II несов. см. наступить II.

ж. чэр; # наступить на (любимую) мозоль бааһын таарый.

сов. 1. (сделаться более скорым) түргэтээ; 2. (наступить быстрее) түргэтээ, эрдэлээ; отъезд его ускорился кини барара түргэтээтэ.

сов. 1. (тихонько подойти) үөмэн чугаһаа; 2. перен. (незаметно наступить) тиийэн кэл; зима подкралась незаметно кыпын биллибэккэ тиийэн кэллэ.

I несов. 1. ем. наступить I; 2. прям., перен. кимэн киир, ыан киир; войска наступают широким фрднтом сэриилэр киэҥ фронунан кимэн киирэллэр; наступать на пустыню кумах нуйаарга кимэн киир; 3. *(подступать с просьбами) ык, (көрдөһөн) хаай; 4. перен. (подходить вплотную) үтэн киир; тайга наступала на степь тыа степькэ үтэн киирбит.

1) ступать, наступать на кого-что-л.; үрдүгэр үктээ = наступить на что-л.; атахпын үктээтиҥ ты мне наступил на ногу; тобулу үктээ = продавить, проломить (ногой); үнтү үктээ = а) разбить, раскрошить что-л. наступив; б) перен. разг. поступать грубо и своевольно, проявлять замашки деспота; мүччү үктээ = прям., перен. оступиться; мүччү үктээн түбэстэ он попался (в этом деле) нечаянно; он оступился; күөх оту тосту үктээбэт киһи погов. он не наступит на зелёную травинку, боясь переломить (об очень тихом, смирном человеке); 2) перен. засыпать (напр. завалинку, потолок); сабараанньаны үктээ = засыпать завалинку; кирпииччэни үктээ= готовить кирпич (заливая раствор в формы).

туохт. Ыган тиийэн кэл, ааҥнаа (улахан иэдээн-алдьархай, өлүүсүтүү туһунан этэргэ). ☉ Наступить, нагрянуть, навалиться (о больших бедствиях)
Мин аҕаһым Ытык Хахайдаан обургу, кэл эрэ! Өлөр күн дьэ үтүрээтэ, хаалар күн дьэ хаххалаата, суон ойуур курдук өһөх хааны үктэллэнэн кэлэн, дурда буол эрэ. Саха фольк. Сэрии үтүрээн киирбит сирдэриттэн куотан дойду улаҕа өттүн диэки баран иһээччи мөлүйүөнүнэн дьон хоргуйан өлбүттэрэ. Эрилик Эристиин
Ол үлүгэрдээх өлүү үтүрээбититтэн ханнык албаһынан ордон хаалабыт? Үтүө сүбэҕиттэн бэрис. Р. Кулаковскай

сов. 1. в кого, во что тап, түс, киир; пуля попала в цель буулдьа сыалга түстэ; мяч попал в ворота мээчик боруотаҕа киирдэ; 2. (оказаться) түбэс, тиий, бул; попасть в деревню дэриэбинэни бул; попасть в беду алдьархайга түбэс; 3. (быть принятым) киир, ылылын; попасть в институт институкка киир; 4. чем (наступить, коснуться нечаянно) үктээ, таарый, анньылын; попасть ногою в грязь бадарааны үктээ; 5. (прийти, приехать, войти) тиий, кэл; на вокзал мы попали поздно вокзалга биһиги хойут тиий-биппит; 6. безл. кому, разг. (получить наказание) түбэс; тебе попадёт за это ити туһугар эн түбэһиэҥ; # как попало түбэһиэх.

сов. 1. кэл; прийти на занятия үөрэххэ кэл; посылка пришла посылка кэллэ; 2. (наступить) кэл, буол; пришла весна саас кэллэ; 3. к чему (добиться чего-л.) кэл, тиий; прийти к мысли, что ......диэн санааҕа кэл; прийти к выводу түмүккэ тиий; 4. (в какое-л. состояние) тиий, бар (үксүгэр туспа тылбаастаммат); хозяйство пришло в упадок хаһаайыстыба таҥнары түһүүгэ тиийбитэ; прийти в восторг наһаа үөр; # прийти в голову өйгө киир (туох эмэ санаа); прийти в себя 1) (после обморока) өйдөн, өйдө киллэр; 2) (успокоиться) өйгүн-төйгүн бул, уоскуй.

сов. 1. түс; сойти с лестницы кирилиэстэн түс; сойти с лошади аттан түс; 2. перен. (наступить) түс, сабардаа, буол; ночь сошла на землю сиргэ түүн түстэ, хараҥа түстэ; 3. (о пассажире) түс; 4. (отклониться от принятого направления) таҕыс, туораа, халбарый; сойти с тротуара на мостовую тротуартан мостовойга туораа; поезд сошёл с рельсов поезд рельсэттэн таҕыста; 5. (исчезнуть с поверхности, пропасть) сүт, суох буол; снег сошёл с полей хонууга хаар суох буолла; краска сошла кырааската сүттэ; улыбка сошла с его лица сирэйигэр мичээрдээбитэ суох буолла; 6. за кого-что сөп буол; он сойдёт за старика кини оҕонньорго сөп буолуо (оҕонньор оруолин толорорго); # сойдёт и так маннык да сөп буолуо; всё сошло хорошо барыта үчүгэйинэн бүттэ; сойти в могилу иингҥэ киир, өл; сойти на нет суох буол; сойти со сцены үлэттэн-хамнастан туораа.