көр аҥыы-аҥыытык

нареч. аҥыы-аҥыы, тус-туспа; жить врозь тус-туспа олор.

көр аҥыы-аҥыы
Бары син киһи курдук буолан бараммыт, тылбыт, дьүһүммүт аҥы-аҥыта баар эбит. Болот Боотур
Аҥы-аҥы быһаарыллар, атын-атын ыҥырыылар. С. Васильев
др.-тюрк. аҥы-оҥы

даҕ. Сарайбыт быһыылаах, аҥыы-аҥыы тыраадыйан тахсыбыт. ☉ Растопыренный, широко распростёртый. Сараҕар лабаалардаах мас
□ Балыктар, чараас лаабычааннарын саратан, имигэс сараҕар кутуруктарынан куймарыҥнаан, …… усталлар. Н. Габышев
Сараҕар тараахтаах Өҥөй бөтүүк Сарсыарда туран үөрдэрин үмүөрбүт. В. Алданскай
Сиэгэн …… сараҕар эрбэхтээх хойуу түүлээх уллуҥнаах, онон хаарга хайыһардаах курдук чэпчэкитик сыбдыйан сылдьар. «ХС»

туохт., кэпс. Тугу эмэни (хол., үлэни) айгырат, сатарыйыыга тиэрт; сытытан аҥыы-аҥыы араар (хол., бактыарыйалар — органическай бэссэстибэни). ☉ Приводить что-л. в беспорядок, расстраивать (напр., работу); вызывать гниение, приводить к распаду (органического вещества — напр., о бактериях)
Сааскы паар үлэтин [борогууллаан] Сатайдыыр бэйэтин, Ааҕааччы, эн көрүүй! Абатын, дьэ, сөҕүүй! Эрилик Эристиин
Бактыарыйалар органическай бэссэстибэни бары элэмиэннэрэ толору минерализацияланыахтарыгар диэри сытытан сатайдыыллар. ВВР СОТ

туохт. Арахсан, тус-туспа, аҥыы-аҥыы барыҥ (элбэх киһини этэргэ). ☉ Уйти в разные стороны, разойтись (о многих людях)
[Чүөчээски] уһуктубута, дьоно аһаан-сиэн тарҕаспыттар. Суорун Омоллоон
Маҥнай дьахталлар, онтон эр дьон биирдиилээн-иккилээн уку-суку тарҕаһан бараллар. Н. Якутскай
Туох да туолката суох мунньахтаан, ардырҕаһан бараннар тарҕастылар. Күндэ

сыһ.
1. Аҥыы-аҥыы хайдыһан, туһунан. ☉ Отдельно друг от друга, порознь
Оскуола оҕолорун кылаастарынан тус-туспа араартаатылар. ГНС СТСДТ
Дьон күлсүбүтүнэн тус-туспа тарҕастылар. «Кыым»
2
атын-атын диэн курдук. [Чыычаахтар] тус-туспа саҥалаахтар, майгылаахтар эбит. Амма Аччыгыйа
Оҕолор бары, тус-туспа нэһилиэктэртэн кэлэннэр, үлэлээн үөрэ-көтө сылдьаллар. Дьүөгэ Ааныстыырап
Нуучча ыалдьыттарыгар тус-туспа тэриэлкэҕэ миин кутуталаата. Т. Сметанин

сыһ. Биир тэҥник буолбакка, олбу-солбу, аҥыы-аҥыы (хол., кулгаахтаргын хамнат — аты этэргэ). ☉ Попеременно, поочерёдно, друг за другом (напр., шевелить ушами — о лошади)
Өрүөлкэ [ат аата] …… икки тэҥ чөрөгөр кулгаахтарын үөргү-сүөргү ыһыктан ыла-ыла, чөрөччү туттуталаата. Эрилик Эристиин
«Ноо, эйиэхэ дэллиргэ буолааччы мин эбиппин дии!» — Мэхээчээн хааһын үөргү-сүөргү суллаҥнатта. В. Протодьяконов
Кинилэр [куобахтар] кэннилэриттэн Үс бөрө Үөргү-сүөргү түһэн, Үрэллэҥнэһэ турдулар. Н. Ефремов
Аттар тыаһырҕаан кулгаахтарын үөргү-сүөргү тутан чөрбөҥнөтөллөр уонна тыа түгэҕин диэки көрөн өндөҥнөһө иһэллэр. М. Доҕордуурап

1. аат., эргэр. Бииргэ төрөөбүт убайдыы быраат. ☉ Родные братья
   Икки ини-бии Баайдарын барытын бадахтаан Аҥаардаһан бараннар, Аҥыы-аҥыы айхал тардыһа Арахсан хааллылар. А. Софронов
   Ини-биилэр, Чуукардаах Баһыыкка иккиэн булчут аххан оҕонньоттор. Л. Попов
   Үс инибии бэйэ-бэйэлэригэр көмөлөһөн, өйөһөнтайаһан ыал буолан, буруо таһааран, сэниэ дьон аатыран олорбуттар. А. Бэрияк
2. даҕ. суолт. Уруулуу, чугас-чугас, майгынныыр (хол., идэлэр). ☉ Родственный, сходный, близкий (напр., о профессии)
   Илин былдьасыһан Иирсэн этиһэҕит да, Иһээччи да, илээт да Иккиэн даҕаны Иитэ-саҕата көстүбэт, Иннэ-кэннэ биллибэт Ини-бии идэлэр ини... А. Софронов
   ◊ Ини-бии курдук (кэриэтэ) - олус иллээхтик, эн-мин дэһэн, нэмнэрин билсэн. ☉ Очень дружно, мирно (жить) (букв. как родные братья)
   Саастарын кэриэтэ ини-бии кэриэтэ эйэлээхтик олорбут ыаллар. Дьүөгэ Ааныстыырап
   «Коля, түөрт сылы быһа ини-бии курдук олорон бараммыт, эмискэ арахсан хааларбыт куһаҕана, хомолтото бэрт буолууһук», - диэхтээтэ уонна санныбар илиитин уурда. Р. Кулаковскай

I
туохт.
1.
аҥаардаа диэнтэн холб. туһ. Икки ини-бии Баайдарын барытын бадахтаан, Аҥаардаһан бараннар, Аҥыы-аҥыы айхал тардыһа Арахсан хааллылар. А. Софронов
Ийэни, аҕаны былдьаспыт Эдьиийтэн, балыстан, бырааттартан, Хамса табаҕы аҥаардаспыт Хаарыан даҕаны атастартан Кистээн сүрэхпэр муспуппун, Кэһиим-кэпсэлим оҥостоммун, Киирдим эйиэхэ — кэргэммэр. П. Тобуруокап
2. Тугу эмэ оҥоруохтааххын, толоруохтааххын аҥаарын эрэ оҥор. ☉ Сделать, проделать только половину того, что намечено
Сиэҥкэ, кирилиэс биир сүһүөҕүн нэһиилэ дабайан, сирин аҥаардаста эрэ. У. Нуолур
Аттыбар биир биэдэрэ дуомнааҕым, онтукам арааһа аҥаардаһан барда быһыылаах. Н. Заболоцкай
II
даҕ.
1. Былааһыга суох, наар биир. ☉ Целиком, без исключения
Ол буор үрдэ аҥаардас кыһыл пион сибэкки этэ. Суорун Омоллоон
Сыыһардаах чараҥа аҥаардас хатыҥ мастаах, уоҕа суох уонна түһүмтүө, дьөлөрүйүмтүө кэбирэх сирдээх. М. Доҕордуурап
2. Кэргэнэ өлөн эбэтэр арахсан соҕотох хаалбыт. ☉ Одинокий (одинокая), оставшийся один (оставшаяся одна) в результате смерти или ухода жены (мужа)
Манчаары ийэтэ, аҥаардас дьахтар быһыытынан, быстара-быстара олорбута. МНН
Аҥаардас, тулаайах дьахтар [Мотуоһа] тойонун ааҕы кытта сыл кэриҥэ сылдьан баран, аҕатыгар көһөн кэлбитэ. Болот Боотур
△ Кэргэнэ да, оҕото да суох. ☉ Не имеющий (не имеющая) ни жены (ни мужа), ни детей
Бу дьиэҕэ аҥаардас киһи олороро өтө көстөн биллэрэ. Н. Якутскай
III
аат сыһыан т. Этиллэр санааны саҥарааччы соҕотохтуу чорботуутун, атыттартан араарыытын көрдөрөр (эрэ). ☉ Выражает субъективное выделение, ограничение говорящим предмета высказываемой мысли (только, лишь, лишь только)
Оттон Чүөчээски аҥаардас уон үһэ. Суорун Омоллоон
Аҥаардас хайгыыр эрэ идэлээххин. С. Ефремов
Аҥаардас икки күҥҥэ атым итиччэ холунна. «ХС»
Ол аҥаардас ынах үүтүнэн эрэ олоруохпут дуо? Күндэ
Маска дьуккурута түспүтүттэн ураты, аҥаардас сынньыллыбытыттан сэттэ баастаах. Эрилик Эристиин