Якутские буквы:

Якутский → Русский

үүрдэр=

побуд. от үүр =.

үүр=

1) гнать, погонять; сүөһүнү ойбоҥҥо үүр = гнать скот на водопой; 2) прогонять; отгонять; выгонять; үүрэн ыыт = прогнать;сүөһүнү оттон үүр = отогнать скот от сена; 3) гнаться за кем-л., преследовать кого-л; ыт тайаҕы үүрдэ собака погналась за лосем.

Якутский → Якутский

үүр

туохт.
1. Хайа эмэ хайысханан барарга күһэй, кыйдаан илт, аҕал (хол., үөр сүөһүнү). Гнать, перегонять, погонять (скот)
Оҕонньор кунанын дьиэтин диэки үүрэн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Сылгыһыт Куонаан кымыска ыанар биэлэри олбуорун аттынан үүрэн иһэр. Суорун Омоллоон
Били сылгыларын үүрэн, эмиэ Бороҕон сиринэн дойдулаабыттар. Эрилик Эристиин
Уолчаан сүөһүлэрин ойбон диэки үүрдэ уонна эмиэ аралдьыйан оту-маһы эпчиргэлии хаалла. «ХС»
2. Кими эмэ хантан эмэ бара охсоругар, суох буоларыгар күһэй, кыйдаа (үксүгэр куруубайдык, күүс өттүнэн). Заставлять уйти кого-л. откуда-л. (обычно грубо или силой), прогонять
Онуоха атын кыргыттар Марьянаны: «Киэр буол!» — диэн үүрэн ыыппыттара. Суорун Омоллоон
[Лэкиэс:] Атын таһаҕаспын сарсын сэбиэтинэн араартаран ылыам. Дьэ көрүөм, миигин үүрэн баран төһө бэркэ олороргутун. С. Ефремов
3. Кими, тугу эмэ ситэр сыаллаах эккирэт, сойуолаа. Гнаться за кем-л., преследовать кого-л.
Оттон булду баҕас чахчы ол ыт киниэхэ үүрэн аҕалан биэрэр. Амма Аччыгыйа
Мин курдук күүстээх буолуҥ, Мин курдук уохтаах буолуҥ. Өстөөҕү үүрүҥ, Үйэ-саас тухары үлтүрүтүҥ! Т. Сметанин
Киэр үүр көр киэр
Дыгдаалап кинээстэн «Бассабыык уолун илдьэ олороргутун киэр үүрүҥ», — диэн кытаанах ыйаах кэлбитэ. М. Доҕордуурап
Аатырбыт-арбаммыт Фашистскай баанданы, Халҕаһа баалынан Хардары кимэммит Кэннинэн тэйитэн, Киэр үүрэн эрэбит. Күннүк Уурастыырап
др.-тюрк., тюрк. сүр

үүр-түрүй

туохт.
1. Бокуой биэрбэккэ, түргэн-түргэнник, тиэтэллээхтик үүр. Гнать, погонять быстро, спешно
Кини [Байанай] быһый атахтаах кыыллары үүрэ-түрүйэ сылдьар буолан, сүрдээх тиэтэллээхтик, омуннаахтык сылдьаллар. Амма Аччыгыйа
Кирилэ ынахтары үүрэн-түрүйэн аҕала эрэ охсубута баар буолааччы. Н. Заболоцкай
[Бырдах] үөр табаны алыыттан булан, үүрэн-түрүйэн куһугураппыт. П. Ламутскай (тылб.)
2. Былааскын көрдөрөн киэбир, киэмсий, тойорҕоо. Выказывать, демонстрировать свою власть
Наҕараадаламмыт, Наһаа хайҕаммыт Тигиниирэп, ардыгар, Тэрилтэтин дьонугар Үүрэр-түрүйэр үгэстэммит. Р. Баҕатаайыскай
Арай надзиратель Илья Свинобоев тойомсуйар, дьорҕойор, дьону үүрэр-түрүйэр. П. Филиппов

үүрдэр

үүр диэнтэн дьаһ
туһ. «Суох, эти ылбаппын, — диэтэ атыыһыта. — Аны үс-түөрт хонугунан өрүскэ сүөһү үүрдэрэбин, онон тыыннаах сүөһүнэн эрэ ылар оҕонньорбун». Күндэ
Агаша Аннаны үлэҕэ үүннэрэр, Анната сотору бэйэтин үүрдэрэр. Р. Баҕатаайыскай
[Хобороос:] Былааҥҥыт быһа бардын. Мин күүһүм кыайарынан үлэлиибин. Бэрт дьон, миигин үүрдэрэн кэбиһэргит буолуо. С. Ефремов

Якутский → Английский

үүр=

v. to drive away


Еще переводы:

адьырый-будьуруй

адьырый-будьуруй (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Хойуу, лаглархай, өрө арбайбыт көрүҥнэн. Иметь лохматый, взлохмаченный вид. Кампей Сидорович быһытталаммыт былыт тыалга үүрдэрэн, адьырыйан-будьуруйан устан эрдэҕинэ, үлэлиир сиригэр көһүннэ. П.Аввакумов

миэрэлэт

миэрэлэт (Якутский → Якутский)

миэрэлээ диэнтэн дьаһ
туһ. Дьыалатын араастаан туус таан-тумалаан хомсомуолтан таһаарыахтара, онтон университеттан үүрдэриэхтэрэ. Онон кини көннөрү миэрэлэтэргэ сөбүлэспэт. П. Аввакумов

үлүһүн

үлүһүн (Якутский → Якутский)

даҕ., фольк. Күүстээх, сууһарыылаах, ыраастыыр (саха итэҕэлинэн, таҥаралар өлүү-сүтүү төрдүн самнары үрэр тыыннара). Сильный, сокрушительный, очищающий (о дыхании божеств, подавляющем корень болезней и смерти)
Үс дойдуну Үөскэтиэн иннигэр Үҥэр үрдүк таҥара Үрүҥ тыынынан Өлүү-сүтүү төрдүн Үлүһүн тыалынан Үүрдэрэр эбит. Саха нар. ыр. I

талбытынан

талбытынан (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Бэйэтэ билэринэн, хайдах саныырынан (тугу эмэ гынар). Как желает, как хочет (так и делает)
Миитэрэй …… талбытынан тылбаастаабытынан барар. Амма Аччыгыйа
Кыысчааны баай дьахтар талбытынан тутара: таптыы туран таһыйан имилиннэрэн барааччы, таһыйан иһэн таптыыра. А. Сыромятникова
Мин талбыппынан сылдьабын. М. Доҕордуурап
Сардаана улахан тойон оҕото буолан талбытынан көрүлүүр, сөбүлээбэт дьонун оннооҕор үлэлэриттэн үүрдэрэр адьынаттаах эбит. У. Ойуур
2. Сууту-сокуону, олохтоммут бэрээдэги, үгэһи тутуспакка. Как удобно самому, вопреки закону, общепринятому порядку, традициям
Эй-сиэ, доҕор, былыр куоластааһын диэн баар этэ дуо? Кинээс, кулуба талбытынан этэн кэбиһэрэ да — сөп буолар буоллаҕа дии. Онно утары бардаххына, киһи буолуоҥ дуо? Амма Аччыгыйа
Сокуону токурутуу, талбытынан толорбот буолуу, этэргэ дылы, ытык курдук эргитэ сылдьыы кимиэхэ даҕаны бэриллибэт! М. Попов
Тойоттор-баайдар мунньустан, Уопсастыба куттала суох буолуутун Ламма улууһунааҕы кэмитиэтин быыбарын талбыттарынан ыыппыттара. М. Доҕордуурап
Талбытынан эттэххэ — үчүгэйи санаан эттэххэ, үчүгэй өттүн таллахха. По-хорошему
[Кууһума:] Хор, ол Ходьоох эмээхсини ылаары гынабын. Талбытынан эттэххэ, оҕо төрүүр дьахтара эбитэ буоллар бэрт буолуо этэ да, оннук табыллыбата. Суорун Омоллоон

попутный

попутный (Русский → Якутский)

прил. 1. (в одном направлении) аргыс, үүрдэрии, кэнниттэн (хайысхалаах); попутный ветер аргыс тыал, кэнниттэн тыал; 2. (по одному пути) аргыс, таарыйа барар; попутная машина таарыйа барар массыына; 3. (производимый в связи с чем-л.) мэҥэһик; попутный вопрос мэҥэһик боппуруос.

үүртэлээ=

үүртэлээ= (Якутский → Русский)

многокр. от үүр =.

гонит

гонит (Русский → Якутский)

гл.
үүрэр (үүр); сүүрдэр (сүүрт)

энньэ

энньэ (Якутский → Якутский)

аат., эргэр. Кыыс оҕо кэргэҥҥэ тахсарыгар төрөппүттэрэ биэрэн ыытар баайдара (сүөһү, үп, таҥас-сап уо. д. а.). Приданое девушки-невесты, когда она выходит замуж
Кыыс …… энньэтэ тоҕус мөгүрүк сүөһү буолар. Саха фольк. Быйыл саас Миитэрэй ол кыыһы «кэпсэппит». Кини халыым төлүүр баайа суох, онон энньэ да эрэйэр кыаҕа суох. Амма Аччыгыйа
Ол сир, кыыс энньэтэ буолан, кэнники Арчах нэһилиэгэр быһа анньыллан барбыт. Болот Боотур
Тукаам, Маасаа, чэ кэл, тахсыах, бүгүн энньэҕэр сэттэ сүөһүнү үүрдэрэбин. М. Доҕордуурап
Энньэ кулут эргэр. — эргэ сүктэр кыыска дьоно биэрэн ыытар кулуттара. Раб или рабыня, полагавшиеся в приданое невесте, в обязанности которых обычно входило сопровождать свою госпожу, отворять ей дверь, подавать умываться
«Хойут утуйар, Эрдэ турар, илин-кэлин түсүһэр, Илии-атах буолсар. Энньэ кулут уолга Наадыйарыҥ буолаарай?» — Мин оннугунан барсыам этэ. Күннүк Уурастыырап
[Сыҕай] Мотуруона диэн Доодороп кулуба энньэ кулутун булан ойох ылбыта. Эрилик Эристиин
[Анньыһар Боотур:] Акаарыа, Нүһэр Дархан курдук киһиэхэ энньэ кулут кыыс буолан бараргыттан Киэн туттуох тустааххын! И. Гоголев
ср. алт. индье, хак. инчи, монг. инж ‘приданое’

үүрүс=

үүрүс= (Якутский → Русский)

совм.-взаимн. от үүр =.

кый

кый (Якутский → Якутский)

I
туохт. Иһигэр киирбэккэ кытыытынан, таһынан батыһа бар. Идти вдоль, по краю чего-л., в обход
Бэркэ сэрэнэн кырыы тааһы кыйан, улахан долбуур тааска тиийэн, сынньанан баран, аллараа түстүм. Т. Сметанин
Сарсыарда эрдэ бааһына күрүөтүн кыйан, дьиэбитигэр сыҕарыйбыппыт. Н. Габышев
Ньурбаҕа киирэр-тахсар айан суола оччоҕо да, билигин даҕаны бу алааһы кыйан ааһар. С. Федотов
II
туохт.
1. Дьаралыйан ыарый (киһи уҥуоҕун, тииһин туһунан). Ломить, ныть, болеть (об ощущении тупой, тянущей боли)
Дьиэ иһэ итиитэ бэрт. Уҥуохтарым кыйаллар. Н. Якутскай
Мин [сугуну] ыстыах курдук гынан иһэн, тииһим кыйан, тылбынан сына-сына таах ыыталаан испитим. Далан
Тарбаҕын хаалдьыгар Хадьымал чап гына саайара, Көй бааһа чыбырҕаан Уҥуоҕа, сүрэҕэ кыйара. С. Васильев
Этиҥ-сииниҥ куһаҕан баҕайытык дырылыырын бил (соһуйууттан, долгуйууттан, эмискэ ис дууһаҥ айманыытыттан). Ощущать нервную дрожь в теле (от испуга, внезапного возбуждения, потрясения)
Ону [Дьэлиһиэй кыыһырбытын] көрөн баран, кыыс уҥуоҕа кыйда, этэ саласта, куйахата күүрдэ. Эрилик Эристиин
Тороев …… сирэйэ-хараҕа уларыйан, тыынара тыастанан, уҥуоҕа кыйан, ураһа иһигэр сорунуулаахтык көтөн түстэ уонна сандалыга иһит сууйа турар Чуураҕа кыыллыы биирдэ ыстанан тиийдэ да, дьахтары ыга кууһан ылла. Л. Попов
Арай хамхаадьаа кыһыҥҥы суолунан таһаҕас тиэйэр улахан массыыналар лиҥкинэһэн, Дьуойа үрэх чиргэл мууһун быһа охсон, киһи куйахата кыйыах, лыҥкыначчы баттыалаан ааһаллар. В. Яковлев
III
даҕ. Олус ыраах, кыраман. Очень далекий, дальний
Кый быдан үөһэнэн кыырайан Кынаттаах биистэрэ кэллилэр. Күннүк Уурастыырап
Сэбиэскэй оскуола Москваҕа да, кый хотугу оройуоҥҥа да биир программанан үөрэтэр. Н. Габышев
Берлин билигин да быдан ыраах. Хаамыах диэтэххэ кый дойду! В. Быков (тылб.)
Кый бырах бар (сырыт) — бэйдиэ, ыраах, быралгы бар. Уходить далеко (в неопределенном направлении), отрываться от родных мест, уходить куда глаза глядят
Оо, ол мин кыыл курдук, дьонтон күрэнэн, үрэх бастарынан кый бырах сылдьыбытым диэн — олох буолаахтыа дуо. Болот Боотур
Аһылыга суох сир буолан, табаларбыт кый бырах баран хаалан булларбатахтара. А. Кривошапкин (тылб.)
Кый бырах сылдьыбыт киһилии, сыыспыппын кэмсинэн, аҕам дьиэтигэр төннөргө быһаарынным. Д. Дефо (тылб.). Кый ыыт туохт., эргэр. — ыраах ыыт, үүр (былыр улаханнык байбыт киһи хас сүүстүү сүөһүтүттэн хаһы даҕаны дойду иччилэригэр анаан илин диэки мээнэ үүрдэрэрэ). Гнать далеко (в старину богатые люди угоняли на восток лошадей, по нескольку голов от каждой сотни, принося их в жертву духам)
Кэнники бу дойдуттан сылгы, ынах булуммут, бука, кый ыыппыт сүөһүлэри булаттаан сүөһүлэммитэ буолуо диэн буолара. Саха сэһ. I
Ол кэлэн манна билиҥҥиттэн Чабычах Ыйаабыт диэн сиргэ оччоҕо кый ыыппыт хаһыыга сылдьар сылгылары көрөн, сэттэ байтаһын сылгыны ох саатынан ытыалаан, өлөртөөн сиэн, быстарыыга абыранар. Саха сэһ. I
ср. тув. кый ‘бок’, казах. кый ‘даль, отдаленность’