аат. Үөрэхтэнии, үөрэнэн киэҥ билиилээх буолуу. ☉ Знания, образованность, просвещение
Сыыйа кэпсиир учуутал саҥата Үөрэнээччи ыччаппыт өйүгэр Үөрэх-билии буолан чиҥник иҥэр. А. Абаҕыыныскай
Сибииргэ көҥүл иһин охсуһуу кутаатын умата, үөрэҕи-билиини тарҕата баран иһэрэ. П. Филиппов

аат.
1. Билиини, сатабылы ылыы, үөрэнии. ☉ Учение, обучение, учёба
Үөрэхтэригэр бэйэ-бэйэлэригэр хардарыта көмөлөсүһэллэр. Суорун Омоллоон
Сахалар үөрэххэ олус сыстаҕастар, билиэхтэрин-көрүөхтэрин баҕалара улахан. И. Федосеев
Ийэ үөрэҕэ ардыгар олус соһумарынан дьулатара, оттон сороҕор олус сымнаан абырыыра. Н. Заболоцкай
2. Ханна эмэ (хол., оскуолаҕа) үөрэнии кэмэ. ☉ Время учения где-л., учёба (напр., в школе)
Ээ, кэллэхтэрэ дии, сарсын үөрэх саҕаланар күнэ. Н. Лугинов
Өлөксөй сайын үөрэх кэнниттэн сынньалаҥар төрөөбүт дойдутугар таҕыста. В. Протодьяконов
Мичил куоракка быйыл үөрэх аһыллыыта саҥа киирбитэ. Г. Колесов
3. Билии-көрүү тарҕаныыта, үөрэҕирии. ☉ Образование, просвещение, учение
Үөрэх баар — бараммат баай (өс хоһ.). Аныгы оҕолор оттон үөрэххитинэн эрэ буоллаххыт дии. Амма Аччыгыйа
Олох тубуста, култуура, үөрэх сайынна. С. Никифоров
△ Айылҕа, уопсастыба, өй-санаа сайдыыларын сүрүн сокуоннарын билии бүтүннүүтэ уонна кини салаалара, билим. ☉ Наука
Үөрэх бөҕөнү үөдүппүт, Собуот обургуну субуруппут, Баабырыка баҕадьыны бачыгыраппыт. Өксөкүлээх Өлөксөй
Биһиги сүөһүлэрбит, ньирэйбит барыта үөрэх этиитинэн, ветеринар-зоотехник көрүүтүнэн иитиллэллэр. Амма Аччыгыйа
Үөрэх ити курдук аан дойдуга туох баарын бүтүннүү кэпсиир. Суорун Омоллоон
◊ Айылҕа үөрэҕэ көр айылҕа
Айылҕа бары көстүүлэрэ бэйэлэрэ туспа биричиинэлээхтэр. Айылҕа туһунан үөрэх сайдыбытын түмүгэр биһиги ол биричиинэлэри билэбит. Олортон үгүстэрин туһунан «Айылҕа үөрэҕэ» диэн кууруска кэпсэниллэр. КПФ БАаДИ. Саха норуотугар тустаах айылҕа үөрэҕэ диэн суоҕа. ПАН СМС. Анал орто үөрэх көр анал. Куорат анал орто үөрэҕин заведениетыгар үөрэнээччилэр эмиэ …… Коля, Ваня диэн ыҥырсаллар. ФЕВ УТУ
Байыаннай үөрэх көр байыаннай. Испирдиэн эһиил, баҕар, байыаннай үөрэххэ барыах буолар. И. Егоров
Кыргыс үөрэҕэ көр кыргыс II. [Аан Далбар:] Тукаам, бу тоҕо кубарыйан хааллыҥ? [Киис Бэргэн:] Кыргыс үөрэҕэ илистиилээх, ийээ. И. Гоголев
Таҥара үөрэҕэ көр таҥара. Оҕолор таҥара үөрэҕин аанньа ахтыбат буолан иһэллэриттэн абаланан, төрүт да куһаҕан киҥнээх аҕабыыт олус дьулаан киһи буолан сылдьар. Амма Аччыгыйа
Үөрэх кинигэтэ көр кинигэ. Маны мин соҕуруу дойду уопутуттан уонна үөрэх кинигэтиттэн сиэттэрэн оҥордум. М. Доҕордуурап
Үөрэх кыһата көр кыһа I. Үөрэх кыһатыгар уһаарыллыбытым, Үлэ төлөнүгэр хатарыллыбытым. С. Васильев. Үөрэх оҕото — оскуола үөрэнээччитэ. ☉ Учащийся, ученик общеобразовательной школы
Үөрэх оҕото Пионер Вася Эрдэ туран, Оскуола диэки Аан бастаан Суолу аста. Т. Сметанин
Үчүгэйдик, ыраастык, маанытык олорор үөрэх оҕотун хоһо. С. Ефремов
Үөрэх дьыла көр дьыл. Ыччаттарын көрсөөрү Үөрэх дьылын бүтүүтэ Тиийэн кэллэ, доҕоттоор, Хабырылла Дьөгүөрэп. А. Бэрияк. Үрдүк үөрэх — уопсай орто үөрэх кэнниттэн норуот хаһаайыстыбатын бары салааларыгар анал идэлээх дьону бэлэмниир үрдүкү оскуола; үрдүк үөрэхтэнии. ☉ Высшее учебное заведение, вуз; высшее образование
Кинилэр оҕолоро Вася үрдүк үөрэҕи бүтэрэн, саҥардыы үлэлээбит дьылыгар сэрии буолта. Н. Заболоцкай
Тыа хаһаайыстыбатын үрдүкү үөрэҕин бүтэрээт, …… саха сиригэр кэлбитэ ыраатта. М. Доҕордуурап. 1990 сыллаахха 2,6 мөлүйүөн киһи үрдүк үөрэҕи бүтэрбит. ПАН СМС

прил. университетскай, университет; получить университетское образование университет үөрэҕэ үөрэхтэн.

көлтөй диэнтэн хамс
көстүү. Үөрэнэр аатыран уонтан тахса сыл улууһунан, куоратынан көлтөһүйбүтэ, соччо улахан үөрэхтэммитэ эмиэ көстүбэт. Болот Боотур

туохт. Үтэнэн хааччый, өйүөлээ. ☉ Снабжать провизией, продуктами (в дорогу, на работу)
Аҕам үгүс дьүдьэйбити үтэлээбит, Ахса суох аччыктаабыты аһаппыт, Харса суох хара дьону харайбыт. Өксөкүлээх Өлөксөй
Үтэлээ, эбэккээ, үтэлээ! Көрдөһөр күттүөннээх, ааттаһар ахсааннаах... Үөрэхтэн матарым дьэ кэллэ — үтэлээ! П. Ойуунускай

ытыктаа диэнтэн дьаһ
туһ. Биһиги оннук эрэ буоллахпытына, дьоҥҥо дьиҥнээхтик ытыктатыахпыт. Р. Баҕатаайыскай
Охоноос, аны үөрэхтэнэн, аҕаҥ курдук киэҥ билиилээх, дьоҥҥор-сэргэҕэр ытыктанар киһи буолаар. Ойуку
Эмээхсин оҕолоро бары да холку, наҕыл майгыларынан, киэҥ көҕүстээхтэринэн ытыктаппыт дьоннор. «Чолбон»

многокр. от сыый = 1) вытягивать, выдёргивать что-л. друг за другом, одно за другим; тоһоҕолору сыыйталаа = выдёргивать гвозди один за другим; 2) освобождать (от каких-л. занятий многих одного за другим); хас да студены үөрэхтэн сыыйталаабыттар нескольких студентов освободили от занятий.

даҕ. Аҕыс саастаах. ☉ Восьмилетний
Аҕыстаахпар өйдүүбүн Аһыҥалаах сыһыыны, Ытыс саҕа ыһыыны... Күөх уулаах бутугаһы, Көлбөрүйбэт тар аһы. Эллэй
Самнайбыт хатырык хоспох аттыгар хатырбыт илиилээх-атахтаах аҕыстаах Уоһук олорор. Н. Якутскай
[Кыракый уол] аҕыстааҕыттан сааламмыта, орто үөрэхтэммитэ, булчут идэтин туохтааҕар да ордорбута, буспут-хаппыт булчут буолбута. И. Данилов

даҕ. Биһиги курдук (мөлтөх, атыттарга тэҥэ суох — сэнэнэн этэргэ тут-лар). ☉ Такие, как мы (употр. при выражении пренебрежительного или уничижительного отношения к себе)
Биһигинньиктэр бу дойду буоругар сатаан ыал буолан олоруохпут суох. Н. Якутскай
Кини уҥуоҕа кытаатыытыгар, биһигинньиктэр оннубутун буллахпытына ордук буолуо. Болот Боотур
Эйигинньик чолоҕордор үөрэхтэннэхтэринэ биһигинньиктэр сүгүн олорорбут биллибэт. «ХС»

бүгүрүй диэнтэн курдук
Бөһүөлэккэ бүгүн субуотунньук буолла — Тутуллан эрэр дьиэ таһа дьонунан туолла. Уончалаах уолуттан оҕонньоруттан тиийэ Үлэлээн бүгүрүһэн, ким тугу кыайарынан. М. Ефимов
Ыарахан үлэлэргэ кырдьаҕастар эрэ бүгүрүһэллэр. Орто үөрэхтэммит өттө тыаҕа тохтообот. П. Аввакумов
Киэҥ нэлэмэн буолактарга араас техника үлэлээн ньириһийэр. Онно дьон бөҕө үрдүк үүнүүнү хомуйан бүгүрүһэллэр. Умнуллубат к.