ) если случится непредвиденное (напр. несчастье, смерть); кырдьаҕас киһи эҥин-дьүһүн буоллахпына дьоммун көрөр если со мной, стариком, что-нибудь случится, ты присмотри за моей семьёй.

по-разному.

a. different, various

I
1. даҕ.
1. Хас да суолга, хас да көрүҥҥэ арахсар. ☉ Разный, различный, разнообразный
Клумбаҕа араас кыһыл, күөх өҥнөөх сибэккилэр долгуһа тураллара. Амма Аччыгыйа
Биир күн устатыгар мин төһө-төһө араас эгэлгэни көрдүм! Суорун Омоллоон
Өтөрүнэн ыал олохсуйбатах, булчут эрэ сылдьар, үрэх баһа дойду — араас булт-алт, кыыл, саһыл уйата. М. Доҕордуурап
Мин оскуолабар опытнай учаастак тэрийэн, араас үүнээйилэри үүннэриэм. С. Ефремов
2. Ханнык эрэ бэлиэнэн уратылаһар, тугунан эмэ арахсар. ☉ Различающийся по каким-л. признакам, отличающийся чем-л.
Араас саҥалаахпыт, быһыылаахпыт, дьүһүннээхпит. Амма Аччыгыйа
Биһиги тыаларбытыгар көҥдөйгө төрөөччү сүүрбэ араас көтөр кынаттаах баар. Далан
Араас суол массыыналары көрбүтүм. Идэбинэн сайынным диэххэ сөп. С. Ефремов
Саргылаан түөрт сыл устатыгар үгүс араас омук устудьуоннарын кытта бииргэ үөрэммитэ, бииргэ сылдьыбыта. Софр. Данилов
3. Эҥин-эҥин, киһи үөйбэтэх-ахтыбатах. ☉ Всякий, всевозможный, какой можно себе представлять
Онуоха айылҕа бэйэтигэр баар араас күүстэри баһылаан, үөрэх күүһүнэн айылҕаны кыайыы ситиһиллибитэ уонна ситиһиллэ турар. М. Доҕордуурап
Бу манна мин төбөбөр араас санаалар кииртэлиир буолаллара, ол аайы туох эрэ биллибэттэн дьиксинэн сүрэҕим хамсыыр буолар этэ. С. Ефремов
[Ньукулаас] Туркулаах үрэҕэр эдэр эрдэҕиттэн абаҕатыныын бултаабыт араас түгэннэрин санаталаата. С. Никифоров
2. аат суолт.
1. Ол-бу, эҥин барыта. ☉ То-сё, всякая всячина
Кини бэрт дириҥник арааһы толкуйдуурга дылы гынар. Амма Аччыгыйа
Мин эмиэ бу сквери таптыыбын, Дуоһуйа хаһыат ааҕабын. Арааһы аттара саныыбын. Ээлдээл да буолан хаалабын. Баал Хабырыыс
Аҕаа, эн тускунан дьон арааһы саҥарара истиэхпэр олус куһаҕан. С. Ефремов
2. мат. Көҕүрэтии түмүгэ. ☉ Результат, итог вычитания
Арааһы эбэргэ маҥнай көҕүрэтиллээччини эбиэххэ уонна ол түмүгүттэн көҕүрэтээччини көҕүрэтиэххэ сөп. БАН А
♦ Араас (арааһынай) буол — сиэри-майгыны сүөргүтүк кэһэрдии тутун. ☉ Вести себя неприлично, неэтично, дать повод людям осудить себя
«Пахай, бачча кырдьан баран араас буолан», — Катя күлэн кэбистэ уонна Пуд Ильич күөйэ туппут илиититтэн мүччү көппүтэ. Далан
«Мирон!? Иирбит, биитэр Холуочуйан араас буолар. Тур!» — диир, кэрэ бэйэтинэн Туруору көрөн турар. С. Данилов. Араас диэ — ол-бу сымыйаны, буолары-буолбаты кэпсээ. ☉ Рассказывать всякую неправду, несуразицу
Кыайар уола араас диэҥҥин! Оттон ойоҕуҥ өйүөлэн диэбэтэҕэ дуо? Н. Неустроев
Ону баара араас диэн куттааннар, айыы да, манна [алааска] туох кэллэҕин? Н. Заболоцкай. Уон араас буолума көр уон. Эҥин араас буолан көр эҥин
◊ Уон араас көр уон
II
ситим т., кэпс. Өскөтүн, өскө (туох эмэ оҥоһуллар усулуобуйатын көрдөрөр). ☉ Если (выражает условие совершения какого-л. действия)
Араас мин таптыыбын да, сокуон буолуох тустаах. Н. Неустроев
Араас эн киһи тылын истибэккин да, биһиги эйигин мунньахха көрүөхпүт. С. Ефремов
III
төһө ахс. аат., кэпс. Биир (ахсааны ааҕыыга). ☉ Один (в счете чего-л)
Дьарыпылаан [киһи аата] биир кирпииччэни ылан баран: «Чэйиҥ, оҕолоор, — араас, дыбаа!». С. Ефремов

I
1. аат. Ол-бу, араас барыта. ☉ Разнообразие чего-л., всякая всячина
Эҥини билэ-билэ, Элбэх дьон баарыгар эппэт идэлээх эбит. Өксөкүлээх Өлөксөй
Эҥини көрсүбүт эргэ синиэлин сыттанан …… сытынан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
[Өрүүсэ] киирэн хотон иһигэр торбос баһыгар олорон, эҥини барытын санаата. Эрилик Эристиин
2. даҕ. суолт. Араас, элбэх араастаах, дьүһүннээх, эгэлгэлээх. ☉ Разный, различный, разнообразный
Эҥин дьону кытта эҥэрдэһэн, Эн-мин дэһэн эйэлээхтик олоортум. А. Софронов
Эҥин эндир да кэллэр Эрдээх дьонтон хаалымаар. С. Данилов
Кини баһаам элбэх Эҥин сибэккилэри илиитигэр туппут. М. Доҕордуурап
Дьэ, эҥин кыһалҕа баар буолар диэтэххит. И. Бочкарёв
♦ Ийэтигэр эппэтэх эҥин тылын этит — ийэтин-аҕатын ырыатын ыллат диэн курдук (көр ийэ-аҕа)
Ийэтигэр эппэтэх эҥин тылын эттэ, аҕатыгар саҥарбатах амарах үтүө тылын тылласта. Ньургун Боотур
Дьэ оттон тыыннаахтыы тутар күннээх буоллахпытына, тугу хоргутуоххунуй, ийэҕэр эппэтэх эҥин тылгын этитиэм …… хааҥҥынан сууйуом, оһоҕоскун муоһалыам. П. Ойуунускай. Эҥин (эҥинэ) бэйэлээх — 1) уһулуччу үчүгэй, туйгун; мааны, талыы. ☉ Превосходный, отменный, прекрасный; нарядный, красивый
Эҥин бэйэлээхтэрбит сэрии уотугар сылдьаллар. Амма Аччыгыйа
[Мэхээлис:] Эҥин бэйэлээх кыргыттар бааллар эбээт. Холобура ити Дьиибэ Лэкиэс кыыһа Сибиэтэ. Эчи өйө-мэйиитэ, үлэһитэ! С. Ефремов
Куорат иһигэр эҥин бэйэлээх донской, амурскай боруода аттары миинэ-миинэлэр, байыаннайдар кэлэн-баран, өрө тыыннаран эрэллэр. Бэс Дьарааһын
Эҥин бэйэлээх сэлиик аттар, кур оҕустар, тардыылаах көлөлөр киниэхэ бааллар. М. Доҕордуурап; 2) арааһынай, араас көрүҥнээх, элбэх араастаах, эгэлгэлээх. ☉ Разные, разнообразные, разнородные, отличающиеся друг от друга по каким-л. признакам
[Хатыҥ] туоһа эҥин бэйэлээх иһит, муҥхаҕа, илимҥэ хотоҕос буолар. Суорун Омоллоон
Бэрт уһуннук астаһан баһымньытын угун төрдүн туурда. Онно да элбэх сыра-хара барда, эҥин бэйэлээх тыллар туттулуннулар. М. Доҕордуурап
Булчут киһи бултаабатаҕына тэһийбэт, тулуйбат, түүнүн түүлүгэр биир кэм эҥинэ бэйэлээх бултар эккирэтэ сылдьаллар эбэтэр аргыстаһан хаамсаллар. «ХС». Эҥин тама эстэн түөлбэ. — тугу да гынарыттан ааһан, кыаҕа баранан. ☉ Не найдя выхода, исчерпав все свои возможности в чём-л. (напр., в воспитании ребёнка)
Ийэтэ эҥин тама эстэн, мааны тыла баранан, оҕото уон икки сааһыгар тиийиитигэр абаҕатыгар Чоочо кинээскэ баран: «Оҕом тылбын истибэт буолла», — диэтэ. «Чолбон»
Эҥин тылын эттэ — ийэтин-аҕатын ырыатын ыллат диэн курдук (көр ийэ-аҕа). Мин уолбун Тимир Ыйыста Хараны, Орто дойдуга тахсыытыгар, эҥин тылбын этэ сатаабытым. Саха фольк. Эҥин тылгын Этэн-тыынан, Этэ-хаана Эймэниэр дылы Иэйээр-туойаар. П. Ойуунускай
ср. др.-тюрк. өҥин ‘другой, иной’
II
аат эб. Этиллэр предмеккэ киниэхэ маарынныыллары кытыарантүмэн холбуур суолтаны көрдөрөр. ☉ Выражает собирательность путём приобщения, присоединения других подобных понятий к значению названного имени
Хойгуону эҥини онтон ылыаҥ этэ. Н. Заболоцкай
Ол [сэлиэһинэй] оннугар наар ньэчимиэни, эбиэһи эҥин ыһабыт. А. Фёдоров
Онон саһыл, кырынаас эҥин да баар буолуон сөп. «ХС»
△ Туохтуурунан бэриллибит кэпсиирэҕэ сыстан, хайааһыны түмэн-холбоон көрдөрөр. ☉ Примыкая к глагольному сказуемому, выражает собирательность действия
Киһи тылын истимтиэ эҥин. Амма Аччыгыйа
Кэм кини [Доропуун оҕонньор] онон-манан түбүгүрбүтэ, сайыны быһа оттообута, ол быыһыгар аны пиэрмэ саһылларыгар балыктаабыта эҥин баар буолааччы. Н. Заболоцкай
Арай, куоракка уулуссаны кэриирдиир үһү, тугу эрэ оҥорон хаайыыга олорбут эҥин диэн иһиллэр. А. Фёдоров

1. аат. Ол-бу, бары-барыта. ☉ Всякая всячина, и то и сё
   Эҥин арааһы атыыласпыт. ЯРС
   Эҥин арааһы көрөммүн, Этэҥҥэ алыстык сырыттым. Күннүк Уурастыырап
   Оҕобун эҥин арааска холооннор, бу дьүһүннээх киһини! Н. Заболоцкай
2. даҕ. суолт. Арааһынай, туох эмэ бэлиэнэн уратылаһар, араас-араас. ☉ Всякий, разный, различный, разнообразный
   Эҥин араас эндирдэргэ да түбэстэрбит, Эчи суох, иирсибэт, арахсыспат этибит. С. Данилов
   Тымныы күһүн буолбут, эҥин араас саҥалаах көтөрсүүрэр мэлийбит. Күндэ
   Сиик таммахтара күөх окко эҥин араас өҥүнэн кутулла оонньоотулар. А. Фёдоров
   Ити курдук Өлөксөй өйүгэр Эҥин араас санаалар Үрүт үөһэ үтүрүһэн Үмүөрүһэн истилэр. С. Васильев
   ♦ Эҥин <араас> буолан сөбүлээб. — ол-бу буолан; кубулҕатыран. ☉ Совершая глупые выходки, совершая что-л. несуразное; притворяясь кем-л.
   Күтүр өстөөх эҥин араас буолан. Итинтикэҥ туохха эрэ быа буолуо ээ. Н. Неустроев
   «Эҥин араас буолан чорбоҥноспуттарын билиэх этилэр», — диэн кэмирийэ сытта. П. Ойуунускай
   Эҥин буолан сөрүөҥнээ эрэ, ханна күрүүгүн? Амма Аччыгыйа
   — Хайа, доҕоор, били… арыгыбыт? — Эҥин араас буолан көр эрэ, — Катя оонньоон суоһурҕаммыта буолбута. Далан. Эҥин араас буолума — ол-бу буолан хаппырыыстаан мунньаҥнаама, сөрүөҥнээмэ; ол-бу буолан кубулҕатырыма. ☉ Не капризничай; не кривляйся, не ломайся
   Эҥин араас буолума, тахсан дьоҥҥун кытта үлэлээ. НАГ ЯРФС II

сыһ. Атынатыннык, тус-туспатык, арааһынайдык. ☉ По-разному, разно, различно, всячески
Сылабаар буоллаҕына эҥин араастаан сүрэҕэлдьээбит курдук, сырылаансырылаан баран, паардаах сылаас уутунан сабыта биэрдэ. Эрилик Эристиин
Өстөөх ыппыт сэнэрээттэрэ, миинэлэрэ иһиирэн-чуһууран, эҥин араастаан улуйан кэлэн эстэллэр. Т. Сметанин
Аттар, өрө тура-тура, эҥин араастаан ынырыктык хаһыҥыраспыттара. С. Никифоров

даҕ. Эҥин-эҥин, эҥин элбэх көрүҥнээх. ☉ Различный, разный
Барыта араас-араас табаардаах аҕыс ыскылааты хатаата. М. Попов
Араас-араас дойдуттан Аттаах сатыы айгыстан Бука бары кэлэннэр Бурдук тартаран ылбыттар. С. Васильев

даҕ. Араас үчүгэй, киһини сөхтөрөр үтүө-кэрэ. ☉ Поражающий красотой, вызывающий восторг, дивный, чудный
Эҥин-дьикти саҥалаахтар, Күндү, үтүө куорсуннаахтар — Көтөр бииһин бары ууһа Манна мустан көрүлээтэ. А. Бэрияк
Эҥин-дьикти хоһууттар Үөскээн-төрөөн ааспыттар. «ХС»
Эҥин-дьикти тыастаах хомус дьиэрэһийэр. «Чолбон»

эҥин-дьүһүн буолан — эҥин араас буолан диэн курдук (көр эҥин араас)
Мииккэ бу ханна бардаҕай? Дьэ, сордоох уол дии. Ити хайдах мээнэ баран хааларый? Эҥин-дьүһүн буолан… Куорат сэрэхтээх ээ. Массыыната элбэҕэ эҥинэ. П. Аввакумов. Эҥиндьүһүн буолан хааллахха (буоллахха) — эмискэ куһаҕан буоллахха, иэдээҥҥэ, алдьархайга түбэстэххэ. ☉ Если случится что-л. страшное, непредвиденное (напр., несчастье, смерть)
Арай, ол арыычча сытар дьон аара эҥин-дьүһүн буолан хааллыннар? Амма Аччыгыйа
«Эҥин-дьүһүн буолан хааллахха да, ийэҕин көрө-харайа сылдьаар», — диэн түргэн-түргэнник түтүгүрээтэ. И. Гоголев
Муҥ саатар мин туспун санаа, миигин аһын. Эн эҥин-дьүһүн буолан хааллаххына, мин хайдах тыыннаах сылдьыахпыный?! Софр. Данилов

даҕ. Араас уратылаах, арааһынай көрүҥнээх; киһи үөйбэтэх-ахтыбатах. ☉ Разнообразный, всевозможный, разного рода, какой можно себе только представить
Сэрии баһылыктараҕыт. Онон эҥин-эгэлгэ соһуччу түбэлтэлэри сатаан тойоннуур уонна уталыппакка кэмигэр бэйэҕит быһаарынар буолуохтааххыт. Н. Лугинов
Сайылык дьиэлэр анныларынааҕы толоон эҥинэгэлгэ сибэккилэринэн киэргэммит. М. Доҕордуурап
Тыаҕа олохтоох көтөрсүүрэр элбэх. Булчут киһи сороҕор кинилэри кытта эҥин-эгэлгэ көһүппэтэх көрсүһүүлэригэр түбэһиэн сөп. Н. Заболоцкай

1. аат. Туох эмэ арааһынайа. ☉ Всякое-разное, разнообразие, многообразие чего-л.. Киһи, өлүмүнэ, эҥин-эҥини истэр (өс ном.). Ок-сиэ, киһи эҥин-эҥиҥҥэ түбэһэр ээ, түһээтэххэ түүлгэ да суох суол… А. Софронов
   Эс, киһи эҥин-эҥини санаан. Дьүһүнүгэрбодотугар да баар — бэһиэччик буолбатаҕа. Болот Боотур
2. даҕ. суолт. Арааһынай, тус-туспа, ураты. ☉ Разный, различный, разнообразный, всякого рода
   Эҥин-эҥин күннэр илэ-бодо көһүннүлэр. С. Зверев. Ити үөрэхтээхтэри санааларын киһи туоҕунан табыай? Санаалара эҥин-эҥин… Күндэ

сыһ. Араастык, арааһынайдаан, тус-туспатык. ☉ Разнообразно, по-разному, различно
Матыыбын эҥин-эҥинник уларыта-уларыта, иһиирэ турар. Амма Аччыгыйа
Таһырдьа буурҕа ордук сытайар, күүһүрэр, эҥин-эҥинник энэлийэр, иһиирэр. Н. Якутскай
— Ээ, суох, чөҥөчөк нолуога диэн ааттаналлар, — диир Макаар. — Ээ-э-э… Ойууртан ылыллар нолуогу этэллэр эбит дуу? Һэ-һэ, эҥин-эҥинник ааттааннар, — дии-дии, күлэр Баһылайап. Күндэ