прил
кырдьыгы көрбөт, баттыгастаах

прил. хабалалаах, баттыгастаах; кабальный договор хабалалаах дуогабар.

прил. кырдьыгы көрбөт; кырдьыга суох, сөбө суох, баттыгастаах; несправедливый человек кырдьыгы көрбөт киһи; несправедливое обвинение баттыгастаах буруйдааһын.

прил. 1. (трудный) ыар, ыарахан, баттыгастаах; тягостный труд ыар үлэ; 2. (неприятный, мучительный) ыар, ыарахан, муҥнаах; тягостное зрелище ыарахан хартыына.

туохт., кур. Суох буол, букатын сүт. ☉ Исчезать, пропадать
Бардамнаама, далаҕа! Мантан бара тур! Бахтай! Суорун Омоллоон
Хаһан эмэ көҥүл олох күөрэйиэ, баттыгастаах ыраахтааҕы бахтайыа. Н.Якутскай. Үчүгэйтэн-үтүөттэн үтүрүллэн Бары мөкү бахтайда. Улуро Адо (тылб.)

аат., эргэр. Наймыыга үлэлиир дьадаҥы дьон. ☉ Батрак (наёмный работник)
Салайан олорор былаас өттүттэн баттыгастаах сокуон бэрээдэк баарыттан үлэһит-хамначчыт араас муҥу көрөрүн чуолкай өйдөөбүтэ. Эрилик Эристиин
Чоочо бары дьону үлэһит-хамначчыт оҥостон, наһаа барҕатык байарын өйдөөбүт. МНН

даҕ. Сымыйа, туох да олоҕо суох (тыл-өс). ☉ Необоснованный, беспочвенный (напр., о молве)
Дьон үүрээн саҥатыттан киһини, туох эрэ улахан баттыгастаах баай курдук саныахтара. Суорун Омоллоон
Былырыын сайын миигин дуоһунас былдьаста диэн үүрээн тылы тарҕаппыттара. Л. Габышев

туохт. Кими эмэ быыбардаан таларга хандьыдаатынан туруор. ☉ Выставлять чью-л. кандидатуру на выборы
Урукку тойоттор Дьөгүөрсэни кулубаҕа хандьыдааттаабыттара. Н. Якутскай
[Силтэһин] «Дьадаҥыттан» диэн туруорсан, Дьантаайабы дьокутаакка хандьыдааттаата. С. Васильев
Нэһилиэк кинээһэ биир баттыгастаах баайы хандьыдааттаабыта. «ХС»

туохт., кэпс. Кими эмэ ааспакка-арахпакка үөх. ☉ Долго ругать, бранить кого-л. скверными словами
[Чолооску:] Сырбай обургу, үөҕэн, буруттаан хаалла. «Хара баттыгастаах, бар дьон көлөһүнүн сиэбит, үлэни сырыыптаары кэллиҥ дуо?» — диир. Амма Аччыгыйа
Мин үтүөнү оҥоробун, ону Куһаҕан Ньукулай уолан кутуруктара үөҕэн, буруттаан боруостууллар. М. Доҕордуурап
[Баайдар] Килбик, сэмэй кыра оҕолору Быдьар тылынан буруттууллара, Сиргэ эрэ тимирбэт муҥнаахтары Ыыс-куруһуммутун куталлара. С. Данилов

ньүдьү-балай — 1) түҥкэтэх, хараҥа, сайдыыта суох. ☉ Невежественный, тёмный, примитивный
Аһыыртаҥнар диэни билбэтэх, кэччэгэй, ньүдьү-балай баай олорбут диэбитэ. Н. Неустроев
Поэма трагическай ис хоһоонуттан сыаналаатахха, кини аҕата баайга-дуолга олус ымсыы, баттыгастаах ньүдьү-балай киһи буолара курдат көстөр. Эрчимэн
Аас-туор ньүдьүбалай олохтон өлүү-сүтүү, өмүрэх, мэнэрик элбэх. «ХС»; 2) кэрээнэ суох, толоос; баттыгастаах. ☉ Нахальный, бесцеремонный; деспотичный
Кинини тулалаан турар хараҥа олох, оччотооҕу …… майгы-сигили суруллубатах ньүдьү-балай сокуоннара кыыс оҕо хорсун санаатыттан быдан күүстээх, сүр баттааһыннаах этилэр. Эрчимэн
«Туох баар күүспүнэн эрдэбин ээ, мантан ордук хайдах эрдиэмий?» — диэн Бурхалей мээнэ ньүдьү-балай кыһарыйыыга ынчыктыы-ынчыктыы хардарда. Эрилик Эристиин
Бастакы таптал …… ньүдьүбалай куруубай сыһыаны адьас энчи көрбөтүн, кыайан тулуйбатын бэлиэтиэхтээхпит. ПБН КСКТ
ср. бур. нюдэ балай ‘втёмную’