вещество; үнтү тэбэр веществолар взрывчатые вещества; иҥэмтэлээх веществолар минеральные вещества.

талба 1, 2 диэн курдук
Өстөөҕү үнтү сыспытыгар — Талбан аармыйаны айхаллааҥ! Күннүк Уурастыырап

көр мүччү [Атын] эргитэ тардан, сыбар ойууру ортотунан, суола суох сиринэн үнтү барчалаан, мүлтү ойутан таҕыста. Суорун Омоллоон
ср. монг. мөлт ‘вскользь’

куолулаа диэнтэн холб. туһ. Куомун Силип, Ырыа Байбал Куолулаһан көөттөрүн, — Өрүү хото үөрэхтээх, Үнтү мөҥөн кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
Биирдэ полит-үөрэх занятиетыгар туохтан эрэ сылтаан, өссө кыыһырсар аҥардаан, куолулаһан ыллылар. «Кыым»

тыаһы үт. туохт. Ууну, бадарааны баллырҕаччы кэһэн, батыччахтаан хаамп. ☉ Идти, двигаться напропалую по чему-л. жидкому, вязкому, издавая хлюпающие звуки
Бадарааннаах суол устун үнтү күллүөйдэтэн, хаамыы-сэлии былаастаан айанныыллар. У. Нуолур
[Хаайыылаахтар] сааскы ууну курдары-хардары күллүөйдэтэллэр. У. Нуолур

харылаа диэнтэн дьаһ
туһ. Тэлэйэ баттаан Сүүрэн күскэлийэн тахсан, Дуолан маҥан күрдьүгүн Үс гыммыттан биирдэрин холобурдааҕы Үнтү ииктээн күрүлэтэ, харылата Турбута эбитэ үһү. Күннүк Уурастыырап
Онон Харбаев бу боппуруос быһаарыытын улгумнук суруйан харылатан киирэн барда. П. Аввакумов

туохт.
1. Туох эмэ кэнниттэн эбэтэр иһиттэн өҥөйөн көр, быган таҕыс. ☉ Высовываться, выглядывать из-за чего-л.. Кыһыл Ойуун Оһохтоох уота умайан бачыгырыы турар
Бырдьа Бытык Хатан Тэмиэрийэ быһаҕаһыгар дылы былтайан тахсан күчүгүрэччи күлэр. П. Ойуунускай
2. Туох эмэ иһиттэн быган таҕыс. ☉ Выступить из чего-л.
Бөрө илбиһирбиттии бастаан былтайа сылдьар иһин ороомохтоон иһэн, муос хабарҕаҕа түһэн, үнтү көмүллээбитинэн барда. Р. Кулаковскай. Тэҥн. бык

туохт. Кими эмэ улаханнык саҥаран мөх, күргүйдээ. ☉ Громко кричать на кого-л., громко ругать, бранить кого-л.
Бу сырыыга көбүөлээбэккэ, аҕалыы сымнаҕастык ыйытта да, аргыһа тугу да хардарбата. И. Гоголев
Дириэктэр бокуойа суох үнтү көбүөлээн саба саҥаран иһэр. Г. Колесов
Онон күн тура-тура көбүөлүүргүн уурат. М. Доҕордуурап
Кэпсэттэҕинэ күргүйдээн эрэр курдук көбүөлээн саҥарар. Н. Кондаков

туохт. Мууһунан бүрүлүн, муус буол. ☉ Обледенеть, покрыться льдом
Суолга халыйбыт уулар кыратык мууһурдулар, ат, киһи хаамтаҕына, хардырҕас буолла. А. Фёдоров
Халлаан күһүҥҥү тыалын түһэрэ илик, баччааҥҥа диэри көтөҕө түспэккэ турар. Маннык түбэлтэтигэр сылгы үрдэ мууһурар уонна көмнөҕүрэр куттала баар. В. Протодьяконов
Кыһыл тыраахтар бирилэтэн-барылатан, тимир тиһиликтэринэн суол мууһурбут хаарын үнтү мэһийэн, уота-күөһэ сүрдэнэн иһэр. «Чолбон»

аат. Үчүгэйдик ууллар уонна кытаанах буола сойор сымала, буоска кытархай өҥнөөх булкааһыга (бэчээти баттыырга, бытыылканы бүөлүү кутарга о. д. а. тут-лар). ☉ Сургуч
[Хамандыыр] остуол дьааһыгыттан хас да кыһыл сургуус бэчээттэрдээх бакыаты ороон таһаарда. Н. Якутскай
Уол сургууһун үнтү тутаат, суругу арыйа баттаата. С. Никифоров
Бытыылкалар бүөлэрин сургууһунан саба кутуллуохтаах. СНС ХТАЫаЭ