үмүрүй диэнтэн хай
аата. Уруулара аны күһүн от үлэтэ үмүрүйүүтэ болдьоммут үһү. Н. Лугинов

прил. бэлиэтэммит, ыйыллыбыт, болдьоммут; явиться в означенный день болдьоммут күҥҥэ баар буол.

даҕ. Эрдэттэн ыйыллыбыт, болдьоммут (кэм, миэстэ уо. д. а.). ☉ Обусловленный; установленный, назначенный (о времени, месте и т. д.)
Болдьохтоох кэм тирээн кэлбитэ. П. Филиппов
Кини хаарта оҥорон болдьохтоох сирдэргэ хаалларан иһэр эбит. М. Доҕордуурап

кэл диэнтэн төхт
көрүҥ. Микиитэ субуоталарга мөссүйүөнтэн дьиэтигэр кэлитэлиир буолла. Амма Аччыгыйа
Хаста да быраһаайдаһа-быраһаайдаһа, уончалыы хаамыыны тэйсэ-тэйсэ хат төннөн кэлитэлииллэр. Н. Заболоцкай
Преподавателлэр болдьоммут бириэмэ туолуута биирбиир кэлитэлээн истилэр. Н. Лугинов

эрдэлээ диэнтэн хай
аата. Болдьоммут тоҕус чаас туолуута, сиэр быһыытынан улахан эрдэлээһинэ, хойутааһына суох, ыалдьыттар кэллилэр. Н. Лугинов
Биһиэхэ ардыгар хойутааһын биитэр эрдэлээһин, тиэтэйии тахсыталыыр. С. Окоёмов
Л.Н. Харитонов булбут түмүктэрин уларытыы эрдэлээһин буолан хаалыан сөп. «ХС»

былааннаа диэнтэн бэй., атын
туһ. Мин сүүһүн тобулу ытарга былааннана, биир суон тиити күлүктэтэн, эһэ диэки кимэн киирэн истим. Суорун Омоллоон
Куоракка болдьоммут кэмин чугаһыгар биирдэ киирэрдии былааннана сырыттаҕына, уонча хонук инниттэн Александр Борисович суһал тэлэгирээмэнэн ыҥыртаран ылбыта. Н. Лугинов
Семенов эрэдээксийэҕэ тыаттан сурук кыайан киирбэтин, сорох салайааччылар былааннаммыт матырыйаалы аанньа ахтан суруйбаттарын туһунан кэпсиир. С. Никифоров. Дойдуга ыарахан бырамыысыланнас сайдыыта былааннанар. И. Бочкарев

дьүһ. туохт. Биир кэм чэпчэки-чэпчэкитик үктэнэн тиэтэйбиттии хаамп, сүүр. ☉ Быстро ходить, бегать, легко и изящно двигаясь, ловко переставляя ноги
Агния болдьоммут кэмҥэ маҕаһыыҥҥа дыгыһыйан тиийэн сэбиэдиссэйи ыҥыртарбыта. П. Аввакумов
Киһим үлэҕэ кэтэр боростуой кууркалаах, наскынан эрэ дыгыһыйан киирбит этэ. «ХС»

туохт.
1. Уһаан, тардыллан хаал, бытаар. ☉ Медлить, задерживаться
Ол да буоллар биһиги уталыйарбыт букатын сатаммат. Софр. Данилов
[Аламай Күн] уталыйбакка улуу сорудаҕар аттанна. Д. Апросимов
Маннык күүстээх ыҥырыыны истэн баран, уталыйбакка улуус быраабатыгар тиийдэ. Н. Павлов
2. Ырааттар-ыраатан, көстөр-көһөн ис, уһаа-кэҥээ (хол., туох эмэ боппуруос). ☉ Откладываться, тянуться (напр., о решении какого-л. вопроса)
Мин бу диэки кэлэ сылдьар баҕалаах этим, онтум туой уталыйдар уталыйан испитэ. В. Протодьяконов
Били өйүүн буолуо диэн болдьоммут мунньахтара уламулам уталыйан истэ. И. Никифоров
Дойдутугар төннөр баҕа санаата сылтан сыл уталыйан, уота-күөһэ умуллан да барбыт. Ойуку

хараамньыйа энньэ эргэр. — былыр халыымнаах кэргэн кэпсэтии саҕана үөртэн эмньик сылгылары тутан эбии энньэ гыныы (болдьоммут кэмҥэ күтүөт дьоно төһөнү туппуттарынан). ☉ Дополнительное преподношение со стороны невесты, помимо приданого, в виде молодых сосунков, отловленных из табуна (дарят столько жеребят, сколько родственники жениха поймают за специально отведённое время)
Күтүөт дьоно хараамньыйа энньэ диэн ааттаан, быа түспэтэх тэһии сылгы сүөһүнү …… туттаран ылаллара хааллаҕа. Далан
Ону таһынан хараамньыйа энньэ диэн күүстээх киһинэн, быа түспэтэх тэһии сылгы сүөһүнү, биэс уоҥҥа тиийэ туттаран, төһөнү туппуттарын биэрии. Онон кыыс энньэтигэр 194 сүөһүгэ тиийэ икки суол энньэни аҕалыахтаах. БСИ ЛНКИСО-1938
ср. монг. харамэк ‘подарок, оплата за услугу’

оҥорор үлэтэ (оҥоһук (массыына, механизм, дэтээл) үлэлиир, туһаныллар бириэмэтин уһуна эбэтэр ханнык эмэ болдьоммут кэм (чаас, хонук, ый) устата оноһуллубут үлэ кээмэйэ (км, т, гаа уа д. а).)