нареч. совершенно явно; күрүлэс күн ортотугар илэ-бааччы көстөр не таясь, появляется средь белого дня (напр. о привидениях —по народным поверьям); кини илэ-бааччы инньэ диэтэ он так прямо и сказал.

прил. 1. дьэҥкир, курдары көстөр; 2. перен. (явный) дьэҥкэ, дьэҥкэтик өйдөнөр.

1. нареч. явно, открыто; наяву (показываться, являться — по народному поверью — о злых духах, привидениях); илэ да, кистээн да и тайно и явно; илэ көһүн = показаться наяву; илэ хаамп = ходить открыто; илэ сырыт = (или сүүр =) появиться наяву; 2. самый настоящий; илэ түөкүн отъявленный мошенник; илэ абааһы самый настоящий чёрт; илэ бэйэтинэн самолично, собственной персоной; илэ бэйэтинэн кэллэ он прибыл лично, собственной персоной; илэ хараҕынан көрбүт он видел собственными глазами; илэ чахчы сущая правда # илэ тахсыбат диал. мало пользы, нет отдачи; бүгүн илэ тахсыбатым сегодня я сделал мало полезного.

I пегий, пятнистый, с белыми полосами, пятнами (о масти животных и птиц); ала ынах белобокая корова; ала атыыр пегий жеребец; ала тойон пёстрый орёл # ала бааччы особо явно; ала бааччы инньэ диэтэ он так прямо и сказал; ала бэлиэ очень приметный; ала кулуну төрөт = шутл. сильно мёрзнуть (преимущественно ночью, во сне); ала туйгун фольк. отменный, отличный; ала чуо именно, как раз; ону ала чуо миигиттэн тоҕо ыйыттыҥ ? почему ты спрашиваешь об этом именно меня?
II диал. лямка (оленьей упряжки).

I уст. 1) набрюшник (широкий меховой или ватный); 2) толстая повязка (накладываемая на больное место).
II частица 1) словообразующая, образует нареч. от образн. и звукоподр. слов: бал бааччы а) грубо, топорно; б) перен. открыто, прямо; быр бааччы сытно, в достатке; лоп бааччы аккуратно, как раз; весьма точно; нам бааччы а) смирно, спокойно; б) перен. беспрекословно; ньир бааччы а) основательно, добротно, фундаментально; б) перен. на широкую ногу; тыҥ бааччы очень туго; 2) усил., усиливает знач. нареч.: быһа бааччы наотрез, резко; илэ бааччы совершенно явно; көҥүл бааччы абсолютно свободно; тута бааччы тотчас, тут же; чахчы бааччы воистину; экчи бааччы непременно, обязательно.

сыһ. Илэ бааччы, чахчы бааччы. ☉ Явно, неприкрыто, открыто
Тимир тириитин кэтэн, Илгистэ-дьигиһийэ олордоҕуна, Илэ-бодо илиэһэй кыыһа, Ала-бааччы абааһы кыыһа, Көстө-бааччы көстүбэт кыыһа. Өксөкүлээх Өлөксөй

1. прич. от обнажить; 2. прил. сыгынньах; видна её обнажённая шея кини сыгынньах моонньо көстөр; 3. прил. (лишённый листвы) суйдаммыт, харалаабыт; обнажённые деревья харалаабыт мастар; 4. прил. перен. (явный) көстө сылдьар, аһаҕас.

сыһ. Туох да мөккүөрэ суох, чахчы. ☉ Совершенно явно, очевидно
Илэ-бодо илиэһэй кыыһа, Алабааччы абааһы кыыһа, Көстө-бааччы көстүбэт кыыһа. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кини [Өкүлүүн] саһархай хараҕа алабааччы кутурҕан туманынан туолла. Суорун Омоллоон

сыһ. Харахха көстөр курдук, көстөр-биллэр курдук. ☉ Явно, заметно, ощутимо
Холкуостаах олоҕо аны көстөрдүк тупсубут. С. Данилов
Инники өттүгэр ыытар үлэлэрэ кинилэргэ тугу дьоллуоҕа …… харахтарыгар хартыына буолан элэҥнээн көстөрдүк эттэ. М. Доҕордуурап

дьүһ. туохт. Ордук лаппайан көһүн, ордук лаппаҕар буол. ☉ При явно невысоком росте быть довольно толстым, широким (обычно о человеке)
Климка ийэтэ, лаппаллыбыт уҥуохтаах, буоспалаабыт к этит сирэйдээх дьахтар, таҥас сууйа сылдьар. Н. Островскай (тылб.)