абаккар диэнтэн хай
аата. Арамаан Хаабыһап ити курдук кэлин тылларын абаккарыы былаастаах этэн-тыынан баран, дьиэтин диэки хотуулаахтык хааман мэтэлдьийдэ. П. Аввакумов
Абаккарыы хаана күүрэн, Чабырҕайбар өтүйэлиир. Р. Баҕатаайыскай

абаккар диэнтэн дьаһ
туһ. Ураҕаска баайыллыбыт кыһыл тэрэпиискэ тэлибирии турар, ол кэннэ кини генерал тойону абаккардыан иннигэр, тыалга баарыстанан тиириллэ-тиириллэ быластанан биэрэр. Эрилик Эристиин

көр абаккар
Абаккаламмытын иннигэр туох истиэҕэй? Арай абаккаланан хааллым. ПЭК СЯЯ
Кэтириис барахсан, кинини бу айылаах оҥорбут дьоннорго абаккалана сытан, Күлүк Сүөдэр илиитигэр дууһата тахсар. СЛ-8

мырдыҥнаа диэнтэн холб. туһ. Америка туристара …… оонньуубутун көрдөрдөхтөрүнэ, киһи абаккарыах, эҥин араастаан мырдыҥнаһаллар, көрбөккө баран хаалаллар. Н. Якутскай
Аҕалаах уол хантас гыннараат, тыыннарын кыайан ылбакка мырдыҥнаһан нэһиилэ уһуутаһаллар. А. Кривошапкин (тылб.)

туттул. сыһыан холб. Этиллэр санааны олус кыһыылаах, атаҕастабыллаах диэн сыаналааһыны көрдөрөр. ☉ Выражает возмущение, обиду говорящего в отношении содержания высказываемого (такая досада, такая обида)
Киһи абарыах, оннооҕор дорооболоспот даҕаны. — Кинилэргэ, бу эһиэхэ көрдөрбүппүт курдук, үҥкүүбүтүн, оонньуубутун көрдөрдөхпүтүнэ, киһи абаккарыах, эҥин араастаан мырдыҥнаһаллар, ситэ истибэккэ, көрбөккө, баран хаалаллар. Н. Якутскай

мэй гын — соҕотоҕун бас билэн сиэ-аһаа, ыскайдаа. ☉ Безрассудно тратить, проматывать, транжирить
[С емё новка] дьыала тэриллэр. Барыта дакаас танар. Өссө сопхуос сүүрбэ табатын Мэй гыммыта арыллар. С. Дадаскинов
Бу сидьиҥнэри көр! Хантан эрэ холкуос сылгытын уоран аҕалан мэй гына олорор эбиттэр дии. Мичил улаханнык абаккара санаата. Г. Колесов
Сэриигэ барбыт оҕолорбут барахсаттар муспут-тарыйбыт баайдарын мэй гынан эрэриҥ дуу, эн? Айталын

даҕ. Кыһыылаах, хатыылаах (тыл). ☉ Язвительный, колкий
Кини хатыылаах соҕустук хардарыан баҕарда да, тарбааһыннаах тылы тута булбата. В. Протодьяконов
Күрэхтэһиигэ кыттар кыахтарыттан маппыт табаарыстара абаккаран, тарбааһыннаах тылларынан тамнааттаммыттара. Н. Абыйчанин
«Өлөксөөс суоҕа эбитэ буоллар миигин хайыа эбитэ буолла?» — диэтэ мэлдьи тарбааһыннаах тыллаах Таанньа. В. Гольдеров

сыһыан эб. Саҥарааччы уордайар, абаккарар, сэниир, сиилиир сыһыанын көрдөрөр (өссө). ☉ Выражает раздражение, возмущение, гнев, презрение, осуждение, неодобрительное отношение говорящего (вот ещё, ишь какой, смотри-ка)
«Хорум, уоруйахтаа эрэ дьиикэй, сирэйгин быһыам», — диэбитинэн Арыпыана утары моһурҕайданан кэллэ. Амма Аччыгыйа
Хорум, тыл аахса тур, чугаһыҥ буоллар атыннык чуубурҕатыам этэ. М. Доҕордуурап
ср. араб. харам ‘запрет’

туохт. Эрэйгин-кыһалҕаҕын, муҥҥун-таҥҥын, туохтан эмэ санааргыыргын эт. ☉ Сетовать, жаловаться, плакаться кому-л. о чём-л.
Муҥнаах муҥатыйарын таптыыр, э р эй дэ эх иһ и ллэтэрин таптыыр (өс ном.). Ол киэһэ Лэглээрдэр, Эрдэлиирдэр уоттарын кытыытыгар мунньустан, Дьөгүөрдээн иэһин туһунан муҥатыйдылар. Амма Аччыгыйа
Маайа кэргэнэ Сүөдэр муҥатыйарын, абаккарарын көрөн төһө да аһыннар, тугунан да көмөлөһөр кыаҕа суоҕа. Н. Якутскай
ср. тат. моҥаю ‘унывать, печалиться’, тув. муҥгара ‘горюй’, каракалп. муҥайыҕ ‘грустить’

туохт. Туохтан эмэ улаханнык абаккаран, кыыһыран түргэн, дохсун хамсаныылары оҥор (хол., илиинэн далбаатанан, охсуоланан эбэтэр тугунан эмэ тамнааттанан). ☉ Резкими движениями тела выражать свой гнев; гневно дергать плечами
Чолбооһоп эмискэ эргиллэ биэрэн, ааны тыастаахтык быраҕан, сохсурҕаланан тахсан барда. Г. Попов
Роман Михайлович маҥнай сохсурҕаланыах курдук буолан иһэн, Михаил Андреевич ылыннарыылаах тылларыттан сымнаабыта. И. Федосеев
Оҕонньор сохсурҕаланан кэбиһэн баран, аан таһыгар турар олоппоһу оһох чанчыгар соһо тардан ылан олорон кэбистэ. В. Яковлев