и. д. от өҥөй =.

өҥөй бөтүүк фольк. индюк.

заглядывать (внутрь чего-л.); глядеть (сверху вниз); хоһу еҥөй = заглянуть в комнату; күөлү өҥейеҥ көр = взглянуть на озеро (напр. с крутого берега).

өҥөй диэнтэн хай. аата. Кырдьар сааһым кырыытыгар, Өлөр үйэм өҥөйүүтүгэр, Оҕонньор аатыран баран, Огдолуйар күнүм буолла. А. Софронов
Бырааба дьиэтин соҕурууҥҥу түннүктэринэн өҥөйүүтэ, үҥсүүлээх Күлүк Луханы уонна хоруйдааччы Дьөгүөрсэ Тырыҥкаайабы уокурук суутун мунньаҕар ыҥырбыттара. Н. Якутскай

туохт. Тугунан эмэ (хол., түннүгүнэн, аанынан) быган көр эбэтэр аллараа баар тугу эмэ төҥкөйөн көр. ☉ Выглядывать (напр., в окно, дверь) или заглядывать (внутрь чего-л.). Хоһу өҥөй. Аанынан таһырдьаны өҥөйөн көрдө. Күөлү өҥөйөн көр
□ Кыысчаан хаҥас диэкиттэн ойон кэлэн, балыктаах тымтайы өҥөйөн көрдө уонна кыбыстыбыттыы төттөрү ыстанан хаалла. А. Бэрияк
♦ Өлүү айаҕын өҥөйдө — өлөр-сүтэр турукка киирдэ. ☉ Попасть в беду, оказаться в безвыходном положении
Бэҕэһээ таптыыр киһим алдьархайга түбэстэ, Бүгүн оннооҕор ордукка киирэн биэрдэ: Күнэ өлбөөрдө, Өлүү айаҕын өҥөйдө, Көрдөрбүтүнэн туран, Көстө иэдэйдэ. С. Данилов. Өҥкөөтүн өҥөйбүт — өлөрө чугаһаабыт (иинин өҥөйөн баран сылдьар киһи туһунан). ☉ Человек при смерти (букв. человек, который заглянул в свою могильную яму)
Күрдүргүү-хардыргыы, Кыыкыныы-хаакыныы сыттаҕым ээ, Өҥкөөппүн өҥөйбүт өлөр өлүөхүмэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Күн сырдыгыттан матан, өҥкөөппүн өҥөйөн, бүгүн-сарсын өлөөрү хардыргыы сылдьар сордоохпун. А. Софронов
Кырдьаҕас аҕам …… кырдьан-буорайан, өҥкөөтүн өҥөйөн олороохтуур. А. Сыромятникова. Үөлэстэрин өҥөйдө — өлөллөрөсүтэллэрэ чугаһаата (былыргы сахалар итэҕэллэринэн, абааһылар өлүөх-алдьаныах ыалы көмүлүөк оһох үөлэһинэн өҥөйөн көрөллөр). ☉ Предстоит близкая смерть, беда в семье (по старинному якутскому поверью, когда злые духи заглядывают через трубу камелька внутрь жилища, кто-то из этой семьи умирает)
Өлөр-хаалар күннэрэ Үрдүк үөлэстэрин өҥөйдө быһыылаах. П. Ойуунускай. Үрэх баһын өҥөй — төрөөбүтүөскээбит сиргиттэн тэлэһий, ыраах сирдэринэн сырыт. ☉ Надолго уезжать в дальние края, бродяжничать по чужим краям
[Оннук оҕо] Үрэх-үрэх баһын өҥөйүө, Кыйаар-кыйаар баһыгар кыйданыа, Тайҕа-тайҕа баһыгар тайаныа. Өксөкүлээх Өлөксөй
Эдэрбэр үрэх баһын өҥөйөн, тайҕа баһын тайанан, дьонтон-сэргэттэн туспа дугуйданан сылдьыбыт киһибин. И. Федосеев
◊ Күн өҥөйө киирдэ — ардыы туран киэһэ күн саҕахха көстөн киирдэҕинэ, сотору ардах кэлэр. ☉ Народная примета: если на закате ненастного дождливого дня солнце выглянуло из-за облаков, снова быть дождю
Күн өҥөйө киирдэҕинэ, эмиэ ардах иһэрин бэлиэтэ. «Кыым». Өҥөй бөтүүк фольк. – этин иһин иитиллэр фазан бииһэ бөдөҥ көтөр атыыра. ☉ Индюк. Дьонум аах оччолорго өҥөй бөтүүгү иитэллэрэ
ср. тюрк. өҥ ‘подкрадываться, пристально смотреть нагнувшись, поджидать’