Якутские буквы:

Якутский → Русский

абаланыы

и. д. от абалан = досада; негодование, возмущение.

абалан=

досадовать; негодовать, возмущаться; иһигэр эйиэхэ абаланар быһыылаах он на тебя, видимо, в душе сильно досадует; ср. абаккалан =, абар =.

Якутский → Якутский

абаланыы

абалан диэнтэн хай
аата. Микиитэ бэйэтиттэн бэйэтэ абаланыы бөҕөнү абаланан тэйэ хааман иһэн, Иван Воинов харахтарыгар көрүдьүөс кыымнары таба көрөн, эмискэччи үөрэ түстэ. Амма Аччыгыйа

абалан

  1. абалаа диэнтэн бэй. туһ. «Мин арааһа букатын акаарыбар түһэн иһэбин эбээт», — диэн Тогойкин бэйэтигэр абалана санаабытынан, киһитин кэтэһэн турда. Амма Аччыгыйа
    «Ама мин иҥсэлээҕим иһин, кини [Никифоров кинээс] чолоҕор уолугар кыыспын умса анньан биэрэ да турбутум баар ээт!» — диэн Андриан бэйэтигэр бэйэтэ абаланна. М. Доҕордуурап
  2. Кыһый, кыйахан. ☉ Досадовать, сожалеть
    Уйбаан уҥуоҕа кус босхо барыар, хаана чабырҕайыгар ыгыллан тахсыар дылы кыыһырда дуу, абаланна дуу, бэйэтэ да быһаарбакка, саҥата суох туран хаалла. А. Софронов
    Харытыана эрэйдээх сүрэҕэ нүөлүйбэхтээтэ, бэркэ абаланна, сарылыы-сарылыы сэптэрин-сэбиргэллэрин үлтү сынньыан баҕарталаата. П. Ойуунускай
    Витя ынахха улаханнык абалана санаата, ол эрээри, ийэтигэр утары этэр кэлиэ дуо, сонно барарга тиийдэ. Н. Заболоцкай

абалан-саталан

туохт. Олус кыһыйан, кыйаханан өһүөннээхтик кырыгыр. ☉ Гневно возмущаться, быть полным досады и негодования
«Батараактар обургулар үрдүбүтүгэр чохчоҥноһоо инилэр, сирэйбитин-харахпытын тэпсээ инилэр!» — диэн [Настаа эмээхсин] абаланан-саталанан турда. П. Ойуунускай

Еще переводы:

аһыйыы

аһыйыы (Якутский → Якутский)

аһый диэнтэн хай
аата. Иккиһин-үсүһүн аахтылар: барыта оннук [Лэглээрдэр оттуур сирдэриттэн мэлийбиттэр]. Абаланыы, аһыйыы буолла. Амма Аччыгыйа
Болугур сиригэр кэлэннэр Хаанньаны биэлэйдэр туппуттар. Кинини Арыыга илдьэннэр, Быһыыта өлөрбүт курдуктар, Таайтаран эппит үрдүнэн Соһуйуу, аһыйыы элбээтэ. Эрилик Эристиин
Улуу сирдьити сүтэрии киһи тылынан кыайан эппэт дириҥ аһыйыыта этэ. «ББ»

тууй-сиэ

тууй-сиэ (Якутский → Якутский)

саҥа алл. Туох эмэ буолбутуттан хомойон кыыһырыыны, кыйыттыыны, абаланыыны көрдөрөр. ☉ Выражает сильную досаду, огорчение
«Тууйсиэ, үөдэн тыаһыгар аралдьыйаммын, аны хаастарбын көтүтэн кэбистим», — диэн кыйахана санаан баран, Дьэллик туран кэллэ. Н. Заболоцкай

абатый=

абатый= (Якутский → Русский)

см. абалан =.

злобствовать

злобствовать (Русский → Якутский)

несов. өһүөннээ, абалан.

кыһыы

кыһыы (Якутский → Якутский)

I
1.
кыс I диэнтэн хай. аата. [Килиим:] Бэлэмнээбит быһыылаах: сытыы быһаҕынан тоҕута-хайыта кыһыы. Суорун Омоллоон
[Дьэкиим] таптыыр, ылларбыт идэтэ — мастан быһаҕынан тугу эмэ кыһыы. Болот Боотур
Олоппос сирэйэ саамай үлэлээҕэ: хаптаһыны бэлэмнээһин, суолаҕы солооһун, бүө мастары кыһыы. «Кыым»
2. Туох эмэ биилээҕинэн чараас гына быһыллыбыт балай да кытаанах туох эмэ (үксүгэр аһы этиллэр). ☉ Что-л. тонко струганное, строганина (обычно о чем-л. съедобном)
[Даарыйа эмээхсин:] Киһи хамнаһыгар, сир солооһунугар кыһыынан, кутуунан [чэйинэн] биэрэбит. Күндэ
Бастыҥ суортаах балыктан тоҥнуу кыһыы оҥостон сиэһин киэҥник тарҕанна. «Кыым»
△ Оннук быһыллыбыттан биир тооромос. ☉ Кусочек чего-л. струганного, кусок строганины
Болугур оҕонньор биир кыһыыны ылан айаҕар угар, ыстаан сыҥааҕын уҥуоҕа түөрэҥнээн барар. Н. Якутскай
II
кыһый I 2 диэнтэн хай
аата. Балачча барбахтыы түстүбүт, бырдах тулуппата: этим кыһыыта сүрдээх. Н. Тарабукин
III
аат.
1. Тугуҥ эмэ табыллыбатаҕыттан улаханнык хомойуу, кыйыттыы, абаланыы. ☉ Досада, раздражение
Хара көлөһүнүм Халыйа саккыраан Кыайтарбыт-хотторбут Кыһыыбын көрбөттөөр?! П. Ойуунускай
Кыайтарбыт кыһыытынааҕар, саатынааҕарсуутунааҕар даҕаны оҕонньору ночоото ордук долгутара. Күннүк Уурастыырап
[Петя:] Бэрт дьыала буолан баран, кыһыыҥ аастаҕына уостан хаалыаҥ. С. Ефремов
2. саҥа алл. суолт. Туох эмэ табыллыбатаҕыттан улаханнык хомойууну, кыйыттыы-кыйаханыы түмүллүбүтүн көрдөрөр. ☉ Выражает крайнюю степень досады, раздражения по поводу какой-л. неудачи
[Кууһума:] Аны уон биэс сыл бардарбын диибин. Дьэ, кыһыы! Суорун Омоллоон
[Ыналба:] Аны Кэлэн төрүө дуо?! Дьэ, кыһыы. П. Ойуунускай
«Дьэ кыһыы», — диэн олус хомойон ботугураамахтаата. Н. Лугинов
♦ Илии кыһыыта — охсо, алдьата сатааһын. ☉ Нестерпимое желание подраться, побить кого-что-л. (букв. руки чешутся или зудят у кого-л.)
Ким да алдьаппыта биллибэт, бука мэник уолаттар илиилэрин кыһыыта буолуо. «ББ». Тыл кыһыыта — киһини кыынньыыр, кыйахыыр саҥа-иҥэ, тыл-өс. ☉ Слова, речь, задевающие человека, причиняющие человеку боль, язвительность
Аана эмээхсин тылын кыһыытын киниэхэ аалан тахсар. М. Доҕордуурап. Кыатан тылыҥ кыһыытын, Биитэр тылгын быһа ытыр. Доҕордоһуу т.

ымсыы

ымсыы (Якутский → Якутский)

даҕ.
1. 1. Тугу эмэ ылан туһанарга, туттарга олус баҕалаах; иҥсэлээх, харам. ☉ Стремящийся к наживе, корыстолюбивый, жадный
Манна ханна эрэ ааттаах ымсыы, кэччэгэй Дьэкиим кинээс диэн түүлээх ытыс олорор дииллэр. Н. Заболоцкай
Андрей Бүттүүйэби кытта кэпсэттэҕин ахсын бу киһи ычата кыратын, ымсыытын, бэйэтигэр туһалаахха сирэйэ-хараҕа суох түсүһэрин билэн иһэр. М. Ефимов
Ымсыы ытырым лэппиэскэтин Иэстээн суолгар ытыаҕа, Ыкса ыалыгар түптэтин Киитин атыылыы сатыаҕа. Айталын
2. Атын киһи киэнин ордук үчүгэй дии саныыр, ордугумсах. ☉ Полный зависти, завистливый, алчный
Даарыйа эмээхсин ордук ымсыы, ыар санаалаах уонна уохтаах-кылыннаах хотун. Н. Түгүнүүрэп
Ордугумсах, ымсыы киһи бэйэтин сорунан уонна атын киһи дьолунан дьоло суох. ЭБЭДьА
Ким этиэҕэй: Сальери Ымсыы, чиччик киһи этэ диэн? А. Пушкин (тылб.)
2. аат суолт.
1. Тугу эмэ ылан туһанар эрэ туһугар үлүһүйүү; иҥсэ, харам санаа. ☉ Стремление к личной выгоде, наживе, жадность, алчность
Хара суруксут бэрик ыларын таптыырын, үпкэхарчыга ымсыытын бэркэ билэр. И. Гоголев
Ымсыы ытыһа туолбат — Харам хараҕа хаммат. Ахсаана Сонтуой
Булт кэмигэр, ордук үллэстиигэ, сорох дьон иҥсэлэрэ, ымсыылара батарбакка таска тахсааччы. ТМ ДК
2. Атын киһи табылларыттан, этэҥҥэ буоларыттан абаланыы, ордугурҕааһын. ☉ Чувство досады, вызванное благополучием, успехом другого, зависть
Иирсээннэрин төрүөтэ — ымсыы, ордук санаһыы, бэрт былдьаһыы буолбута. Далан
«Ымсыы, күнүү — эҥкилэ да суохха эбир түһэрэр куһаҕан санаалар, — диэтэ Бөртө, сорохтор кистэлэҥ санааларын өтө көрбүт курдук. — Хаһан да онуоха бас бэриммэт буолуҥ». Н. Лугинов
[Балбаара:] Ити сааспытыгар муҥнанан-муҥнанан булбут биир кунаммытын улаатыннардым, ол ымсыытыгар [Быыпсай Сүөдэр] иҥсэрэн үөнэ хамсаан эрэр. Эрилик Эристиин
♦ Ыт курдук иҥсэлээх (ымсыы) көр ыт II. Ыт курдук ымсыы киһи туохха эрэ ымсыыран тугу эрэ тула чэччийдэ
ср. туркм. ымтылмак ‘ждать угощения, жадно смотреть кому-л. в рот; настойчиво желать, добиваться чего-л., стремиться к чему-л.’

абар=

абар= (Якутский → Русский)

злиться, раздражаться; возмущаться; абарбыт саҥа возмущённый голос; ср. абаккалан =, абалан =.

баарай

баарай (Якутский → Якутский)

эб.
1. Наһаа күүркэтиилээх ыйытыы көмөтүнэн этиллэр хайааһыны (буоларын-буолбатын утары өттүнэн) бигэргэтиини көрдөрөр. ☉ Употребляясь в конструкции риторического вопроса, выражает утверждение противоположного (отрицательного или положительного) смысла названного действия
Миигин ким таптаабыта баарай? Күндэ. Киһиаймах олоҕун былаһыгар үлэһит дьон хаһан дэлэй аска-таҥаска олорбуттара баарай? А. Федоров. Сүрэх барахсан хаһан сымыйалаабыта, хаһан алҕаһаабыта баарай? С. Федоров
△ Ыйытар дэгэтин сүтэрэн, ордук ылыннарыылаах дэгэттэнэр. ☉ Может употребляться и не в вопросительной конструкции, приобретая оттенок убедительности
«Ону ким көрөн турбута баарай», – диэтэ киһим бөрүкү кыһаллыбатах намыын куолаһынан. Софр. Данилов
Урукку кэмҥэ соҕотох булчут сордоох хайаан ити курдук тэрийиэ, оҥоруо баарай. Н. Якутскай
Ону ким билиэ баарай. Н. Заболоцкай
Кини тугу-тугу оҥорботоҕо баарай. Г. Колесов
△ Күүһүрдэр интонацияланан ордук иэйиилээх дэгэттэнэр. ☉ С восклицательной интонацией приобретает более яркий эмоциональный оттенок
Хаһан биһиги атыттары сирбэккэ эрэ кими хайҕаабыппыт баарай! Амма Аччыгыйа
Оо, кыыс оҕо килбик-кэмчиэ муҥутаан, уолу таптыырын-сөбүлүүрүн хаһан билиммитэ баарай! Н. Якутскай
Сир ийэ барахсантан хайа эгэлгэ, минньигэс быйаҥы киһи сатаан ылан туһамматаҕа баарай! Суорун Омоллоон
△ Сорох этиилэргэ алы гыныы, көмүскэнии дэгэттэнэр. ☉ В отдельных контекстах приобретает оттенок смягчения, оправдания
Туох айдаанай, үүт сиргэ тохтубута баарай, торбос аһаатаҕа дии. С. Ефремов
Күүппүт киһитэ суоҕун хайыахпыт баарай. А. Сыромятникова
2. Кэлэр кэмнээх туохтуурдары кытта туттуллан, саҥарааччы иэйии дэгэттээх баҕарыытын көрдөрөр. ☉ Употребляясь с глаголами будущего времени, выражает желание говорящего с эмоциональным оттенком
Оо, кимнээх буоламмын, тыыннаах ордон, Сахам сиригэр тиийиэм баарай! Амма Аччыгыйа
Алтан түөстээх Далбарайдарын кытта хаамсан, Көрүлүөм-көччүйүөм, Көҥүлбүнэн тыыныам баарай! С. Зверев
3. Саҥарааччы абаланыытын, муҥатыйыытын көрдөрөр. ☉ Выражает сетование, негодование говорящего
Буос бээгэй, эйигиттэн туох иэстэһиэ баарай! Амма Аччыгыйа
Көстүбэт уолун Тумсун тууһун Туох истиэ баарай?!! Адьарай уолун Айаҕын абатын Туох көрүө баарай?!! П. Ойуунускай
Муҥнаах оҕо төрөөн Муҥнаан эрэҕин ээ, тугу этиэм баарай! Н. Неустроев

абаламмычча

абаламмычча (Якутский → Якутский)

сыһ. Абаламмыт уоҕар. ☉ В сердцах, в раздражении
[Сырбай:] Ити күтүр, абаламмычча, кырдьык, айдаара сылдьыа, баттаан кэбис ээ. Амма Аччыгыйа
[Копыленков] эмискэ куттаныы кэнниттэн үгүстүк буолар куолутунан, абаламмычча, Кругликов үрдүгэр түстэ. В. Короленко (тылб.)

абаламмыттыы

абаламмыттыы (Якутский → Якутский)

сыһ. Абаламмыт курдук, абаламмыт быһыынан. ☉ Раздраженно; в досаде
«Буору сабардаан ахан биэрэллэр даа, тойотторбут маҕалайдара хаммат. Оттон биһигинньик дьон өллөхпүтүнэ эрэ бэйэбит саҕа буорга тииһинэр инибит», — Дьарааһын абаламмыттыы эттэ. М. Доҕордуурап