эб.
1. Сорох аат туохтууру уонна ыйар, быһаарыылаах солбуйар ааттары кытта сыһыат суолталанар аттаһык үөскэтэр (барыах айылаахтык, барыахха айылаахтык, бу айылаахтык, оччо айылаахтык). ☉ С причастиями будущего времени и указательными, определительными местоимениями образует аналитические формы, выступающие в значении наречия
Ньургуһун, субу-субу Лоокуукка иэдэс биэрэ-биэрэ, киһи сүрэҕин-быарын курдаттыы кууһан ылыах айылаахтык көрсүө хара харахтарынан көрүтэлээн кэбиһэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Бүлүү эбэ хаһан да тохтуо, уоскуйуо суох айылаахтык таҥнары устан дьулуруйа сытта. П. Филиппов
Тылын туора уобан, тыал өссө күүһүрдэҕинэ охтуохха айылаахтык иэҕэҥнээн аҕылаан көппөҥнүү турда. Софр. Данилов
2. көр айылаах
3. Оччо айылаахтык тугу үлэлиир буолаҕын?
□ Харытыана бу айылаахтык дууһата моруу буолуо суох этэ. П. Ойуунускай
Якутский → Якутский
айылаахтык
айылаах
эб.
1. Ханнык эмэ хайааһыны оҥорорго хабааннаах, сыһыаннаах, кыахтаах буолууну көрдөрөр (кэлэр кэмнээх аат туохт. уонна -ча сыһыар-х сыһ. кытта тут-лар). ☉ Выражает склонность, способность, возможность к совершению какого-л. действия (употр. с прич. буд. вр. и нареч. на Ҥча). Кынаттарын субу көтүөхчэ айылаах даллатта
□ Хастаева этиитин бигэргэтиэх айылаах түгэннэри көрдүү сатаата. Софр. Данилов
Дыгдаалап кинээс хараҕын үөстээҕинэн көрбүтүнэн, сирэйэ үллэн, биирдэ дэлби охсон кэбиһиэхчэ айылаах сутуруктарын болточчу туппутунан сымарынан кэллэ. М. Доҕордуурап
Сорохтор айахтарын атан, араатары ыйыстыахха айылаах истэллэр. Н. Павлов
2. Сыһыарыы түһүккэ турар кэпсиирэ буолбут аат туохтууру кытта туттуллан хайааһын тас көстүүтэ эрэ дьиҥнээх буолуох курдугун көрдөрөр («курдук», «дылы»). ☉ Употребляется со сказуемыми, выраженными причастием в форме дательного падежа, придает действию кажущуюся достоверность и возможность (вроде, будто)
Истиэнэҕэ турар төлөпүөн субу өрө тарылыы түһүөххэ айылааҕа. «ХС»
Айылҕа саҥаттан саҥа эгэлгэ дьикти көрүҥнэрэ арыллан иһиэххэ айылаахтар. Амма Аччыгыйа
Ардах түһэ илик, адьас субу ыаҕастаах уунан курулаччы кутуохха айылаах. А. Бэрияк
Ытыыр да сэниэтэ суох курдук, этэ-сиинэ эмиэ да уотунан сыралларга, эмиэ да муус тымныынан хаарылларга айылаах. «ХС»
3. Солбуйар ааттары кытта предмет, хайааһын бэлиэтин иэйиилээхтик күүһүрдүүнү көрдөрөр (бэйэлээх). ☉ С местоимениями выражает эмоциональное усиление признака предмета или действия
Бачча айылаах көлөһүнэ Барыта ханна барар диэтэххэ, Баай барсын иннигэр Баран баранар эбит. Эрилик Эристиин
Ол айылаах уйгу — быйаҥ хантан аллан тахсыах бэйэтэй, ити кини? «Кыым»
Бу, туох буолан, бачча куйааска аккын бу айылаах өлөрө оонньоотуҥ? Н. Якутскай
◊ Үтүө айылаах — үчүгэй, киһи курдук киһи. ☉ Хороший, нормальный
Үтүө айылаахтар тыраахтары күнүстэритүүннэри көлүнэллэр. В. Яковлев
Үтүө айылаах буоллар, оннугу саҥарар киһи баар буоллаҕына, буойуо, сабыа этэ буоллаҕа. Н. Неустроев
Үтүө айылаахтар отуттуу омук тылын билэллэр үһү. Амма Аччыгыйа
диэх{хэ} айылаах
I
эб. Этиллэр санаа буолуон сөп курдугун көрдөрөр. ☉ Выражает допущение возможности совершения, осуществления того, о чем говорится в высказывании
Ардыгар, киһи сорох дьон маны көрбөтөхтөрө да ордук диэх айылаах. Софр. Данилов
Маны урут хайдах өйдөөбөтөхтөрө эбитэй диэххэ айылаах. И. Данилов
II
ситим т. Баһылатыылаах салаа (тэҥниир буолуу, төрүөт уо. д. а. суолталаах) этиилэри ситимнииргэ туттуллар. ☉ Употребляется для присоединения придаточных сравнения, образа действия, причины и т. п. к главному предложению
Тогойкин, күн өрө дэгдэйэн тахса илигинэ тиийдэрбин диэххэ айылаах, тиэтэйэн, сыыйа тэбэн сырдырҕатан истэ. Амма Аччыгыйа
Кыыс, көрдөөбүппүн ыллым диэххэ айылаах, ытыыра уурайан, бөтүөхтүү, өрө сыҥа сытта. Болот Боотур
Октябрина төлөпүөн туруупкатын ууран баран, өссө тыаһыа диэххэ айылаах, икки илиитинэн хам баттаан олордо. М. Попов
ол айылаах
туттул. сыһыан холб. Туох эмэ бэлиэтин олус күүһүрдэн үрдүктүк уопсай сыаналааһыны көрдөрөр. ☉ Выражает общую экспрессивную оценку или отношение говорящего к высказанному (что за, так сильно, вот такой). Ол айылаах туох наадата буолла?
□ Ол айылаах туох сүрдээх суолга түбэстиҥ? И. Гоголев
туох айылаах
туох ааттааҕын
Якутский → Русский
айылаах
частица усил. выражает осуждение, употр. с указ. и нек-рыми др. мест.: бу айылаах туохха киэргэнниҥ ? для чего это ты так нарядился?, и чего это ты так вырядился?; ити айылаах доруобай киһи вот такой здоровый человек; оннук айылаах киммитий ? кто это такой (важный)?; үтүө айылаахтар добрые люди; үтүө айылаахтар бу үлэни күнүнэн бүтэриэхтэрэ добрые люди закончат эту работу за день.
Еще переводы: