үөмэхтэс I диэнтэн хай
аата. Грузовиктар үрдүлэригэр эмиэ үөрүүлээхтик өрүтэ үөмэхтэһии буолла. Амма Аччыгыйа
Күн орто ааспытын кэннэ бараары үөмэхтэһии буолла. Р. Кулаковскай
Күөгү тула балыктар устан сундулуһуу, чиэрбэни былдьаһан үтүрүйсүү, үөмэхтэһии бөҕө. «Чолбон»

үөмэхтээ диэнтэн дьаһ
туһ. Таһыгырыы тохто турар Таллан таас хайаҕа Өрө үөмэхтэтэн тахсан Көрө түспүтэ. П. Ядрихинскай

суустас диэнтэн хай
аата. Куоталаһыы, үөмэхтэһии, Бастакы уох ахсыма! Суустаһыы, элэктэһии, Хардарбакка хаалыма! П. Тобуруокап
Элбэх дьон үлэҕэ көхтөөх буолаллар: онно-манна суустаһыы, хаадьылаһыы элбээн барда. В. Яковлев

быыһаа II диэнтэн дьаһ
туһ. Мин быыһатыам да суоҕа! С. Ефремов
Хас даҕаны хонукка хорҕойон дууһаларын быыһаппыт хаспахтарын иһиттэн буурҕа дохсун тыалыгар күөттэнэн уот төлөнө үөмэхтиир, буруота эриллэр-мускуллар. Н. Якутскай
Быыһатыахтааҕар бырааба хаайыытыгар быраҕыаҕым. Эллэй

салаа I 1-5 диэнтэн тиэт
көрүҥ. Суорук барахсан …… сүүрэн кэлэн өрө үөмэхтээтэ, сирэйбиттэн итии тылынан салаамахтаан ылла. Т. Сметанин
Ынчыктыыр курдук тыал чыһыырар, Тымныы өрүтэ салаамахтыыр. И. Федосеев
Хаппыт амынньыардары салаамахтаан, кутаа күлүбүрүү умайбыта. «ХС»

үөмэхтээ диэн курдук
Өрө үөмэхтэнэн тахсыбыт туман дьайҕарда. Р. Баҕатаайыскай
Бүлүү өрүһэ мөлбөйө устан, улуу өрүс баалыгар холбоһон, үрүҥ долгуннарын өрүтэ ыһан үөмэхтэнэ сытар. П. Филиппов
Үрдүк кутаа обургу Өрүтэ салаамахтаан Үөмэхтэнэ турдаҕына, Аал уот таһыгар Айанньыттар муһуннулар. ЕН Ы

дьүһ. туохт. Биир тэҥник бытааннык иҥнэҥнээн нэһиилэ хамсаа (бэйэтин кээмэйигэр олус суон үөнү-көйүүрү этэргэ). ☉ Двигаться очень медленно, покачиваясь на коротких ногах, будучи несоразмерно толстым (о насекомых)
Үрүҥ бастаах үөн аймах ыҥырсаннар. Үөмэхтэһии бөҕө үөскээбэт дуо! Иҥсэлээх манна иэҕэҥнээбит, Оботтоох манна оодоҥнообут. П. Ламутскай (тылб.)

үтүрүйүс диэнтэн хай
аата. Үтүрүйсүү сүүрээнэ охсуллан ааһара. И. Федосеев
«Кыһыыта баар, сорохтор бэйэ-бэйэлэригэр куһаҕаны баҕараллар. Эн үчүгэй буолуоххун баҕарбаттар. Дьэ үтүрүйсүү, кыдьырыйсыы!» — Нарыйа улам омуннуран барда. В. Яковлев
Үтүрүйсүү содулугар эбитэ буолуо, мэйиктэр сорохторо сыҕаллан төттөрү кэлбит быһыылаахтар. Багдарыын Сүлбэ
Күөгү тула балыктар устан сундулуһуу, чиэрбэни былдьаһан үтүрүйсүү, үөмэхтэһии бөҕө. «Чолбон»

сыһ., фольк. Туох да бэрээдэгэ суохтук, ыһыллаҕастык, туора-таары, тэлиэс-былаас. ☉ Беспорядочно, хаотично (двигаться, напр., летать — о птицах)
Үөдэн-таһаан бардылар, Үөгүлээн үрэлиннилэр, Үөмэсаамас бардылар. А. Софронов
Дьабаалаах маска Дьалбарыйан биэриэххэ дэһэн Үрүө-тараа баран Үөмэс-аамас көттүлэр. П. Ойуунускай
Килбиэннээх киэҥ сыһыыларын чиэрэстэлээн, Өр дуу, өтөр дуу айаннаан, Үөмэс-аамас көтүтэн, Тус киэһэ, соҕурууттан икки борохуот иһэр диэн дэриэбинэҕэ айдаан, үөмэхтэһии бөҕө буолар. Н. Якутскай

туохт.
1. Араастаан хамсан, эриллэҥнээ; эриллэҥнии хамсаа (хол., буруону этэргэ). ☉ Извиваться, кривляться (о ком-л.); змеиться (напр., о дыме)
Буурҕа дохсун тыалыгар күөртэнэн, уот төлөнө үөмэхтиир, буруота эриллэр-мускуллар. Н. Якутскай
Удаҕан араастаан эриллэнмускуллан, илбиһирэн истэ. А. Сыромятникова
2
эрилин I 3 диэн курдук. Ону барытын билэн, барытыгар эриллэн-мускуллан үөскээбитэ саха норуота. Амма Аччыгыйа
Эдэр дьоннор, эриллэн-мускуллан истэхтэринэ, кимнээҕэр хатарҕаан тахсыахтара. Р. Баҕатаайыскай
Эһиги эдэргит бэрт, үлэҕэ даҕаны, бэлиитикэҕэ даҕаны эриллэн-мускуллан буһа-хата иликкит. «Чолбон»