аат.
1. Улаатан, үрдээн иһии (хол., сыана, дохуот). ☉ Постепенное увеличение, повышение чего-л. (напр., цены, дохода)
Үлэ төлөбүрүн быһыытынан ылыллар дохуот үрдээһинин тэҥинэн туттуу уопсастыбаннай пуондалара лаппа кэҥиэхтэрэ. СГПТ
Үлэ оҥорумтуотун үрдээһинэ — киһи аймах олоҕун туруга сайдыытын биир туоһута. ТХЭ
Биир сүөһү ортотунан сыанаҕа туруута үрдээһиниттэн, сүөһүнү иитии уонна уотуу суолтатын өйдүөххэ сөп. ҮБНьТ
2. Үрдүк дуоһунаска талыллыы, ананыы. ☉ Переход на более высокую должность, повышение в должности, рост (карьерный)
Николай Иванович үрдээһин туһунан санаабакка да сырыттаҕына, аны хонтуора үлэһитэ буолбутун туһунан сурах тиийэн кэллэ. «ХС»
Үлэҕэ үрдээһин манан аҕай дьыала буолбатаҕа биллэр. ПАК
3. Итийэн өрө тахсыы, улаатыы (хол., кыраадыс, хаан баттааһына). ☉ Повышение (температуры, давления)
Салгын кыраадыһа сайынын үрдээһинигэр уонна кыһынын намтааһыныгар кыыл организма сөп түбэһэ үөрэммит. КИиКСА
Хаан баттааһына үрдээһинин ситиһиилээхтик эмтиэххэ сөп диэн дакаастаабыттара. ЭБЭДьА
Гаастар ууга суураллымтыалара кыраадыс үрдээһинигэр мөлтүүр. КДМ Х

туохт.
1. Үөһээ диэки уһаан, улаатан ис. ☉ Становиться выше, вырастать, подрастать
Үстүйэлиир салаалаах Үкэрдиирэ күөх оппут Үрэх өнньүөс үөһүгэр Үтэн-үүнэн үрдээтэ. Күннүк Уурастыырап
Көрөн сыттахпына, күөх бөлкөй от улам-улам үрдээн истэ. Т. Сметанин
2. Улаатан, элбээн ис (хол., хамнас, нолуок). ☉ Увеличиваться, повышаться в количестве (напр., о зарплате, налогах). Хамнаһа үрдээбит
□ Бырыһыаммыт үрдүөҕүн математика тута сытар. Далан
Сылын аайы нолуоктара улам үксээн, үрдээн, ыараан иһэр. Н. Якутскай
Үтүө үлэ ситиитин, Дохуот үрдүүр кэскилин Өлгөм үүнүү тускулуур, Лоһуор туораах туоһулуур. А. Абаҕыыныскай
3. Үрдүк дуоһунаска анан, талылын. ☉ Перейти на более высокую должность, повыситься в должности
«Билигин санаам эрэ диэн — дуоһунаһым үрдүүрүгэр баҕарабын», — диэн кэпсии истэ. П. Ойуунускай
Тиэтэйбэт буоллаххына, мин эйиэхэ улахан суолталааҕы этиэм. Эн оччоҕо улахан наҕараадаҕа да тиксиэххин, дуоһунаскар да үрдүөххүн сөп. Н. Якутскай
Эн үлэҕэр үрдээбитиҥ туһунан Уон тыллаах уурааҕы аахпытым. Үчүгэйинэн, хоһуунунан Үрдээтэҕэ диэбитим. Л. Попов
4. Итийэн улаат, өрө таҕыс (хол., киһи ыалдьан кыраадыһа тахсарын этэргэ). ☉ Подниматься, повышаться (напр., о температуре тела)
Оҕо кыраадыһа үрдээн, сүрэҕэ буоллаҕына кутталлаахтык тэбэр буолан иһэр. Эрилик Эристиин
Кыраадыһым үрдүүрэ тохтоон, Миигин тимир кырабааппар Сордоох ыарыы хам тоһоҕолоон, Сытыарбытын өрө бурҕайан, Туруом, айманымаҥ, доҕоттоор! П. Тулааһынап
♦ Тутум үрдээтэ көр тутум
Николай Иванович оройуон боломуочунайыттан өйдөбүнньүк бэлэҕи тутан тутум үрдээн сылдьар. «Чолбон»
ср. др.-тюрк., тюрк. өрлэ ‘подниматься’

1) становиться выше, вырастать, подрастать; кини уҥуохтуун үрдээбит он и ростом стал выше, он подрос; 2) подниматься, повышаться, увеличиваться; кыраадыһа үрдээбит у него поднялась температура; 3) увеличиваться, возрастать; хамнаһа икки төгүл үрдээбит заработок его вырос в два раза; 4) повышаться; дуоһунаһа үрдээбит он повышен в должности (букв. его должность повысилась).