здоровый, свежий, бодрый; чэбдик көрүҥнээх у него свежий, здоровый вид.

1) смелость, храбрость || смелый, храбрый; хоодуоппун киллэрэн набравшись храбрости; хоодуот уол смелый юноша; 2) уст. бодрый; расторопный; хоодуот оҕонньор бодрый старик; хоодуот киһи расторопный человек.

1) смелый, храбрый, отважный; хорсун киһи смелый человек; хорсун-хоо-дуот дьон смелые, храбрые люди; хорсуттар өлүүлэринэн өл = пасть смертью храбрых; 2) уст. бодрый, энергичный; хорсун оҕонньор бодрый старик; хорсун туттуу-хаптыы энергичные движения.

чэм курдук — чэбдик, сэргэх көрүҥнээх (киһи). ☉ Бодрый, молодцеватый, бодрячком, как живчик (о человеке)
Миитэрэй букатын испэтэх, чэм курдук этэ. Далан
[Мефодий] сирэйэ-хараҕа сэргэхсийэн, чэм курдук буолбут. «ХС»

быть бодрым, чувствовать себя бодро; утуйан сэргэхсийдим после сна я чувствую себя бодрым; ыарыһах сэргэхсийбит больной чувствует себя бодрее; кини санаата сэргэхсийэн сылдьар он воспрянул духом.

1. 1) бодрый; кини сэргэх көрүҥнээх у него бодрый вид; кини санаата сэргэх у него настроение бодрое; 2) чуткий; сэргэх кыыл чуткий зверь; сэргэх кулгаах чуткое ухо; 2. перен. бдительность || бдительный; кылаассабай сэргэх классовая бдительность; сэргэх пограничниктар бдительные пограничники; сэргэҕи күүһүрдүөххэ = повысить (букв. усилить) бдительность.

нареч. 1) чутко; кини сэргэхтик утуйар он спит чутко; 2) бодро; оҕонньор сэргэхтик сылдьар старик чувствует себя бодро.

даҕ.
1. Ыраас, чэбдик соҕус, сибиэһэй. ☉ Чистый, свежий, действующий освежающе
[Оччугуй уол] Тэбэнэн киирэр Дьэгдьиҥи дьиэлэннэ, Тыал-куус суох. Сынньаныы. Тыас-уус суох. Тыын ылыы. Дьэгдьиҥи. Чэбдиҥи. Дьуон Дьаҥылы
2. Үчүгэй соҕус туруктаах, ама, өлүөр. ☉ Довольно бодрый, здоровый; сносный
Бурдук астаныытын саҕана Сордоҥой оҕонньор арыый дьэгдьиҥи этэ. М. Шолохов (тылб.)

даҕ. Өссө да күүһүнуоҕун үрдүгэр сылдьар, кырдьа илик. ☉ Все ещё полный сил, энергии, бодрый, моложавый
Аҕата Мучун эдэр-сэнэх эрдэҕинэ, чугаһынан тэҥнээҕэ суох сылбырҕа, бэйэтигэр сөп күүстээх кыанар киһи этэ. ВС ХД
Биһиги эдэр-сэнэх уонна төрүт да үөрүнньэҥ буоламмыт, кыһалҕабытын улахаҥҥа уурбат этибит. «ХС»
Дьон эдэр-сэнэх өттө, сырыыны-айаны кыайыа дэниллибиттэрэ [этэрээккэ] ылыллыбыттара. «Кыым»

сильный, энергичный; стремительный; эрчимнээх үлэһит илиилэр сильные рабочие руки; эрчимнээх ырыа ньиргийэр раздаётся громкая, бодрая песня.