сов. үөскээ, үөдүй; возникло подозрение уорбалааһын үөскээтэ.

несов. 1. (размнолсаться) ууһаа, үөскээ; 2. перен. (порождаться) үөскээ, үөдүй; плодятся слухи сурахтар үөдүйэллэр.

гл
үөскүүр, үөдүйэр

үтүөрт диэнтэн төхт
көрүҥ. Аал уотун оттон, алаһа дьиэтин ититэн, уолаттарын үтүөрдүтэлээн, үөрэн-көтөн, өһөгөйдөөҕүн өлөрөн, киһи-хара буолан, үөскээн-үөдүйэн олорто үһү. Саха фольк. Хата ону эбэм түөн уурталаан, түргэнник үтүөрдүтэлээбитэ. С. Маисов

туохт.
1. Холбооттуур, силбиир сииктээх буол. ☉ Иметь шов, быть прошитым
Тимиринэн сииктэммит, алтанынан ардайдаммыт, көмүһүнэн көпсөлөммүт, кумаҕынан кунустаммыт сир ийэттэн …… үөскээн-үөдүйэн тахсыбытым. ПЭК ОНЛЯ III
2. Баттаҕы икки аҥыы араарар сииктээх буол. ☉ Иметь пробор
[Аанчык] кэтэҕэр өрөһөлүү эриммит чачархайдыҥы баттаҕын ньалҕаарыччы тарааммыта, муус-маҥан куйахата сииктэнэн көстүбүт. Амма Аччыгыйа

туохт. Саҥа баар буол, үөскээ. ☉ Возникать, происходить
Букатын үөйүллүбэтэх-ахтыллыбатах соһуччу сабыытыйа үөдүйбүтэ. Н. Лугинов
Тииҥ үөскээбит, үөдүйбүт сирин быраҕан, үрдүк хайалары, халыҥ тыалары уҥуордуур. Н. Заболоцкай
Хас ыал ахсын оонньуу-көр үөдүйбүтэ. И. Федосеев
Бэрт сотору буолаат, сарай диэки эмиэ алдьархай бөҕө үөдүйбүтэ. Эрилик Эристиин
ср. п.-монг. егүд ‘образоваться, положить начало’

с. үөскээһин, үөдүйүү; возникновение жизни на Земле Сир үрдүгэр олох (тыынар тыыннаах) үөскээһинэ.

туохт.
1. Атын сиргэ барбакка-кэлбэккэ биир сиргэ уһуннук олор. ☉ Обосноваться, поселиться где-л. (на постоянное местожительство)
Төрөөбүт буорум тардан бу кэллэҕим дии. Манна олохсуйуом. Н. Лугинов
Биһиги, саха омук үрэх бастарын аайы тус-туспа олохсуйан олорон, тус-туспа хайдыһыылара үөскээбиттэрэ. Эрилик Эристиин
2. Үөскээ, үөдүй, муһун уонна мэлдьи баар буол. ☉ Возникнуть, появиться, образоваться (о водоёме). Бобууттан хоруунан уу тахсан, бу Кураанах алааска күөл олохсуйда
□ Аатырар Араат муорабыт Олохсуйан үөскээбит эбит — Олоҥхо номоҕо эргийбит. Болот Боотур
3. Олоҕур, олоххун бул, тэрилин. ☉ Разместиться, расположиться
Саҥа тэриллибит «Якуталмаз» трест салалтата …… балааккаҕа олохсуйбут этэ. И. Данилов
Үрүҥнэр ыстааптара ойуччу дьиэҕэ олохсуйбута. П. Филиппов

с. 1. (по гл. зародить) үөскэтии, үөдүтүү; 2. (по гл. зародиться) үөскээһин, үөдүйүү; зарождение идеи идея үөскээһинэ; зарождение жизни олох үөскээһинэ.

аат., эргэр.
1. Сүөһүгэ элбэх өлүүнү-сүтүүнү таһаарар дьаҥ. ☉ Мор, падёж скота, эпизоотия. Дьэ, харыһыктаах Хаарыаннаах ийэ дойдуттан Хара арахсыахпар диэри Хара төлөн буоламмын Хамсыгы халбарыттым. Саха фольк. [Порни:] Ыалларым барааннарын үөрүн хамсык хамыйдын, оттон миэнэ үөскээтин-үөдүйдүн… Пьесалар-1960. Омоҕой Баай саҕана сүөһүгэ түһэр үөн-көйүүр олох суох эбит
Кэнники Үрүҥ Айыы үөһэттэн соруйан хамсык оҥорон түһэрбит. БСИ ЛНКИСО-1938
2. үөхс. Киһини сэнээн, үөхсэн этэргэ туттуллар тыл. ☉ Бранное слово
Хайа дойду хамсыгаҕын? ПЭК СЯЯ
♦ Хамсык хараҕын харахтан фольк. — өстөөххүн өлөрөргө-өһөрөргө, кыргарга-кыдыйарга бэлэм буол. ☉ Быть готовым к уничтожению, истреблению врага, не знать пощады к врагу
Мин, кырдьык, өһөгөйдөөх санааны сананан, хамсык хараҕын харахтанан, хахай хаанын хааннанан барарга олоробун. Далан
Дагдаҕар баатыр диэн харса хабыра суох бөтөс: «Утарсар баар буоллаҕына утарсыахпыт, …… хамсык хараҕын харахтаныахпыт буоллаҕа дии», — диэтэ. «ХС»
ср. бур. хамшаг ‘эпидемия’, тув. камдьык ‘чума, зараза’