Якутские буквы:

Якутский → Якутский

атаҕастат

  1. атаҕастаа диэнтэн дьаһ. туһ. Хотугулары аҕалан туран, бу курдук атаҕастаттым, бу курдук ыыстаттым диэн кэп туонан, иитэр оҕоҕутун иринньэх өлүү гыныҥ диэн кыраан, тугу эрэ бырахпыта сонум тэллэҕэр кэлэн түспүтэ. Күндэ. Хара хааммын таһаардыҥ, халыҥ тириибин хайыттардыҥ, ыкка-куска сиэттэрдиҥ, абааһы кыыһыгар атаҕастаттыҥ. Саха фольк.
  2. Ким эмэ эйигин атаҕастыырыгар, эйиэхэ куһаҕаны оҥороругар кыайан утарылаһыма. ☉ Давать себя в обиду, не оказывать сопротивления, когда тебя обижают, оскорбляют
    Атаҕастатар, баттатар, таптаппат буолан баран, тоҕо арахсыбат буолуохпунуй? Сөбүн дууһам моорук буолла. П. Ойуунускай
    — Хайа бу оҕонньор туох буолла? — Ээ, оттон ити атаҕастатан, абарбычча таҥараҕа үҥэр эбээт, сэгэриэм. Күндэ
    Маайа бу саастыы кыыһын мөҕөөрүэтээри гыннахтарына көмүскэһэр, атаҕастаппат этэ. Н. Якутскай

Якутский → Русский

атаҕастат=

побуд. от атаҕастаа =; мөлтөҕү атаҕастатыма не давай обижать слабого.

Еще переводы:

атааннааччы

атааннааччы (Якутский → Якутский)

аат. Атаанныыр киһи (дьон). ☉ Тот, кто притесняет, затирает кого-л.
Биир ыал, биир дьон курдук сананан, бэйэ-бэйэбитин өйөһөн олордохпутуна-сырыттахпытына, атааннааччыларга да атаҕастатыахпыт суоҕа. Болот Боотур

сыҕарыйталаа

сыҕарыйталаа (Якутский → Якутский)

сыҕарый диэнтэн төхт
көрүҥ. Татаар кыыһа Дьэбдьиэскэ биир ыалга наар олорон атаҕастаппат, кыһын-сайын саҥа ыалларга сыҕарыйталаан, «талбытынан» сылдьар киһи. Амма Аччыгыйа

хаан-баас

хаан-баас (Якутский → Якутский)

хаана-бааһа суох хаалыма кэпс. — атаҕастаммыккын тугунан эмэ, хайдах эрэ гынан иэстэс, хардатын биэр. ☉ Ответить каким-л. образом на обиду, отомстить обидчику
Бэйэтин атаҕастаппат уол буолуо, хаана-бааһа суох хаалыа дии санаама. ГНС СТСДТ

бука сэрэйдэххэ

бука сэрэйдэххэ (Якутский → Якутский)

туттул. сыһыан холб. Саҥарааччы сабаҕалаансэрэйэн этэрин көрдөрөр. ☉ Выражает предположение говорящего (по всей вероятности, вероятно). Бука сэрэйдэххэ, эн да билэр дьыалаҥ ини
□ Бука сэрэйдэххэ, бэйэлэрин да алтан аайы атаҕастаппатах эрэттэр эбиттэрэ буолуо. Н. Заболоцкай
Бука сэрэйдэххэ, бэйэтин да атаҕастамматах киһи буолуо. «ХС»

кининник

кининник (Якутский → Якутский)

  1. даҕ., сөбүлээб. Кини курдук (сэнээн). ☉ Такой, как он
    Харчы кининник боторооску илиитигэр киирэрэ да биллибэт. Н. Неустроев
    Кининник сыакаардарга тоҕо мээнэ атаҕастатабыт? М. Доҕордуурап
  2. аат суолт., сөбүлээб. Кини курдук киһи. ☉ Такой человек, как он, подобный ему
    [Күкүр Уус:] Кининниги баспар ытыарбат да буоллаҕым дии. Суорун Омоллоон
    Кининниктэргэ дьон харда биэрэр буолбуттар. Н. Тобуруокап
обида

обида (Русский → Якутский)

ж. 1. (незаслуженное оскорбление) атаҕастабыл, өһүргэнии; терпеть обиды атаҕастабылы көрүс; 2. (чувство горечи, досады) өһүргэнии, хоргутуу; # не давать в обиду атаҕастатыма.

быыпсай

быыпсай (Якутский → Якутский)

аат., эргэр., истор. Урут кинээһинэн эбэтэр кулубанан үлэлии сылдьыбыт киһи. ☉ Бывший (человек, ранее служивший старостой наслега или головой улуса)
«Эн, быыпсай, бу дьахтары көрө-истэ олор, кимиэхэ да атаҕастатыма», — диэн тылласта. Эрилик Эристиин
Дьөгүөрсэ Тырыҥкаайап быыпсай эмиэ аатыран чөрөйбүтэ. Н. Якутскай
Биһиги бэйэбит нэһилиэги салайыахпыт, бары быыпсайдар, чыыннар таҥнасталлар! Улуу өрөбөлүүссүйэ, үлэһит дьыалата өрөгөйдүөҕэ! А. Сыромятникова
◊ Быыпсай кинээс (кулуба) — быыпсай диэн курдук
Кини таһыгар быыпсай кинээс хараҕа суох Хаппытыан, торуоскатыгар сүүһүн өйөөн, бүк түспүт. Күннүк Уурастыырап
Баһыккалаах чугаһынан оннук биллиилээх киһини, нэһилиэк быыпсай кинээһэ Сэрбэкэ кырдьаҕаһы, билэллэрэ. Дьүөгэ Ааныстыырап

хардарыс

хардарыс (Якутский → Якутский)

  1. хардар диэнтэн холб. туһ. «Мөккүөр, дискуссия күөдьүйдэҕинэ, хардарсарга бэлэм буолуҥ», — диэн сэрэппитэ биһигини Михаил Ефимович. Софр. Данилов
    Роман кэнникинэн учуутал көрбөтүгэр дьукааҕар дьорҕоот соҕустук туттар, аны аҥаардастыы атаҕастаппат — тэҥҥэ хардарсан иһэр. Ф. Софронов
    «Күнү быһа хайдах наар үчүгэйдик айаннаныай», — суоппара хардарсар. П. Егоров
  2. туохт. Суолга көрсүбэккэ аасыһан хаал. ☉ Разминуться с кем-л. в пути
    Райком массыынатын Чаара дьонун аҕалтара Аартыкка ыыппыта. Онтуката сопхуос УАЗигыныын хардарсан хаалбыттар этэ. Софр. Данилов
    Абдуркуллаҕа биир куттал баар, уолум арҕааттан кэлээччи пуойаска түбэһэн хардарсан хаалыа диэн. Эрилик Эристиин
    Томорооннуун хардарсан хааллаххыт дии? Болот Боотур
эһикки

эһикки (Якутский → Якутский)

[эһи + икки] хомуур солб. аат. Саҥарааччы кими эмэ кимниин эмэ бииргэ, холбоһон тугу эмэ оҥороллорун ыйан этэрин көрдөрөр. ☉ Употребляется говорящим для выражения совместности кого-л. с кем-л. (с сущ. и личными мест.; при этом слова, выражающие родственные отношения, принимают аффиксы принадлежности 2-го л.). Ийэҥ эһикки. Саҥаһыҥ эһикки
□ Баһыкый эһикки суолга көрсөн, бадаҕа, оччо тапсыбатаххыт дии. Амма Аччыгыйа
«Бэйэ дьоно, Үрэкиин эһикки, көрүө-кыһаныа, атаҕастатыа суох этигит», — Сэргэчээн арыый намырыйда. Болот Боотур
[Марфа Николаевна:] Мин кыһаллыбатым, мин харайбатым буоллар, аҕаҥ эһикки билиҥҥи курдук олоруо этигит дуо? С. Ефремов

араҥаччылаа

араҥаччылаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Кими, тугу эмэ көрөн-истэн харыстаа, атаҕастатыма, быыһыы түһэ сырыт. ☉ Заботливо оберегать, не давать кого-что-л. в обиду
Кыра үөрэхтээх оробуочай социал-демократтары кытта үлэлиэххэ, кинилэри туора сабыдыалтан араҥаччылыахха. И. Федосеев
Хата, кинини атаҕастыыр, күөмчүлүүр киһи мин өлөр өстөөҕүм буолуо, кинини бары алдьархайтан араҥаччылыам. Софр. Данилов
Кэлин, улаатан да баран, биһиги күүспүт, кыахпыт баарынан балтыбытын араҥаччылыырбыт. Н. Лугинов
2. Ким эрэ интэриэһин көмүскээ. ☉ Охранять, защищать чьи-л. интересы
Баайдары, тойоттору ыраахтааҕы суута-сокуона көмүскэһэр, араҥаччылыыр. Амма Аччыгыйа
3. үрд. Ханнык эрэ суоһар өлүүттэн быыһаа. ☉ Спасать от грозящей какой-л. беды
Сир тыына — көмүс Күн! Тугутта тук гын! Куһаҕан тыынтан куоттар, адьарайтан араҥаччылаа! Эвен фольк. [Оҕонньор] сэрии аччык-сут сылларыгар булт, кыыл этинэн бүтүн бөһүөлэк дьонун аһатан-сиэтэн үрүҥ тыыннарын өллөйдөөбүтэ, араҥаччылаабыта. Кэпсээннэр
Айыы бухатыыра күн улууһун бүтүннүүтүн, айыы аймаҕын барытын араҥаччылыыр. Суорун Омоллоон
хак. арачыла