Якутские буквы:

Якутский → Якутский

аттаныы

аттан I, диэнтэн хай
аата. Ыксатыан иһин, баксаал дьуһуурунайа пуойас аттаныытын биллэрэр. Н. Якутскай
Үйэ-үйэ айаҥҥа аттаныыта даҕаны атын-атын буолар эбит. С. Федотов

аттан

I
аттаа диэнтэн атын
туһ. Бу соноҕоһуҥ аттана илик эбит. И. Гоголев
II
туохт.
1. Атта булун, хаһаайыстыбаҕар ат сүөһүтэ тэрин. Приобрести лошадь, обзавестись лошадью для хозяйства. Дьөгүөр быйыл сымнаҕас майгылаах аттанна
2. Атта миин, ат үөһэ олор. Сесть верхом на лошадь
Доҕоро Наһаар, уола сүппүтүн оройуоҥҥа тыллыыр аатыран, хаһан да сааламмат бэйэтэ эмиэ сааланан, аттанан, бу сарсыарда эрдэ барбыта. Суорун Омоллоон
Ханнык дьүһүннээх аты аттанан кэлбиккиний? Саха фольк. Бу айылаах дойдуга Аттанан кэлбит атым. С. Зверев
3. Айаҥҥа тур, бар. Отправляться в дальнюю дорогу, уезжать куда-л. Хата, сарсыарда эрдэ туран кэлиэм, таҥараттан көрдөһөн, мантан аттаныахпыт. А. Софронов
«Сарсыарда эрдэ аттаныахпыт, хата, малгын хомунан, чөкөтөн кэбис», — диэбитэ Дьөгүөрсэ кэргэнигэр. Н. Якутскай
Аттаныаҕым да аһыйбат көр кытыым да кыһыйбат. Аттаныах өттө — атынан айаннаан иһэр сир хаҥас өттө. Левая сторона дороги, по которой едет человек верхом на коне. Хочоҕо киирдэххинэ, суолуҥ икки аҥыы хайдыһыа, ону аттаныах өттүгүн тутуһаар. Ол дойдуга аттан — өл. Отправляться на тот свет, умирать
Тугун дьиибэтэй, доҕоор. Эмээхсиним кэнниттэн ол дойдуга аттанаары гыннаҕым дуу? Кини таҥаралыаҕыттан бэттэх уйан буолан хааллым. И. Гоголев
Эн эһэҥ отут саастааҕар, Ойоҕостотон үс хонукка Өйө-төйө суох сыппыта, Онтон төрдүс түүнүгэр «Ол дойдуга» аттаммыта — Ол сахха эмчит-томчут суоҕа. «ХС»

Якутский → Русский

аттан=

1) обзаводиться лошадью; 2) садиться верхом на лошадь; атын аттанна он сел на коня; 3) отправляться в дорогу, уезжать; бүгүн аттаннылар они отправились сегодня.


Еще переводы:

отплытие

отплытие (Русский → Якутский)

с. (устан) барыы, тэйии, аттаныы; пароход готов к отплытию борокуот барарга бэлэм.

отъезд

отъезд (Русский → Якутский)

м. барыы, аттаныы, айаҥҥа туруу; в день отъезда айаҥҥа турар күҥҥэ.

ыгым

ыгым (Якутский → Русский)

1) поспешный, торопливый; ыгым аттаныы поспешный отъезд; 2) перен. нетерпеливый; горячий; ыгым киһи горячий человек.

отбытие

отбытие (Русский → Якутский)

с. 1. (отъезд) барыы, аттаныы, хоҥнуу; 2. (срока наказания, повинности) толоруу, боруостаапын.

выезд

выезд (Русский → Якутский)

м. 1. (действие) тахсыы, барыы, аттаныы; 2. (место) тахсыы; на выезде из города куораттан тахсыыга.

отход

отход (Русский → Якутский)

м. 1. (отправление) барыы, аттаныы, хоҥнуу; отход поезда поезд барыыта; 2. (отступление) чугуйуу; отход войск сэриилэр чугуйуулара; 3. перен. (уклонение) чугуйуу, туорааһын; отход от принятого решения ылыныллыбыт быһаарыыттан туорааһын; 4. (отдаление от кого-чего-л.) тэйии, тэйэн барыы.

аараҕай

аараҕай (Якутский → Якутский)

даҕ., фольк. Сүдү, сүҥкэн, баараҕай. Громадный, величественный, огромный (по силе, величине)
Аанньанан аттаммат Аараҕай ыал оҕолоро Адаҕыйан кэлбиттэр быһыылаах. П. Ойуунускай
Арай мин биирдэ, Аараҕай тайах суладыйбыт, Арбах бэһин эркээйи оҥостон өрө хааман тахсыбыттааҕым — тумулга. С. Зверев
Аараҕай тымныы аттаныыта, Аҕыс өргөстөөх Аламай күн уоттаныыта Халдьаайы сир Харалдьык буолла. Эрилик Эристиин. Тэҥн. баараҕай

ааргытый

ааргытый (Якутский → Якутский)

туохт. Ааргы киһи курдук буол (сылайыыттан, хал буолууттан, кырдьыыттан эҥин). Впадать в состояние тупоумия, становиться безразличным, апатичным (от усталости, однообразных, неинтересных занятий, старости и др.)
Дириэктэрбит Степан Саввич диэн үлэттэн адьас ааргытыйыар диэри сылайбыт-элэйбит, уопсайынан, «эргэрбит» киһи. Н. Лугинов
Ааргытыйбакка, түөһэйбэккэ, Аҕам-эһэм аахха аттаныым, Муҥатыйбакка-кэмсиммэккэ, Муҥур үйэбин моҥуум. Болот Боотур
Миигин муҥур кыахтаах таҥара быһыытынан күүтэллэр дуу эбэтэр бөрөлөргө туттарбыт ааргытыйбыт буур кэриэтэ дуу. С. Курилов (тылб.)

близким

близким (Русский → Якутский)

прил. 1. (недалёкий) чугас; сблйзкого расстояния чугастан; 2. (по времени) чугастааҕы; сотору буол ар; близкое будущее чугастааҕы кэлэр кэм; близкий отъезд сотору буолар аттаныы; 3. (о родстве) ыкса, чугас; близкий родственник ыкса уруу; 4. чугас, истиҥ, күндү; близкие друзья чугас доҕордуулар; близкий сердцу сүрэххэ чугас; 5. (сходный) чугастыы, маарыннаһар; близкие взгляды чугастыы санаалар; 6. в знач. сущ. близкие мн. (родственники) чугас дьон, чугас аймах; # принимать в ком-л. близкое участие ким эмэ туһугар истиҥник кыһан, быһаччы кытын; близкие отношения 1) (дружеские) чугастыы сыһыаннаһыы; 2) (любовная связь) чугастыы сыһыан.

айыыһыт

айыыһыт (Якутский → Якутский)

аат., миф. Киһи-сүөһү төрүөҕүн таҥаралара. Айыысыт (общее название богинь, покровительствующих увеличению потомства)
Аал уот иччитигэр Ас кутан Ааттаһан барбыттарыгар, Ахтар айыыһыт ала чахчы Айхалынан алҕаабыта. Өксөкүлээх Өлөксөй
[Дьахтар талыыта киирэн] Айыыһыт ийэтин ыҥырар Абытай халахайа буолла, Эдьээн иэйэхситин эргитэр Энэлгэн тойуга буолла. П. Ойуунускай
Айыыһыт хотун хатаҕалаан, киниэхэ [кыыска] олус кэрэ дьүһүнү уонна кэрэ, чуор куолаһы бэлэхтээбит. И. Гоголев. Тэҥн. иэйэхсит
Айыыһыт аттаныыта (айыыһыты атаарыы) эргэр. — дьахтар төрөөбүтүн үһүс күнүгэр оҥоһуллар былыргы сиэртуом. Старинный обряд отправления Айыысыт на третий день роженицы (с обильными угощениями, сложными ритуалами). Айыыһыт тардыыта эргэр. — былыр оҕоломмотох дьахтарга айыы ойуунунан оҕокутун көрдөһүннэрэр уустук сиэр-туом. Старинный обряд испрашивания кут ребенка нерожающей женщине (пир, исполнение сложных ритуалов)
Суон Байбаас бэйэтинэн ыҥыыр атынан кэлэн, айыыһыт тардыытын тэрииригэр Хобоону көмөлөһөрүгэр көрдөстө. И. Гоголев