туохт. Сүүр-көт, оонньохолоо, тэбэнэтир. ☉ Баловаться, резвиться
Уолаттар мэниктээн, өрө ыстанан ыллылар. Амма Аччыгыйа
Урут мэниктээн мөҕүллэр «Кырачаан» ааттанар Өлүөскэ Үлэтэ дьоҥҥо биһирэнэр Бэтэринээр буолла холкуоска. П. Тобуруокап
Аҕыйах хонуктааҕыта мэниктиирбит, солуута суохтан күлэрбит, доҕотторбутун хаадьылыырбыт мэлийбит. Н. Якутскай

саабыйар саа — урут тарҕана сылдьыбыт ньиэмэс мааркалаах биһирэммит булт саата. ☉ Охотничье ружьё немецкой марки «Зауэр» (в прошлом распространённое среди населения)
[Ыал атаах оҕотугар] аҕыс саастааҕар саабыйар саа, ахсыс кылааһы тахсыытыгар көлөөскөлөөх матасыыкыл анаммыта. ЧКС АК

даҕ. Хайҕанар, биһирэнэр. ☉ Достойный похвалы, похвальный, хвалимый
Хайҕаллаах бу сири буланнар Хатыҥнар чараҥнаан үүммүттэр. Р. Баҕатаайыскай
[Өксүөн:] Миэхэ арсыын таҥаһынан бириэмийэ биэрбиттэрэ хайҕаллаах. И. Никифоров
Валерий хайыы үйэ хайҕаллаах дьыаланы аҕыйаҕа суоҕу оҥордо. «Кыым»

1. прич. от признать; 2. прил. билиниллибит, биһирэммит; признанный поэт билиниллибит поэт.

даҕ. Биир кэмҥэ киэҥник биһирэнэр, муода буолбут (мал-сал, таҥас-сап туһунан). ☉ Модный
Аныгылыы муодунай таҥастаах, балай да тупсарыммыт сирэйдээх-харахтаах эдэр дьахтар …… түннүгүнэн таһырдьаны одуу лаан турда. ТМ ДК
[Артур] аныгылыы бэрт муодунай тигиилээх кыһыл ырбаахытын аһаҕас уолугун көннөрүннэ. «ХС»
[Хаһаайка] киһи күнүстэри тымтыктанан да булбат муодунай миэбэлин дьиэтигэр киллэртэрэн туруоран баран, сымнаҕас кириэһилэҕэ тиэрэ түһэн сытар. «Кыым»

аат. Күһүн быстах кэмҥэ ходуһа кэнчээритин мэччитээри оторго олоруу. ☉ Временная летовка осенью после сенокоса
Былыр отордооһун чахчы биһирэнэн, туттулла сылдьыбытын балаҕан ыйын сорох түбэлтэлэргэ отор ыйа диэн ааттыы сылдьыбыттара эмиэ көрдөрүөн сөп. Багдарыын Сүлбэ
Үүт ыамын үрдэтии биир суолунан отордооһун буолара. «Кыым»

даҕ. Тугу эмэ уйар, тулуйар кыахтаах. ☉ Способный выдержать, вынести что-л., устойчивый к чему-л. [Ташкент кылаабынай архытыактара:] Манна тутуллар дьиэлэр …… итии килиимэккэ аналлаахтар, сир хамсааһынын тулуйумтуолар. «Кыым»
Саха сылгыта дьыл чычырбас да кэмигэр тымныыны тулуйумтуотунан, тулуурунан, минньигэс эмис этинэн, кымыһа эмтээҕинэн, бүтүн дойду үрдүнэн биһирэннэ. ОМГ ЭСС
Ландыш — күлүгү тулуйумтуо үүнээйи. СМН АҮө

аат. Тоҕоостоох түгэннэргэ этиллэр алгыс тылларын билэр, алгыһы алгыырга идэтийбит киһи; алгыһа тиийимтиэтинэн аатырар, үтүө санаалаах, биһирэнэр уус тыллаах киһи. ☉ Знаток нужных особых слов-благопожеланий, мастерски говорящий, поющий эти слова; тот, кто славится действенностью своих благопожеланий, признанностью своего доброжелательного красноречия
Ааспыт үйэ алгысчыттара, Урукку олох хоһоонньуттара, Элбэх тылы эбэн Эгэлгэлээн этээччилэр, Тохтооҥ эрэ, доҕоттоор!.. А. Софронов
Дэлэҕэ даҕаны, «кураанах маһы көҕөрдөр алгыстаах» диэн сорох алгысчыттарга сахалар аат иҥэриэхтэрэ дуо. Саха фольк. Биирдэ ыһыах ыспыттар, ыҥырбыттар онно алгысчыт ааттааҕын. С. Тарасов

аат.
1. Үөн-көйүүр уонна кинилэр ыамалара. ☉ Насекомые, мелкие гады, гусеницы
Үөн-көйүүр, сүөһү-сүөл, — Курдьаҕалар тустарынан Хоһоонноргутунан, Үөскүүр ыччаты Үөрэтээри гынаҕыт. К. Туйаарыскай
[Химия] буортулаах адьырҕа кыыллары, үөнү, курдьаҕаны суох оҥорор. ЮГ КХЭДьС
2. көсп. Албыннаан, түөкэйдээн соччо биһирэммэт сыалы, соругу ситиһэ сатааһын, ситиһии. ☉ Происки, козни, пакости
[Далбардаах:] Ким буолуой — оттон ити Микииһэ. Итинтиҥ таһа талба, курдьаҕа ээ иһэ. М. Ефимов
Эн курдук үөнү-курдьаҕаны сатаабаппын, сатыахпын да, баҕарбаппын. Д. Таас
ср. осм. куртчыҕаз ‘маленький червь’, уйг. курт ‘червь’

туохт. Үчүгэй усулуобуйаҕа түбэһэн сайдан-ситэн, тупсан таҕыс, силигилии тылын (хол., үүнээйини этэргэ). ☉ Попав в хорошие, благоприятные условия, расцвести пышным цветом, распуститься (напр., о растениях)
Чэгиэн, нүөл сиргэ Чэлгийэн, бары от-мас Чэчирии-тэтэрэ тупсар. С. Васильев
[Кинилэр] сыралаах үлэлэрэ үчүгэй түмүктээх буолан хайҕанан, биһирэнэн өссө үүнэр, сайдар, чэчириир кэскиллэниэхтээҕэ. В. Протодьяконов
[Сибэккилэр] барахсаттар бу үлүгэрдээх бүтүннүү хайыр таас дойдуга хантан эрэ кэлэн үүммүттэрэ, чэчирээбиттэрэ буолла? Г. Колесов