кырыар диэнтэн төхт
көрүҥ. Маҥан баатаны кыбыта анньыталаабыт курдук, кырыарталаабыт, сииктээх туруору эркин атыгыраан көһүннэ. Н. Якутскай

аат. Дьиэ кырыыһатын өйүүр баалкы мастар. ☉ Стропило
Кырыыһа тэрэпиилэтэ оччо оннук таарбаҕай буолбатахха дылы этэ. «Чолбон»
Көтүллүбүт кырыыһа хайаҕастарынан тэрэпиилэ мас ойоҕосторо атыгыраан көстөллөр. Н. Островскай (тылб.)

көр атыгыраа
Киһитэ сүр эйэҕэстик мичээрдээн, ыраас тииһэ ытыгыраан, киэҥ хараҕа эрилийэн олорор эбит. Амма Аччыгыйа
Оҕолор атахтарын тарбахтара бытыгыраабытынан, систэрэ дэдэйбитинэн, ойоҕосторо ытыгыраабытынан, тимир оһох тула түмсэллэрэ. С. Тумат
Тиит силистэрэ тобулуттан тахсан, кырыһа суйдаммыт буор үрдүгэр ытыгыраабыттар. «Чолбон»

дьүһ. туохт. Өтөрөтөр эккин тартарар курдук хамсаа. ☉ Судорожно дергаться, вздрагивать
Отмас тыаһаатаҕын, чыычаах көттөҕүн аайы куттанан дьигиргии-дьигиргии баран истим. Н. Неустроев
Сылгы чыычааҕа биһиги истиҥник кэпсэтэрбитин ким эрэ истэн кимиэхэ эрэ тыллыа, иэдээн буолуо диэбиттии эргичиҥнээтэ, дьигиргээтэ уонна көтөн хаалла. И. Гоголев
Байбааскы атыгыраан сытар муостаҕа төкүнүйэ-төкүнүйэ барда, ытаары гына-гына, куттанан сымыһаҕын быһа ытыран, сыҥырҕаан икки санна дьигиргии сытта. Дьүөгэ Ааныстыырап

I
атыгыраа диэнтэн холб. туһ. Макар күлэн, онно-манна ордубут саһархай тиистэрэ атыгыраһан көһүннүлэр
А. Федоров. Бүөккэ тыраахтар аанын соһуйбуттуу өҥөс гынан, кэннин көрдө, онтон күлэн бөдөҥ тиистэрэ атыгырастылар, аанын лап гыннарда. Далан
Эркин бэрэбинэтэ түөрэ сүгүллэн тахсыбыта, мас оннугар сүүрбэлээх тимир тоһоҕолор атыгыраһа түспүттэрэ. ИКДь
II
даҕ. Сэдэх, онноманна көстөр. ☉ Редкий, нечастый
[Эһэ] сирэйэ ыртаччы тардан, бөдөҥ атыгырас тиистэрэ килэс гына түстүлэр. Н. Заболоцкай
«Итиччэтигэр билиҥҥэттэн үлэ ыыттахха табыллар. Ону да тобулуохпут», — Татьяна ымайбытыгар атыгырас тииһэ көстөн ааста. М. Попов

даҕ.
1. Ситэ үүммэтэх, аанньа торолуйбатах, буомурбут (үүнээйи туһунан). ☉ Плохо растущий, хилый, чахлый (о растении)
Көлүйэ кытыытыгар чачархай уонна иинэҕэс оттор үүнэллэр. И. Данилов
Сылын аайы олордуллар да үүнэн биэрбэт иинэҕэс талахтар кэрэтийэн, тупсан көстөллөр. П. Аввакумов
Арай үөһэ, хайа үрдүгэр эрэ, иинэҕэс тииттэр атыгыраан көстөллөр. А. Кривошапкин (тылб.)
2. Этэ-сиинэ суох, хаппыт-куурбут (киһи, үксүгэр оҕо туһунан). ☉ Худой, хилый, тщедушный (преим. о ребенке)
Туохтан иинэҕэс эттэммиккит, куураҕас хааннаммыккыт буолуой?.. Күндэ
Таһырдьаттан иинэҕэс көрүҥнээх кыыс киирэр. «ЭК»

аат. Тирии хатырыктыйар, түүтэ соролуур сыстыганнаах ыарыыта. ☉ Лишай стригущий
Торбос модьуун буолбут.  Дьүдьэйбит тамыйах модьуунун курдук, күүркэнньиктийбит көбдөркөй кырыһыгар арай хатыылаах ытырыык эрбэһин үүнэн атыгыраан турар буолар. Амма Аччыгыйа
Аан аһы л лар, модьуун си эбит борооскутун курдук, тү үтэ түһэн, лаҕыыр буолан хаалбыт арбаҕастаах, нэк бэргэһэлээх оҕонньор киирэр. Н. Якутскай
Модьууннаах сүөһү тириититтэн хоҥнон түспүт хоһоҕотугар баар ыарыы микроба …… ноһуомҥа аҕыс ыйтан ордук, ууга аҕыс хонукка диэри өлбөккө сытар. СЫаКЫ
ср. бур. бужуу ‘парша’

туохт. Тас өттүгүттэн уокка сиэнэн, хараар. ☉ Обгорать, обугливаться сверху; покрываться нагаром, сажей
Отуу кэриэрбит мастара атыгыраан хаалбыттар. Амма Аччыгыйа
Улахан кутаа онно хараара сытара уонна уоттан кэриэрбит оллоон турара. Далан
Баһаар уота тугу тулутуо баарай, …… чээлэй күөх сэбирдэхтээх хатыҥнар хара хоруо буолан кэриэрэн иһэллэр. В. Протодьяконов
△ Харааран хаал; хара бараан сирэйдэн. ☉ Почернеть, потемнеть; стать очень смуглым (о лице)
Кимтэн кэмчиэрийэн, Киэҥ халлаан киэбэ Кэхтэн кэриэрдэҕэй? А. Софронов
[Ганя] сирэйэ-хараҕа итиигэ-буһууга киирэн кэриэрбиккэ, кырыыламмыкка дылы. П. Аввакумов
Атаһым, чахчы асчыт киһи тэҥэ, Иэдэһэ кэриэрэ да үлүйдэр — Атырдьах биилкэтэ күөрэлдьийэр. М. Тимофеев

1. сыһ. Туорамаары, ханньары барар курдук. ☉ Косо, криво, вкривь и вкось, неровно. Олдьусолдьу тимэхтэммит
   □ Соччо уопута суох кырыйааччылар түүнү дэхситэ суохтук, олдьу-солдьу кырыйаллар. СИиТ
   Умайан сандаарбыт Ууллубатах муустаах, Уһулута ойбут, Олдьу-солдьу түспүт Орой төбөлөрдөөх, Хара былыттара Халлааҥҥа харбаспыт. П. Ойуунускай
   Оннооҕор ойуур куобаҕа атаҕын олдьу-солдьу үктүүрэ туһунан сокуоннаах. «ХС»
2. даҕ. суолт. Токур, ханньары (тиис туһунан); үөһэ-аллара, кылар (харах туһунан). ☉ Кривой (зуб); косой (глаз)
   Абыраамап олдьу-солдьу харахтарын ыбыччы көрдө. Л. Попов
   Гриша, өй киирбититтэн, күлүм аллайа түстэ, улахан олдьу-солдьу тиистэрэ атыгыраатылар. В. Яковлев
   [Куобах] Онньоҕунан үктүүр Олдьу-солдьу атах, Нөҥүө-маҥаа көрөр Оһу-хоһу харах. С. Васильев
   ср. бур. болди-солди ‘шероховатый’

I
аат. Кырса сохсото. ☉ Снаряд, ловушка для ловли песца, пасть
Бараммат хотугу түүн, кыһын Баараҕай Өлүөнэ иһийэр, Арай ыт көлөлөөх кырсаһыт Айанныыр паастарын кэрийэ. И. Гоголев
Валерий Макеев биир киэһэ паастарын кэрийэн, буурҕаҕа ылларан, хойутаан, чугас баар …… үүтээнигэр кэлбитэ. А. Сыромятникова
◊ Паас сэлиитэ — пааска ойоҕосторун устатынан анньыллыбыт мастар. ☉ Палки, воткнутые вдоль пасти по обе стороны в виде заграждения
Эстэн, ойоҕос сэлиитэ атыгыраан сытар пааска тиийэн кэллилэр. В. Протодьяконов. Паас сэриитэ — паас булду баттыыр, сохсолуур үөһээ, аллараа мастара. ☉ Основная часть пасти, придавливающая зверька
Паас отун, хаарын үчүгэйдик ыраастыыбын, …… сэриитин икки ардыгар сыа хаары дэхсилии таптайабын. «Кыым»
Паас сэриитин устатын 1,6, 1,7 миэтэрэ оҥорор ордук үчүгэй. Маннык уһун сэриилээх паастан кырсаны кырса кыайан сиэбэт. «Кыым»
II
аат., спорт. Күрэхтэһиилээх оонньууга бэйэ хамаандатын киһитигэр мээчиги тиэрдии. ☉ Пас (передача).