Якутские буквы:

Якутский → Русский

үөмэхтэһии

и. д. от үөмэхтэс =.

үөмэхтэс=

толпиться, сгрудиться, скучиваться, собираться толпой, кучей; оҕолор учууталларын тула үөмэхтэстилэр дети столпились вокруг учителя.

Якутский → Якутский

үөмэхтэһии

үөмэхтэс I диэнтэн хай
аата. Грузовиктар үрдүлэригэр эмиэ үөрүүлээхтик өрүтэ үөмэхтэһии буолла. Амма Аччыгыйа
Күн орто ааспытын кэннэ бараары үөмэхтэһии буолла. Р. Кулаковскай
Күөгү тула балыктар устан сундулуһуу, чиэрбэни былдьаһан үтүрүйсүү, үөмэхтэһии бөҕө. «Чолбон»

үөмэхтэс

I
1.
үөмэхтээ диэнтэн холб. туһ. Сырдык төлөннөр өргөстөрө өрүтэ үөмэхтэспитинэн бардылар. Амма Аччыгыйа
Күн киирэрин кытта, илинтэн түспүт дохсун тыал күөл уутун күүрдэн, долгун өрө үөмэхтэһэ түстэ. М. Доҕордуурап
Халлаан соҕуруу кырыытыттан хойуу баҕайы былыттар уһулута ойон тахсаннар, өрүтэ үөмэхтэһэн кэлэн испиттэрэ. И. Никифоров
2. Ким-туох эмэ тула үтүрүһэ-үтүрүһэ элбэх буола мунньуһун, бөлүөҕүс, чөмөхтөс. Сгрудиться, столпиться, задевая друг друга, вокруг кого-чего-л.
Бары остуолу тула үөмэхтэстилэр. П. Филиппов
Оҕолор бастакы ырыаларын ыллаары үөмэхтэстилэр. Э. Соколов
Көрбүтүм арай уу кытыытыгар кып-кыра үөн курдук балык оҕолоро үөмэхтэһэллэр. Н. Тарабукин. (тылб.)
II
даҕ. Биир кэм эймэҥнии, үллэҥнии олорор курдук көстөр (хол., биир сиргэ элбэх туох эмэ мустубута). Беспорядочно двигающийся, находящийся в хаотичном движении (о большой массе кого-чего-л.)
Үөмэхтэс төлөннөр Өрүтэ көтөллөр, Өһөхтөөх най буруо оргуйар! П. Тобуруокап
Ол күн дэриэбинэ анныгар атыыһыттар ааллара кэлэн тохтообут, онон биэрэккэ киһи үөмэхтэс. С. Никифоров
Үөр бараан курдук үтүрүһэн, Үөмэхтэс долгуннар сырсаллар. С. Тимофеев

үөмэхтээ

туохт. Өрө көтүөлээ, харбыалас (хол., уот төлөнө). Подниматься, рваться, устремляться вверх (напр., о языках пламени)
Хаппыт мутукчаны уот сиир күүһэ дэлэтэ дуо, сүр баҕайы өрүтэ үөмэхтиир, кытыастар. Амма Аччыгыйа
Бөрө субу-субу тииккэ тахсаары өрүтэ үөмэхтиир. Т. Сметанин
Буордаах уу будулуйан Үҥкүрүйэн истэ. Үрдүк хайаҕа хоруйан Үөмэхтии, үллэ түстэ. И. Чаҕылҕан


Еще переводы:

суустаһыы

суустаһыы (Якутский → Якутский)

суустас диэнтэн хай
аата. Куоталаһыы, үөмэхтэһии, Бастакы уох ахсыма! Суустаһыы, элэктэһии, Хардарбакка хаалыма! П. Тобуруокап
Элбэх дьон үлэҕэ көхтөөх буолаллар: онно-манна суустаһыы, хаадьылаһыы элбээн барда. В. Яковлев

оодоҥноо

оодоҥноо (Якутский → Якутский)

дьүһ. туохт. Биир тэҥник бытааннык иҥнэҥнээн нэһиилэ хамсаа (бэйэтин кээмэйигэр олус суон үөнү-көйүүрү этэргэ). Двигаться очень медленно, покачиваясь на коротких ногах, будучи несоразмерно толстым (о насекомых)
Үрүҥ бастаах үөн аймах ыҥырсаннар. Үөмэхтэһии бөҕө үөскээбэт дуо! Иҥсэлээх манна иэҕэҥнээбит, Оботтоох манна оодоҥнообут. П. Ламутскай (тылб.)

үтүрүйсүү

үтүрүйсүү (Якутский → Якутский)

үтүрүйүс диэнтэн хай
аата. Үтүрүйсүү сүүрээнэ охсуллан ааһара. И. Федосеев
«Кыһыыта баар, сорохтор бэйэ-бэйэлэригэр куһаҕаны баҕараллар. Эн үчүгэй буолуоххун баҕарбаттар. Дьэ үтүрүйсүү, кыдьырыйсыы!» — Нарыйа улам омуннуран барда. В. Яковлев
Үтүрүйсүү содулугар эбитэ буолуо, мэйиктэр сорохторо сыҕаллан төттөрү кэлбит быһыылаахтар. Багдарыын Сүлбэ
Күөгү тула балыктар устан сундулуһуу, чиэрбэни былдьаһан үтүрүйсүү, үөмэхтэһии бөҕө. «Чолбон»

үөмэс-аамас

үөмэс-аамас (Якутский → Якутский)

сыһ., фольк. Туох да бэрээдэгэ суохтук, ыһыллаҕастык, туора-таары, тэлиэс-былаас. Беспорядочно, хаотично (двигаться, напр., летать — о птицах)
Үөдэн-таһаан бардылар, Үөгүлээн үрэлиннилэр, Үөмэсаамас бардылар. А. Софронов
Дьабаалаах маска Дьалбарыйан биэриэххэ дэһэн Үрүө-тараа баран Үөмэс-аамас көттүлэр. П. Ойуунускай
Килбиэннээх киэҥ сыһыыларын чиэрэстэлээн, Өр дуу, өтөр дуу айаннаан, Үөмэс-аамас көтүтэн, Тус киэһэ, соҕурууттан икки борохуот иһэр диэн дэриэбинэҕэ айдаан, үөмэхтэһии бөҕө буолар. Н. Якутскай

үлүгэр

үлүгэр (Якутский → Якутский)

I
аат. Ыар түбэлтэ, иэдээн, алдьархай, өлүүлээх-сүтүүлээх, иэдээннээх турук. Беда, горе, несчастье, бедствие, напасть
Өлөр төрүөттээх, үлүгэр быалаах. (өс хоһ). Ким урут турбут улаханнык Дьоллоох олох туһун туойуҥ, Үйэ тухары үктүөн турбут Үлүгэри үргүтүҥ! А. Софронов
Кэтэҕэриин ороҥҥо быыс иһигэр ыар ынчык, мөлтөөбүт сүөлэҥи куолаһынан сөтөллөр саҥа иһиллэр. Бу айылаах үлүгэргэ Сэмэн эрэйдээх түбэһэ сытар. Эрилик Эристиин
ср. бур. үлигер ‘сказка; пример’
II
аат эб.
1. Предмет бэлиэтин, хайааһыны күүһүрдэн-күүркэтэн этиини көрдөрөр. Выражает эмоциональное усиление признака предмета и действия
Эмискэ сүрдээх үлүгэр тыас тоҕо барда. Софр. Данилов
Эчи да Эриэккэһин, Эриэнин эриэхсит, Муокаһын, Муудараһын үлүгэр! П. Тобуруокап
Билигин ити үлүгэр дойдулары сэриилээн кыайбыт судаарыстыба күүһүрдэҕэ дии. Г. Колесов
Һэ, аптаах маһынан охсубут курдук үлүгэр! И. Семёнов
Уолаттар уолуйаннар Үөмэхтэһии үлүгэрэ. П. Тобуруокап
2. Аат тыллары кытта этиллэр предмет үгүһүн көрдөрөр. С именами существительными выражает то, что предмет речи упоминается во множественном числе
Ньургуһун үлүгэри үргээбиттэр, Ньургуһуну суолга тамнаабыттар. С. Тарасов
Бу биһигини сиэри бөрө үлүгэр мунньуһунна ээ. Күндэ

үгдэрэҥнэс

үгдэрэҥнэс (Якутский → Якутский)

туохт. Туохха эрэ ыксаабыт, тиэтэйбит курдук төттөрү-таары сырыт, бар-кэл (элбэх киһи үөмэхтэһиитин этэргэ). Суетиться, беспорядочно и быстро ходить взад-вперёд (о группе людей)
Тарпыттарын таҥнары анньыахха айылаах үгдэриҥнэспит үрүҥнэр ортолоругар бу сымнаҕас-сымнаҕастык көрбүт-истибит уол атын кытыл намчы үүнээйитин модун байҕал балкыырдаах долгуна туора хаҕыс кытылга аҕалан бырахпыт курдуга. Софр. Данилов

айдаан

айдаан (Якутский → Якутский)

аат.
1. Күүгээн, улахан дуорааннаах дорҕооннор холбоспуттара (хол., элбэх киһи күүрээннээх кэпсэтиитэ, араас тыас-уус, сүөһү, көтөрсүүрэр саҥата бииргэ холбоспута). Шум-гам, громкие нестройные звуки, голоса
Ынахтар маҥыраһыылара уонна ыанньыксыт дьахталлар айдааннара намтаан хаалла. Эрилик Эристиин
Оҕолор ытаһыылара, дьахтар кыланыыта, эр киһи көөҕүнэс куолаһа — киһи дьүүлүн-дьаабытын арааран истибэт айдаана Аласовтаах кулгаахтарыгар саба биэрдэ. Софр. Данилов
2. Улахан моргуор, этиһии; содуом, муҥхаал. Шумная ссора, ругань; скандал, дебош
Өй мэйдээх тулуйбат айдаана, ыйа-хайа буолла [уолаттар мөккүһүүлэриттэн]. Н. Лугинов
Эн кэллиҥ да наар иирсээн, айдаан төрүттэнэр. Туох аатай, доҕор! Софр. Данилов
3. Олохсуйбут бэрээдэги кэһии, долгуйууну, күүркэйиини, утары турууну үөскэтии; норуот олоҕун долгутар сабыытыйалар. Беспорядки, волнения, выступления против установленного порядка; события, волнующие народную жизнь
Императорскай университет хаһан да көрбөтөх айдаана буолла. П. Филиппов
Сэрии айдаана тохтоон, Эн кэллиҥ айаас ат сиэлэр, Ойбон алларан, от оттоон, Улааппыт Сахаҥ сиригэр. П. Тулааһынап
Биир киэһэ: «Соҕурууттан икки борохуот иһэр», — диэн дэриэбинэҕэ айдаан, үөмэхтэһии бөҕө буолар. Н. Якутскай
Быһылаан, өлүүсүтүү, алдьархай. Беда, несчастье, событие с тяжелыми последствиями
Айдаан тахсыбыт [эһэ сүөһүлэри тарпыт] сириттэн биэрэк ырааҕа суох этэ. Н. Заболоцкай
Мин — кыргыһыы, айдаан төрүөтэбин, Кинилэргэ ол төрүөт наадалаах, онон эрэн-итэҕэй: Эйигин, дьэллиги, саҥарбат гыныахтара. А. Пушкин (тылб.)
4. Элбэх түбүктээх, сүүрүүлээх-көтүүлээх, кэпсэтиилээх дьыала, оннук дьыаланы оҥорон, дьаһайан түбүгүрүү. Очень хлопотливое дело; осуществление хлопотливого дела
Ытыы-соҥуу олороллоро уурайан, туой киһилэрин көмөр кыһалҕатын, айдаанын кэпсэтэ олордулар. Эрилик Эристиин
Биһиги да кэммитинэн олоробут, туох да кэлбэтбарбат. Арай күн тура-тура сир үллэһигин айдаана. А. Бэрияк. Үлэни-хамнаһы кыайар буолтум кэннэ холкуос тэриллиитин айдаана буолар. И. Бочкарев
Аҕыс айдаан көр аҕыс. Аҕыс айдаанынан көр аҕыс
Айдааны тарт — иирсээни, этиһиини, элбэх саҥаны-иҥэни, мөккүөрү сүпсүлгэни таһаар. Производить большой шум, затевать ссору, скандал
Микиитэ балаҕаҥҥа сүүрэн бөтүөхтээн тахсан киэҥ айдааны тарта. Амма Аччыгыйа
[Устудьуоннар] аны ханнык факультет биэчэригэр баралларын быһаарсыы буолла. Ол сырыы аайы эмиэ улахан айдааны тардар. Н. Лугинов
Бостуой да үгүс айдааны тардаҕын. Мин буолларбын биэрэр дойдуларын ылыах этим. М. Доҕордуурап

үөмэхтэт

үөмэхтэт (Якутский → Якутский)

үөмэхтээ диэнтэн дьаһ
туһ. Таһыгырыы тохто турар Таллан таас хайаҕа Өрө үөмэхтэтэн тахсан Көрө түспүтэ. П. Ядрихинскай

аамай-саамай

аамай-саамай (Якутский → Якутский)

сыһ. Үөмэхтэһэн, үөһэ-аллара туран. Собираясь толпой, скучиваясь
Аамай-саамай аалсыспахтаан, Атаххытын пааралааҥ. Күннүк Уурастыырап

лоһуруттаҕас

лоһуруттаҕас (Якутский → Якутский)

көр логлоруттаҕас
Халлааҥҥа лоһуруттаҕас былыттар үөмэхтэһэннэр араастаан тунаара, унаара усталлар. ПП ОА