Якутские буквы:

Якутский → Якутский

айгырааһын

аат. Сатарыйыы, саахынааһын, кээһэнии. Расстройство, упадок. «Искра» бэйэтин үлэтин идейнэй өттүнэн айгырааһын, тэрээһин өттүнэн бутуллуу быһыытыгар-майгытыгар саҕалаабыта. «Ленин с.»

айгыраа

I
туохт.
1. Хамнаан, саахынаан маҥнайгы туруккунааҕар кэбирээн бар (хол., тутуу, массыына эҥин). Расшатываться, расстраиваться, прийти в негодность (обычно о строениях, механизмах)
Айгыраабат алаһа дьиэтэ туттуҥ, аҕыраабат аал уотта оттуҥ. Эрилик Эристиин
Харатаайаптар бэйэлэрэ олорор дьиэлэрэ даҕаны хайдах эрэ айгыраабыт, онон-манан сыбаммыта эргэ таҥаһы абырахтаабыт курдук самалыктанан көстөр. Н. Якутскай
Төттөрү-таары ыраах сиринэн эргийэргэ тыраахтара даҕаны улаханнык айгырыыр. «ХС»
2. Кырдьыыттан, ыарыыттан, оһолтон мөлтөө (доруобуйа туругун, ис-тас уорганнар тустарынан). Расслабляться, расшатываться от болезней, травм, старости (о состоянии здоровья, различных органов)
Көхсүн уҥуоҕа көтүллүбүт тымтай курдук Көҥүрүйбүт быһыылаах, Арҕаһын уҥуоҕа Алдьаммыт холуода курдук Айгыраабыт быһыы-лаах. С. Васильев
Тымныы салгын кини тыҥатыгар кутуллан киирэн айгыраабыт этинсиинин чэбдигиртэ. Н. Лугинов
3. көсп. Сатарый, алдьанан-кээһэнэн бар (уопсастыбаҕа араас көстүүлэр тустарынан). Расстраиваться, приходить в упадок (об общественных, социальных и других явлениях)
Уобалас үрдүнэн 1916 сыллаахха улахан кураан буолан, дьон-сэргэ олоҕо олус айгыраабыта. П. Филиппов
Эдэр салайааччы айгыраабыт артыалы сүһүөҕэр туруорарга үгүстүк сыраласпыта. «ХС»
II
дьүһ. туохт.
1. Дэлэйдик, сиэдэрэйдик намылыйан түс (хол., үүнээйи хойуу сэбирдэҕин, симэх эҥин туһунан). Свисать, ниспадать (напр., о роскошных кронах деревьев, богатых украшениях)
Үрдүк тиит мастар сэдэх-сэдэхтик үүнэн лиҥкинэһэн, хойуу мутукчалара таҥнары айгыраан, бөдөҥ хатырыктара күн уотугар саһарымтыйан көстөллөр. Н. Заболоцкай
Мин ыллыахпын баҕарабын, — Арыт санньыйар курус күҥҥэр, Ыллыыр ырыам сырдык тыла Ахтар алааһыҥ чараҥа буолан Айгырыы хамныы түһэр гына. С. Данилов
Сибэкки ойуулаах былааты бобуонньуктуу бааммыт, айгыраабыт кыһыл көмүс ытарҕалаах, төгүрүк маҥан сирэйдээх толуу дьахтар буолускай сылабаартан чэй кутар. В. Протодьяконов
2. көсп. Дьоһумсуй, ыараа, дархаһый; оргууй дьоһуннук дархаһыйа хамсаа. Быть важно медлительным, гордым; важно, гордо колыхаться, тихо шевелиться
Аллара — аҥааттан, айгыраан, Элиэнэ сүүрүгэ күүрбүтэ. Күннүк Уурастыырап
Кини [хотун], хааман айгыраан киирэн, сиргэммит курдук туттанхаптан, уҥа ороммут дуомугар олорон кэбиһэрин кытта, мин хотоҥҥо түһэн хаалбытым. Р. Кулаковскай
Аҥаатта нусхайар айылҕа силигэ Айгырыы ситэрин тухары биһиги Өргөйө туруохпут, өрүү баар буолуохпут. М. Ефимов. Тэҥн. айгыһын

Якутский → Русский

айгыраа=

1) уст. звенеть, бренчать; чуораан тыаһа айгырыыр звенит колокольчик; 2) расшатываться; айгыраабыт уһаат рассохшаяся кадка; кэнники олоҕо айгыраабыта перен. впоследствии в его жизни ничего не ладилось (букв. впоследствии его жизнь расшаталась); 3) см. айгыһын =.


Еще переводы:

абырахтаа

абырахтаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Туох эмэ алдьаммытын оҥор, чөлүгэр түһэр, өрөмүөннээ. Чинить, починить, ремонтировать, восстанавливать что-л. «Мандаар, ырбаахыҥ алдьаммыт дуу? Устан аҕал эрэ, абырахтаан биэриим»,— диэн мин ийэм куолаһын холкутата сатыы-сатыы эттэ. И. Гоголев
Ньылаарыс төһөлөөх элбэх солууру, чаанньыгы, тимир-алтан иһити үүйбүтэ, абырахтаабыта буолуой?! И. Федосеев
Биир сайын, өйүөлэнэн-тайааланан, тэйиччи үрэххэ быһыт абырахтыы тахсыбыттар. Күннүк Уурастыырап
2. көсп. Олох айгырааһынын, алдьаныытын-кээһэниитин чөлүгэр түһэр. Восстанавливать нормальную жизнь, разрушенное, расстроенное хозяйство
Сэрии алдьатыытын түргэнник абырахтыы, кини сырҕан баастарын оһоро охсуохха наада этэ. Далан
1922 сыллааҕы сайын Тааттаҕа сэбиэт талаллар, хаһаайыстыбаны, олоҕу абырахтыыр үлэҕэ киирбитинэн бараллар. Бэс Дьарааһын
3. кэпс. Айгыраабыт доруобуйаҕын көннөр; ыалдьыбыт дьоҥҥо үтүө туһалаах буол (хол., санаторийга эмтэнии). Поправлять свое здоровье; быть полезным для здоровья (напр., лечение в санатории)
[Олох тупсарыттан] Оҕонньор бэйэм Уолбар түспүккэ дылы буолабын, Айгыраабыт үүдэһиммин Абырахтаабыт курдук буолабын. С. Васильев
Атаас, өйдөө көннөрү, Абалаах олус абыраллаах: Араахымалаах дьоннору Абырахтыыр аналлаах. «ХС»
4. Алдьаммыты самалы гынан сап, абыраҕы уур, киллэһиги киллэр. Класть заплаты, латать. Эргэ тэрэпиискэ дуомунан абырахтаабыт ыстаана алдьаныа суоҕа дуо?
Саҥалаах ээ! Бии дьааһыкпар симэн сытыарар солкобунан абырахтыам этэ дуо? Амма Аччыгыйа
Омурдун абырахтыыр — оҥорон, тупсаран кэпсиир; сымыйа-кырдьык икки ардынан кэпсиир, сымыйалыыр. Он говорит много выдумывая, прибавляет от себя; отливает пули
Бэйи эрэ, ол Дьэллик биирдэ эмэ сымыйалаата, чэ, муҥ саатар омурдун абырахтаата буолуо дуо? Н. Заболоцкай
Үксүн омурдун абырахтаан кэпсээн баран, кэнникинэн онтукатын бэйэтэ да итэҕэйбит курдук буолан барар этэ эдэр уолчаан. Амма Аччыгыйа

эмсэҕэ

эмсэҕэ (Якутский → Якутский)

  1. аат.
  2. Ыарыыттан, оһолтон мөлтөөһүн, айгырааһын (доруобуйа туругун, ис-тас уорганнар тустарынан). Недостаток, изъян; ущерб, вред (здоровью)
    Кыһыны кыстатарга олох доруобай, ньалҕаархай уонна килбэчигэс түүлээх, ханнык даҕаны эмсэҕэтэ суох хааһы хаалларыллыахтаах. ДьСИи
    Кини, бука, тиэтэйбитэ буолуо да, ити курдук турар аналлаах туоруур сиринэн туораабакка, доруобуйатыгар улахан эмсэҕэни ылла. «Кыым»
  3. Ыарытыннара сылдьар оспот баас, ыарыылаах эбэтэр ыарыыттан дуу, оһолтон дуу хаалбыт дьиэк. Не зажившая рана на теле, дающая то и дело о себе знать или какой-л. физический недостаток, полученный при травме, болезни, повреждение, увечье
    [Степан Семёнович] сэрии толоонуттан улаханнык бааһыран, эмсэҕэ ылан төннөн кэлэн баран уһаабатаҕа, 1943 сыллаахха тыына быстыбыта. ХБИДК
  4. Туох эмэ содула, тэбиитэ. Негативные последствия чего-л.
    Өлөр-тиллэр кыргыһыыга Өстөөхтөрү хоппуппут, Сэрии-силлиэ эмсэҕэтин Ситэрэн оҥорон күрбүйбүппүт. ҮӨЫ
  5. даҕ. суолт. Кыраны тулуйбат, тулуйар кыаҕа суох, кэбирэх. Слишком чувствительный, не способный выдержать даже небольшую боль, лишения
    «— Аата сүрүн! Быһа ньирэмсийэн, — диэн Сталина сымнаҕастык мөҕүтүннэ. — Бу эр дьоннор, эчи, эмсэҕэлэрин!». П. Аввакумов
    «Эн биир дойдулааҕыҥ тугу да тулуйбат, дагдайбыкка дылы аҕай да эмсэҕэтэ бэрт дии», — диэн аһарбыта. «ХС»
    ср. др.-тюрк. емгэ ‘мучиться’, монг. эмгэг ‘болезнь, недуг; повреждение, увечье’
аймалҕан

аймалҕан (Якутский → Якутский)

аат.
1. Күүгээнайдаан, бэрээдэгэ суох быһыы, сүпсүлгэн (хол., элбэх киһи саҥата-иҥэтэ, күүгээнэ, кэлиитэ-барыыта). Шум-гам, беспорядок, суматоха
«Балбаара эмээхсин, ат куотта, күөй-күөй!» — диэн кэннигэр аймалҕан буола түстэ. Амма Аччыгыйа
Аһыллыбыт түннүгүнэн оҕус мөҥүрүүрэ, күөрэгэй ырыата, тыаҕа чыычаахтар аймалҕаннара лаборатория иһигэр кутулла, оргуйа түстэ. Г. Угаров
Ордук биһирээн истэҕин Оҕо-уруу аймалҕанын, Бөһүөлэк ыалын саҥатын, Ынах хомуйан сайдыыры. Баал Хабырыыс
2. Дойду, дьон-сэргэ, норуот олоҕо долгуйуута, олох-дьаһах айгырааһына, сатарыйыыта. Волнения, социальные потрясения; тревога
Баабырыкалар сабылланнар Баһаам аймалҕан таҕыста. Өксөкүлээх Өлөксөй
Күнтэн күн аайы аймалҕан улаатан истэ. Саллаакка барар дьон испииһэктэрин хат-хат оҥордулар. М. Доҕордуурап
Сэрии хара холоруга Силбиэтэнэн турбута …… Сүтэрбэтэҕим сир саҥатын Ол аймалҕан араллааныгар. Н. Босиков
3. Дууһа, санаа долгуйуута, уолуһуйуута, айманыыта. Смятение души, сильное беспокойство, волнение
Мин тулам холкутук сынньанар. Оттон мин дууһабар аймалҕан: Мөккүһэн бураллан турдулар Үөрүү итиэннэ кутурҕан. М. Ефимов
Дууһаҕа чуолкайа суох аймалҕан өтөн киирэрэ. Н. Лугинов
Атаарар доҕорум Ууланна хараҕа, Дууһаҕа толору Долгуйуу, аймалҕан. Чэчир-80

арыгы

арыгы (Якутский → Якутский)

аат. Киһини итирдэр утах. Алкогольный напиток, вино
Арыгы адьарай Акаарыларга ас. А. Софронов
Арыгыга үөрэнимэ — үөрэн мас суорарга, от охсорго. ТХХ АС
Бачча кырдьыахпар диэри арыгыны эккирэтэн испэтэх киһибин. С. Ефремов
тюрк. аракы, монг. архи
Арыгыга баттатыы — наһаа элбэх арыгыны иһэн ыалдьыы. Сильное похмелье. Арыгыга ылларыы — арыгыны эккирэтэ сылдьан иһэн арыгыһыт буолуу. Алкоголизм. Арыгыга ылларыы — ыарахан ыарыы. Арыгыттан ииримтийии — тохтообокко өр кэмҥэ арыгы иһииттэн төрүттээх өй санаа, ньиэрбэ айгырааһыныгар тиэрдэр ыарахан ыарыы. Белая горячка. Арыгыттан ииримтийии билигин да баар көстүү буолар. Кыһыл арыгы — үксүн виноградтан оҥоһуллубут кыһыл өҥнөөх арыгы. Красное вино; вино, изготовленное чаще из винограда. Остуолга кыһыл арыгыны уурдулар. Үрүҥ арыгы — испиир ууламмыта. Водка; разбавленный спирт
Өлөөнө ас киллэрэр, чаанньыктан чэй кутар уонна кыра кыраппыыҥҥа үрүҥ арыгы, үрүүмкэ аҕалар. С. Ефремов

пошатнуться

пошатнуться (Русский → Якутский)

сов. 1. айгыраа, хамсаа.байааттаҥнаа; 2. перен. айгыраа, түөрэҥнээ; кэби-рээ; здоровье его несколько пошатнулось кини доруобуйата кыратык айгыраабыт.

айгырат=

айгырат= (Якутский → Русский)

побуд. от айгыраа = 1) звенеть, бренчать чём-л.; 2) расшатывать.

хоноһолон

хоноһолон (Якутский → Якутский)

хоноһолоо диэнтэн бэй
туһ. Саатар, били тууйастаах сүөгэйбин, хоноһолонон айгыраан, бүтэрэн кэбиспиппит дии. Л. Попов

расшатался

расшатался (Русский → Якутский)

гл,сов
айгыраата

расшатать

расшатать (Русский → Якутский)

сов. что 1. айгырат, тулхаҥнат; 2. перен. (ослабить) айгырат, сатарыт; расшатать хозяйство хаһаайыстыбаны айгырат; 3. перен. (расстроить) кэбирэт. расшататься сов. 1. айгыраа, тулхаҥнаа; 2. перен. (ослабнуть) айгыраа, сатарый; 3. перен. кэбирээ; нервы расшатались нервэм кэбирээтэ.

айгырыы

айгырыы (Якутский → Якутский)

көр айгыраччы
Аҕыс салаалаах Аар кудук маспыт Айгырыы чэлгийэ үүнүөхтүн! С. Зверев
Тыаларым айгырыы көҕөрөн Тыыннаах күөх күннэргэ тыллыаҕа. Унаарар халлаантан күн көрөн, Уоттарын миэхэҕэ ыытыаҕа. Күннүк Уурастыырап
Аан дойдум, айылҕа ийэм, Айгырыы хамсыы айманарын курдук, Аан дойдуну сатаратар Айхал бөҕөнү айдаардахпыт буоллун! С. Данилов