аат. Ырыаһыттар бииргэ ыллыыр бөлөхтөрө, ансаамбыллара. ☉ Группа певцов, совместно исполняющая вокальную музыку, хор. Хуор норуот ырыатын бэркэ толордо
□ Саҥа кэмҥэ хуорунан ылланар маассабай ырыа формата үөдүйбүтэ. «ХС»

аат. Мандолинаҕа маарынныыр буолан баран тирии сирэйдээх, медиаторынан охсон оонньонуллар иҥииртэн хатыллыбыт икки эбэтэр үс кыллаах былыргы үһүйээннэргэ олоҕуран саҥа оҥоһуллубут саха муусукалыыр инструмена. ☉ Восстановленный по описаниям из преданий якутский щипковый музыкальный инструмент, внешне похожий на мандолину и имеющий две или три струны из сухожилий
Бу сыахха билигин ансаамбылга аналлаах саха кырыымпалара, таҥсырдара, кылыһахтара, дүҥүрдэрэ, күпсүүрдэрэ, дьаҕалара оҥоһуллаллар. «Кыым»
Бу үтүөкэн, өбүгэ саҕана үөскээн сылдьыбыт кырыымпаны, таҥсыры, күпсүрү, кылыһаҕы элбэхтик оҥорторон тарҕатар олус наадалааҕын этэллэрэ. «Кыым»
Урут сахаларга чаачарынан уонна тарбаҕынан оонньонор таҥсыр диэн инструмент …… баар буола сылдьыбыта биллэр. ЧАИ СБМИ

I
аат. 1 м кэриҥэ үрдүктээх көҥдөй чуурка курдук саха музыкальнай инструмена. Түөрт-биэс сиринэн эргиччи мас илбиргэстэрдээх-салбырҕастардаах, олору эҥин араастык сахсаҥнатан тардырҕас муусука дорҕоонун таһаарыллар. ☉ Якутский национальный музыкальный инструмент: на полый деревянный цилиндр длиной около 1 м в 4-5 рядов привешиваются, как серьги, деревянные пластинки, которые, ударяясь о стенку цилиндра, издают дребезжащий музыкальный звук
[Өлүөнэ өрүс] Эн быыппастаат өрө түллэр Баалгар кыаһаан кыйыдыйар, Иирэр дьаҕа ньириһийэр, Табык тыаһа иһиллэр. П. Тобуруокап
Биир ансаамбыл комплегар биэс кырыымпа, сэттэ таҥсыр, сэттэ кылыһах, биир күпсүүр, биир дьаҕа, биир дүҥүр киирэллэр. «Кыым»
Бу сыахха билигин ансаамбылга аналлаах саха кырыымпалара, таҥсыырдара, дьаҕалара, күпсүүрдэрэ оҥоһуллаллар. «Кыым»
II
аат., эргэр. Туох эмэ саҕата, кытыыта. ☉ Край, окраина чего-л.
Халлаан бэтэрээ дьаҕатыгар. ПЭК СЯЯ
♦ Дьаҕа баһа - уһук түҥкэтэх сир, үрэх баһа. ☉ Далекая от центра местность, глубинка
Улахан Сэргэйдээх нэһилиэктэрэ, ааттыын Кытыы нэһилиэк, кырдьык, оройуон нэһилиэктэриттэн барыларыттан түгэххэ, дьаҕа баһыгар, үс үрэх төбөтүгэр олороро. Далан
Мин оройуон кииниттэн ыраах олоробун. Ол эрээри былыргы курдук түҥкэтэх дьаҕа баһа буолбатах. КЕГ ДьСТ
п.-монг. йаха

дьүөрэлэс диэнтэн хай
аата. [Айдар бырайыактаабыт дьиэтэ] олус хараҕы аалар, кыбартаал уопсай тутулугар бас бэриммэккэ ансаамбылы алдьатар, дьүөрэлэһиини кэһэр. Н. Лугинов
Семен Руфов ханнык баҕарар хоһоонун аахтаххына, ханна да бүдүрүйбэккэ, лабырҕаччы ааҕаҕын; ардыгар, төһө да айымньы ис хоһоонугар сонно тута өтөн киирбэтэргин, аҥаардас дорҕооннор дьүөрэлэһиилэрин кэрэтигэр абылатаҕын. ТНН КХК. Киһи айылҕа төгүрүктээһинигэр олорор. Онно барыта бэйэ-бэйэтиттэн ситимнээх дьүөрэлэһии кытаанах сокуона баар. «Кыым»
◊ Аһаҕас дорҕооннор дьүөрэлэһиилэрэ көр дорҕоон
Эбэҥкиттэн (эбээнтэн) киирии тыллар сороҕор саха тылын фонетикатын сокуонугар - аһаҕас дорҕооннор дьүөрэлэһиилэригэр бас бэринэллэр, а. э. сахалыы кубулуйаллар. ВМС СДО
Аһаҕас дорҕооннор дьүөрэлэһиилэрэ бүтэй дорҕооннору кытта сэргэстэһиилэригэр туспа быраабыланы үөскэтэр, ити эмиэ хоһоон иһиллиитин кэрэтитэргэ туттуллар. ВГМ НСПТ
Саха тылыгар илин, кэлин аһаҕас дорҕооннор дьүөрэлэһиилэрэ төрүт түүр тылыттан ситимнээх төрүкү фонетическай сокуон буоларын О.Н. Бетлингк итэҕэтиилээхтик көрдөрбүтэ. СПА СТИ

I
аат., муус. Сахалыы норуот ырыаларын ыллыырга күөмэй кылын хос кыллырҕатан, эбии дорҕооннорунан ырыа мелодиятын киэргэтии, доҕуһуоллааһын (мелизм ураты көрүҥэ). ☉ Звук, производимый хорошо натренированными ложными голосовыми связками певца, являющийся украшением мелодии якутской народной песни, кылысах
Саха ырыата сааһыланан, дьапталлан, бэйэтиттэн бэйэтэ үөскээн, өрө тэптэн иһэр тыллыын-өстүүн, дьэргэҥнэс дьиэрэтиилиин, лыҥкынас кылыһахтыын уһун, унньуктаах да суолу аастаҕа! С. Тарасов
[Олоҥхоһут] мэйиитигэр куолаһын кылыһаҕа чыҥкынаатын диэн кулгааҕын сөмүйэтинэн саба баттаммыт уонна ырыатыгар бигэтэн иэҕэлдьийэ олорор. ЧМА ЭТНББ
Кылыһах — саха ырыатын биир уратыта, кэрэтэ-үчүгэйэ. «Кыым»
II
аат., муус. Саха дьиҥ былыргы чаачардаах музыкальнай тэрилэ (уһун моойдоох, үс кыллаах, кымыс баһар хамыйахтыҥы быһыылаах, тирии эбэтэр хабах сирэйдээх буолар). ☉ Старинный якутский музыкальный инструмент со смычком, похожим на тетиву лука (имеет длинную шейку, три струны, внешним видом напоминает кумысную бадью, обтянутую кожей или пузырем скота)
Кылыһаҕы ылыыга саамай кистэлэҥэ куорпуһугар баар. ЧАИ СБМИ
Бу сыахха билигин ансаамбылга аналлаах саха кырыымпалара (прима), таҥсырдара (альт), кылыһахтара (альт), дүҥүрдэрэ, күпсүүрдэрэ, дьаҕалара оҥоһуллаллар. «Кыым»

аат.
1. Мас сирэйдээх, кылгас моойдоох, үс-түөрт кыллаах, тобукка ууран олорон аалан оонньонор музыкальнай тэрил. ☉ Якутский национальный музыкальный инструмент: смычковый, по форме напоминает скрипку, при игре его держат на коленях вертикально
Ханна эрэ, чуп-чугас, эбэтэр санаабар эрэ эбитэ дуу, соҕотох кырыымпа аргыый аҕай дьүрүһүйэргэ дылы. «ХС»
Бу сыахха билигин ансаамбылга аналлаах саха кырыымпалара, таҥсырдара, кылыһахтара, дүҥүрдэрэ, күпсүүрдэрэ, дьаҕалара оҥоһуллаллар. «Кыым»
Аҕата Ыкынаачай кыыһа оскуолаттан кэлэригэр ардыгар кылтан оҥоһуллубут эргэ кырыымпатыгар дьоһумсуйан оонньуу олорор буолааччы. «ББ»
2. Собуокка оҥоһуллубут түөрт кыллаах, аалан оонньонор музыкальнай инструмент. ☉ Скрипка
Кырыымпа тыаһыырыгар, Кыдьараҥ дьоруонан кыттыһан, Саала диэки салалыннылар, Үҥкүү диэки үмүөрүстүлэр. Өксөкүлээх Өлөксөй
Дьэ, иэһийэр имик хараҥа ортотуттан ат тахсан кэллэ, ол ат үрдүгэр биир киһи кырыымпаҕа оонньуу-оонньуу көстөн кэллэ. М. Горькай (тылб.)
♦ Эһэ кырыымпата от бот. — уһун көҥдөй умнастаах, зонтиктаахтарга киирэр сыыс от, абааһы тайаҕа. ☉ Дудник. Хонууга эһэ кырыымпата оттор үүнэн тураллар
русск. скрипка

туохт.
1. Сит-хот, кэҥээ, сайын. ☉ Находиться на подъеме, процветать, обрести могущество
Тулалаан олорор улуу омуктар, биһиги кыаҕырарбытыттан дьиксинэн, хаһан баҕарар сэриинэн кэлиэхтэрин сөп. Н. Лугинов
Биһиги дойдубут хаһааҥҥытааҕар да кыаҕырда. Д. Кустуров
Абсолютнай монархия Людовик ХIV саҕана ордук кыаҕырбыта. АЕВ ОҮИ
2. Үп-ас, харчы өттүнэн тубус, күүһүр, бай-тай. ☉ Окрепнуть материально, упрочиться, стать сильным
[Таня] Икки убайа иккиэн ыал буолан, кыаҕыран олорон, Аҕа дойду улуу сэриитигэр баран, биирдэрэ Старай Руссаҕа, биирдэрэ Берлин аттыгар өлбүттэрэ. Н. Габышев
Кинээстиир кэмигэр улаханнык кыаҕыран хаалбыта. В. Скрябин
Тутааччылар балачча кыаҕыран иһэн, мас тиийбэтиттэн, хаптаһын суоҕуттан таах турар буолан эрэллэр. «ХС»
3. Тубус, төлөһүй. ☉ Окрепнуть физически, стать сильнее
Табалар итинник [элбэх күөх оттоох, сэбирдэхтээх, талахтаах] сирдэринэн мэччийдэхтэринэ, сотору кыаҕыраллар, эргэ түүлэрэ түһэр. ССП ЫН
Эрбэһини турута тыытан, биһиги онон сэлиэһинэй сиэмэтэ кыаҕыра үүнэн тахсарыгар сирбитин ыраастыыбыт. «ХС»
4. Үлэлиир үөрүйэххин, идэтийэр сатабылгын тупсар. ☉ Улучшить профессиональные, трудовые навыки, добиться профессионального роста, вырасти качественно
Борокуоппай дьэ итинник араас олоҥхоһуттары көрсүтэлээн, кинилэртэн үөрэнэн, …… устунан олоҥхоһут быһыытынан тыла-өһө сөллөн, куолаһа чөллөрүйэн, кыаҕыра кэҥээн барар. ДьДьДь
«Дружба» ансаамбыл сылтан сыл аайы айар тэтимэ үрдээн, кыаҕыран иһэр. АҮ
5. Туохтан эрэ эр ылан, сэргэхсийэн күүһүр, эрдий. ☉ Воспрянуть духом, оживиться, приободриться
Ньургустаана Доҕойдоонобу кытары сэһэргэстэ, кини биһирэбилин ылла, онтон кыаҕыран, аны Дьокуускай куоракка барда. «ХС»
6. Урут тугу эрэ гынаргар хааччах, мэһэй баар буоллаҕына, билигин ону толорор кыахтаах буол. ☉ Располагать необходимыми условиями, средствами для выполнения чего-л., иметь возможность сделать что-л. Түөрт косилкалардаах тэриллибит звено от хомуурун саамай ыарахан үлэтин — охсууну ситиһиилэрдээхтик ыытар кыаҕырар. ОҮМ
Мастарым …… билигин инньэ диэн ааттыырга кыаҕырбытым — ити сири сотору бэйэлэрин лабааларынан бүтүннүү сабаннар, хараҥа күлүгү түһэрэллэр. Д. Дефо (тылб.)

сыһ.
1. Аллара ыраахха тиийэ; дириҥ гына. ☉ На значительной глубине, глубоко
Сир, күлүктүҥү буолан, дириҥник ирэ илигэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Ньиэп сиргэ дириҥник сытар. МЛФ АҮө
Аанча сымнаҕас, халыҥ хаарга дириҥник батары түһэн олордо, туга да ыалдьыбатах. Болот Боотур
△ Ыраах иһирдьэ тиийэ. ☉ Вглубь, внутрь, в глубину чего-л.
Давид Слепцов быһаарыытынан, чуурукта силиһэ буорга дириҥник киирбэккэ, сир кырсынан бэйэ-бэйэтин кытта иилистэн үүнэр. Н. Заболоцкай
Буулдьа уҥа чанчыктарын дириҥник сиирэ көтөн ааспыт. А. Бэрияк
2. Түгэҕиттэн, ис-иһиттэн, иһирдьэттэн. ☉ Из глубины, до глубины (исходить, доходить, дышать)
Капитан Иванов дьигиһис гынан, дириҥник салгыны эҕирийбитинэн, хараҕын көрөн кэллэ. Амма Аччыгыйа
Мойот сүүрэн кэлэн бастакы ытын моонньун кууһа түстэ, кини дириҥник тыынан көбүөхтүү сытта. Т. Сметанин
Александр …… оронугар таҥас курдук налыйан сытар. Өр буола-буола дириҥник ынчыктаан ылаттыыр. М. Доҕордуурап
3. Олус күүскэ, кытаанахтык, уһуктубаттыы (утуй). ☉ Крепко, глубоким или мертвым сном (спать)
Пал Палыч муннун тыаһа баччыгынаан дириҥник утуйда. Н. Заболоцкай
Кини нухарыйан барда, онтон сотору буолаат дириҥник утуйан хаалла. А. Пушкин (тылб.)
4. көсп. Олохтоохтук, ордук киэҥник, сыныйан (үөрэт, толкуйдаа). ☉ Основательно, детально, глубоко (напр., изучать что-л.)
Некрасов төрөөбүт норуотун олоҕун, кини эрэйин-кыһалҕатын …… үтүө дьулуурдарын дириҥник билэрэ. Софр. Данилов
[Семен Романович] үлэтин дириҥник үөрэтэн истэҕин аайы, улам өйдүүн-санаалыын күүскэ ылларан испитэ. Н. Лугинов
Аан дойду оҕолоругар Саха сирин култууратын көрдөрөр үрдүк уонна эппиэттээх чиэһи «Кэнчээри» ансаамбыл хас биирдии чилиэнэ дириҥник өйдөөн эрдэттэн бэлэмнэммитэ. «Кыым»
5. көсп. Киһи дууһатын ордук аймыыр курдук, ис сүрэҕиттэн ордук иэйиилээхтик. ☉ Искренне, душевно, от души, всей душой, глубоко
Кини [А. Софронов] П.А. Ойуунускайы киһи да, поэт да быһыытынан уһулуччу дириҥник ытыктыырын-таптыырын бэйэтин хоһоонноро чуолкайдык туоһулууллар. Амма Аччыгыйа
Дириҥник долгуйа санньыйа Эдэрбэр даҕаны күүппүппүн билбэппин Суманнык дохсуннук умайа. С. Данилов
Ити тылга оҕо аҕатын хайдах дириҥник ытыктыыра ичигэстик, нүөллүк иһиллэр. Дьүөгэ Ааныстыырап
6. көсп. Туох баарын барытын, төрдүттэн ыла. ☉ Тонко, искусно, проницательно, всесторонне, глубоко
[«Анна Каренина»] арамаан …… нуучча норуотун национальнай сайдыытын улахан суолталаах, дириҥник, сиһилии ойуулаан көрдөрөр буолан ордук уһулуччу суолталаах. Софр. Данилов
А.С. Пушкин «Евгений Онегин» диэн арамаанын, нуучча норуотун олоҕун биир историческай кэмин ураты дьэҥкэтик, дириҥник көрдөрөрүн иһин, В.Г. Белинскэй «Нуучча олоҕун энциклопедията» диэн ааттаабыта. ВГМ НСПТ
7. көсп. Улаханнык нөрүйэн, бүк түһэн (тоҥхой). ☉ Низко (кланяться)
Ганс дьиҥ сүрэҕиттэн курдук кыыска дириҥник тоҥхойбута уонна истиҥник таҕыстын диэн, сибигинэйэр быһыынан эппитэ: «Эһиги үҥкүүлээҥ, оонньооҥ». Суорун Омоллоон
Андрей аламаҕайдык, дириҥник сүгүрүйэн кэбистэ, кини тоҥкуруунун туһунан Перонская эппититтэн букатын атын буолан таҕыста. Л. Толстой (тылб.)

аат.
1. Ким, туох эмэ баар, ылан турар сирэ, онно. ☉ М е сто, занятое кем-чем-л. или на котором находится кто-что-л.
Тоһуурга олорор пограничниктар миэстэлэригэр бааллара. Н. Якутскай
Ордук Арбатскай куорат турар миэстэтин, уутун-хаарын, салгынын сөбүлээбитэ. В. Яковлев
Билиҥҥи бөһүөлэк миэстэтин Маҥан Тааһы Үрүҥ Хайа диэн уларытан ааттаабыттар. Д. Кривошапкин
△ Киһи олорор, турар сирэ. ☉ Место для пассажиров, сидение (в транспорте, помещении)
М и э с т э элбэх, баһаалыста, ааһыҥ.  К о н д у к т о р : «Миэстэ суох, төттөрү таҕыс», — диэн айманна. Амма Аччыгыйа
[Уол] кылгас атахтарынан түргэнтүргэнник хааман дэдэһийэн тиийэн дьонтон туора, инники диэки миэстэҕэ олордо. Н. Лугинов
△ Киһи тохтуох, хо нуох, утуйуох сирэ, онно. ☉ Место для отдыха
Киирэн дорооболоһоот, эттэ: «Эн аллараа орону ыл. М и э с т эбитин атастаһыах». Амма Аччыгыйа
Бааллар уолбут хараабыгар Бары наада тэриллэр, Уларыйсан-солбуйсан Утуйар, аһыыр миэстэлэр. Күннүк Уурастыырап
Бу миэстэҕэ хонорго быһаарыммыттара. Г. Колесов
2. Үлэҕэ, үөрэххэ киһи ылыллыахтаах дуоһунаһа, онно. ☉ Место, должность, вакансия
«Украинаҕа баар вакантнай миэстэни мин талыам», — диэн испэр бигэтик быһаарыммытым. Н. Якутскай
«Мин туох… — Сеня мух-мах барда. — Үлэ көрдөһө кэллим. Миэстэ баар буоллаҕына». Н. Лугинов
[ Марфа Николаевна:] Маня, мин эйигин куоракка төттөрү киллэрэ таҕыстым. Онно саҥа Управлениеҕа үчүгэй миэстэ көстүөх курдук. С. Ефремов
3. Спортка, араас куоталаһыыларга киһи ситиһиитэ хаһыс көрдөрүү буолбута. ☉ Призовое место (напр., в спортивных соревнованиях)
Бастыҥ миэстэни ылбыккынан эҕэрдэлиибит. Амма Аччыгыйа
Республиканскай куоталаһыыга бириистээх миэстэҕэ тиксэн, ү с м ө һ ө ө х х а р ч ынан бириэмийэ ыллыбыт. ПДН ТБКЭ
Таатта тыйаатыра Даль най Восток зо натыгар профессиональнай ансаамбыллары көрүүгэ иккис бириистээх м и э с т эни ылбыта. АҮ
4. Киһи олохсуйан олорор, үлэлиир сирэ. ☉ Место проживания, какого-л. дейст вия
Кырдьык, миэстэттэн даҕаны буларга кыах баара. Үрдүк экэнэмиичэскэй үөрэхтээх уонна өр сыл үлэлээбит уопуттаах буҕаалтырдар суох буолбатахтар. М. Попов
Прокопий Васильевич, ол ыҥырыыны миэстэтигэр хайдах кө рүстүгүт? И. Бочкарёв. Интэлигиэнсийэ күүһүнэн миэстэтигэр элбэх бэсиэ дэ ыытыллыбыта. «Ленин с.»
5. Сүөһү, кыыл этин хол-буут арахсыбыта. ☉ Часть разделанной туши зверя, скотины
Дьоннорбор үрүҥ эһэм биирдии миэстэтин өлүүлээтим. И. Федосеев
Күһүн идэһэлэннэхпитинэ, хайаан да «бу Сүөдэрдээххэ» диэн биир миэстэни чаастаан кэбиһэллэр. Кустук
6. Уус-уран айымньыга, үлэҕэ сырдатыллыбыт ханнык эмэ түгэн, ол түгэн ойууламмыт кэрчигэ. ☉ Какая-л. часть художественного произведения, отрывок
[«Коммунист Сэмэн»] поэмаҕа айылҕаны хоһуйуу улахан миэстэни ылбыта. Софр. Данилов
Киһи аймах эрдэтээҕи историятын үөрэтиигэ эр-ойох пуормата ханнык кэрдиискэ турарын быһаарыы биир суол боччумнаах миэстэни ылар. Эрчимэн

1. даҕ.
2. Ыараханы (хара үлэни, ыарахан ыйааһыннааҕы) кыайар-хотор, этэ-сиинэ, быччыҥа модьу-таҕа (дьон, кыыл туһунан). ☉ Физически сильный, здоровый, крепкий (о людях и животных)
   Аҕыйах мүнүүтэнэн кыыс Никита күүстээх илиититтэн тутуһан саҥа көтөн эрэр хоптолуу дайбыта [хаҥкылаан]. Н. Лугинов
   Кинилэр дьиэлэрин таһыгар күүстээх дьон холонон көрөр таастара баара. Р. Кулаковскай
   Кини симэн оҥорбут курдук эт мөҥүрүк, күүстээх, үөскүлэҥ көрүҥнээх киһи, нэһилиэк үрдүнэн аатырар бастыҥ үлэһит. А. Бэрияк
   «Ок-сиэ, күүстээх да, аллаах да табалар!» — дэһэллэр. Н. Тарабукин (тылб.)
3. Элбэх үлэһит илиини солбуйар, үрдүк көдьүүстээх, таһаарыылаах, модун кыахтаах (техника туһунан). ☉ Мощный, обладающий высокой производительностью (о технике)
   Оо, маннык киэҥ уораҕайдаах дойду уутун-хаарын, кутатын-дьэбэтин күүстээх массыыналарынан сиритэ тардыталаан кэбиспит киһи ньии! Амма Аччыгыйа
   Модун күүстээх экскаватордар ыстаал тимир таккыаччыларынан ол тааһы быһа хадьырыйан ылан куталлар. И. Данилов
   Улахан күүстээх электростанциялаах, сылаас, суунар баанньыктаах бөһүөлэги тутуохпут диэн ким эмэ түүлгүтүгэрбиккитигэр санаабыккыт дуо? М. Доҕордуурап
4. Модун, модун кыахтаах. ☉ Мощный, могущественный, всесильный
   Кэлэктиип түмүллүүтэ модун күүстээҕин эдэр үлэһит кууһан, тутан көрбүттүү биһирээбитэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
   Ол иһин Биһиги дойдубут Бараммат баайдаах, Барҕа далай күүстээх эбит. Т. Сметанин
5. Элбэх сэрииһиттээх, үчүгэйдик сэбилэммит өстөөҕү кыайар кыахтаах (хол., аармыйа). ☉ Многочисленный, хорошо вооруженный, мощный (об армии)
   Күтүр үрэх Күрүлгэнин курдук Күүстээх сэриилэр Күөттэспитинэн бардылар. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Ньуукка туой дьоҥҥо кэпсиир үһү… Бу илин диэкиттэн сүрдээх улахан күүстээх үрүҥнэр иһэллэр, кыһыллар бары дойду үрдүнэн кыайтаран эрэллэр диэн. С. Ефремов
6. Киһи сэниэтин эһэр, илиһиннэрэр, олус тэтимнээх (үксүн үлэ туһунан). ☉ Требующий больших затрат энергии, тяжелый, изнурительный (труд)
   [Борокуот аал] Ыраах айан диэн ылларбата, Уһун айан диэн утаабата, Күүстээх айан диэн мөлтүөбэтэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
   Күүстээх үлэ көхтөөх тэтимиттэн сир титириир, салгын хамсыыр. И. Данилов
   Күүстээх үлэттэн кэрэ иэйии, Эппэр-сииммэр доруобай сылаа баар. С. Тимофеев
7. Дьайыытынан, кэриҥинэн улахан, кыайыылаах-хотуулаах. ☉ Значительный (по величине, степени), действенный, сильный
   Күүстээх сүүрүк. Күүстээх саҥа.  Хоту диэкиттэн сүр күүстээх холорук аара түбэһэ түспүт бугулларын барытын ыһан кэллэ. Амма Аччыгыйа
   Эмискэ, алҕас, ис сүрэхтэн туттуллубут тыл сороҕор оннук күүстээх буолар. Н. Заболоцкай
   Ханнык күүстээх этиҥ тыаһа, туох ама тэҥнэһиэй, бу тыаска! Т. Сметанин
   △ Дириҥ, иэйиилээх (киһи иэйиитин, сөҕүүтүнмахтайыытын туһунан). ☉ Большой, сильный, сопровождаемый глубокими переживаниями (о чувствах, впечатлениях)
   [Сережа] тугу барытын баһыйар күүстээх тапталы күүтэрэ. Н. Лугинов
   Таптал күүстээх дьалхааннарын Мин эдэр сааспар билбитим. П. Тобуруокап
   Төрөөбүт дойду таптала күүстээх даҕаны! Ахтылҕана уохтаах даҕаны! Т. Сметанин
   △ Түргэнник дьайар, сотору кэминэн биллэр түмүктээх (хол., эмп). ☉ Сильнодействующий, эффективный, быстродействующий (напр., о лекарстве)
   Мин улааттахпына, саамай-саамай улахан дуоктар буолуом, эйиэхэ бороһуок биэриэм… саамай күүстээх, саамайдааҕар саамай бороһуогу. Эн оччоҕо хаамар, сүүрэр, үҥкүүлүүр буолуоҕуҥ. Амма Аччыгыйа
   «Тыый, доҕоор, итинтикэҥ дьаат эбээт, алдьархай күүстээх», — диэтэ Николай Артемьевич. П. Егоров. Ынаҕы раздойдуур уонна сиэмэлиир саҕана күүстээх, үчүгэй иҥэмтэлээх, хаачыстыбалаах аһылыктарынан аһаталлар. Ыанньыксыт с.
8. Кытаанах, булгуруйбат, тулуурдаах (үксүн санаа туһунан). ☉ Обладающий твердой, сильной волей, стойкий, сильный духом
   [Михаил:] Сибилигин саа да уоһугар турдарбын, мин санаам күүстээх, мин итэҕэлим кытаанах! С. Ефремов
   Киһи төһөнөн өйдөөх да, соччонон кэрэ дууһалаах, күүстээх санаалаах, соччонон үлэ араас көрүҥэр барытыгар дьоҕурдаах буолар. «ХС»
9. Бастыҥ, чулуу, кыахтаах. ☉ Выделяющийся своими способностями, талантливый, сильный в чем-л. «Эн чахчы күүстээх теоретик эбиккин!» — Сеня киһитин өссө эбии тэптэрэн биэрэр. Н. Лугинов
   Биһиги оскуола оҕолорун нуучча тылыгар күүстээхтэр диэн этэр буолаллара. П. Аввакумов
   Ансаамбыл бырагырааматыгар эбэн Саха музыкальнай тийээтирин күүстээх солистарын А.Е. Ильинаны уонна И.П. Степановы киллэрдибит. «ХС»
10. аат суолт. Күүһүнэн холооннооҕо суох киһи, бухатыыр. ☉ Обладающий недюжинной силой, силач
    Икки атахтаах бастыҥ дьоруойунан, күүстээҕинэн үйэ-саас тухары ааттаммыт Геркулес ыраахтааҕы көньүүһүнэтин ыраастаан — барыта уон икки итинник сырыылары оҥортоон аатырбыта. Суорун Омоллоон
    Ситиини-кыайыыны дьүһүннээн этэргэ, Силлиэрэр күүстээхтэр, сиэттиһэн туруоҕуҥ! Күннүк Уурастыырап
    Кэлин уһугар күүстээхтэртэн күүстээхтэр хааланнар күрэс былдьаспыттара. Н. Лугинов