болтой диэнтэн б. тэҥ. көстүү. Кыра оҕо сирэйэ болтоҥноон көһүннэ

болтой диэнтэн холб. туһ. Өһүргэнэн уостара болтоспуттар. Икки иэдэһэ болтоһон тахсыбыттар

сыһ. Санаарҕаабыт быһыынан, санаарҕаан. ☉ Печально, грустно
Көбүөргэ кыыс хаартыската: санаарҕабыллаахтык көрбүт хап-хара харахтаах, оҕолуу болтойбут кыракый уостаах. Л. Попов

болтой диэнтэн бэй
туһ. Болтоллон олорон Боччумнаахтары кытта ботугураһар. Өксөкүлээх Өлөксөй
Уол уоһа бу болтоллон көһүннэ. Болот Боотур
Дьахтар чачархайдыҥы баттахтаах, болтоллубут уостаах. ЛБС

даҕ. Кыратык болтойон, томтойон көстөр. ☉ Чуть выступающий вперед, выпуклый
Болтоҕор хамсаҕа табах тардан бусхатар. Амма Аччыгыйа
Ньукуу болтоҕор уостара ыттайан аргыый аҕай мичээрдээбитэ. В. Гаврильева

сыһ. Болтойон, төгүрүйэн тахсыбыт курдук (киһи сирэйин, үксүгэр иэдэһин этэргэ). ☉ Так, чтобы было круглым, выпуклым (о лице, щеке)
«Моҥоочугум муҥнаах моҕотой курдук молточчу уобан баран бу сылдьар», — диэн Шура торбосторун кытта киһилии кэпсэтэр. «ББ»

обуйук (обуйукаан) уос нор. айымнь., поэт. — кыра, болтойбут, үмүрүйэн көстөр уос. ☉ Маленькие пухлые соблазнительные губки
Дьахтар дьикти үчүгэй бэйэтэ, саҥа тахсан эрэр күн сардаҥатыттан хараҕа саатан быһыта симэ-симэ, обуйук уостарын хамсатан уолга тоҥхолдьуйа турда. Саха фольк. Уураһыах обуйук уостара Уулларыах уоттуу умайар. П. Тобуруокап
Кини бүгүн өссө тупсубут курдук, иэдэһин имэ кэйбит, обуйук уостара чорбоҥноһоллор. Н. Габышев

обугуркаан уос поэт. — сөбүгэр эттээх, болтойбут уос (үксүгэр кэрэ кыыһы, кыыс оҕону хоһуйарга тут-лар). ☉ Пухленькие губки, губки бантиком (обычно употр. для описания девушки, маленькой девочки)
Ойуу курдук дьүһүннээх Обугуркаан уостардаах, Силиилиири маарынныыр Синньигэс көнө муруннаах. С. Зверев
Ууруохха айылаах Обугуркаан уостаах, Сыллыахха айылаах Сырыылаах муруннаах. Өксөкүлээх Өлөксөй
Оччугуй кыыһа уурбут-туппут курдук обугуркаан уостаах. П. Тобуруокап

туохт.
1. Аһылын (туох эмэ аанын, сабыытын, хаппаҕын уо. д. а. туһунан). ☉ Открываться, раскрываться (о двери, крышке, створке чего-л. и т. п.)
Онтон, муусука тыаһа дьүрүһүйэ түһэр уонна кыһыл баархат быыс аргыый арыллан барар. Суорун Омоллоон
Үүйэ кырыылаах көнө муннугар биллэр-биллибэт эбирдээх оҕолуу болтойбут уоһа сэгэччи арыллыбыт. Л. Попов
Ону кини бэркэ билэр буолан, наар биир страницаны аахпыта, кинигэтэ онон арыллара. А. Сыромятникова
2. Туох эмэ урут биллибэтэх аһылын. ☉ Стать раскрытым, обнаруженным (что-л. ранее неизвестное)
Ол [төттөрү Дьокуускайга] киирбитим Роман Оросин маҥнайгы саагыбара арыллыбыт эбит. П. Ойуунускай
Холкуос тэриллиэҕиттэн ыла сидьиҥ өстөөхтөр буортулуур оҥоһуулара барыта силиэстийэлэнэн арыллыбыт. Эрилик Эристиин
Били олунньутааҕы сабыылаах хомсомуол мунньаҕын кистэлэҥэ дьэ арыллар. Н. Габышев
3. Силэллэн биэр. ☉ Расступаться, расходиться в стороны
Эр дьон арылла охсон биэрдилэр. Амма Аччыгыйа
[Массыына] «Мин кэллим», — диэбиттии сигналлыырын кытта, үөмэхтэһэ сылдьар хойуу дьон оргууй арыллан биэрдилэр. М. Доҕордуурап
Арыаллыыр сибиитэ бүтүннүү арыллан биэрдэ, генерал тиийэн, ыраахтааҕыга өр соҕус тугу эрэ кэпсээн эрэрин Ростов көрдө. Л. Толстой (тылб.)

дьүһ. туохт. Улаханнык үллэн таҕыс. ☉ Быть вздутым, надутым
Мээчик наһаа үрүллэн күлтэйдэ. — Онтон хамсатыттан икки омурда күлтэйэн тахсыар диэри табаах буруотун оборон ылан үрэн «бурҕас» гыннаран баран: «Дьэ оччоҕо», — диэтэ. И. Федосеев
△ Улаатан, үллэ төгүрүйэн көһүн. ☉ Выделяться надутостью, увеличенной в объеме округлой формой
Кэҥэс соҕус хос үрдүгэр улахан лаампа ыыс-быдаан ортотугар күлтэйэр. Софр. Данилов
Кубаҕай буруолаах кулуһун уотугар хара чаанньык күлтэйэр. Н. Габышев
Насыров эттээх сирэйэ кытаҕарыйан күлтэйэр, сылабаар күлүгэр остуол уһугар олорор …… кыыс диэки ньалҕарыччы көрүтэлиир. А. Федоров. Биирдэ көрбүтэ — күрүөйэхтэр массыыналара субу күлтэйэн ааһан эрэрэ. «ХС»
△ Быччайан, кэҥээн көһүн (харах туһунан). ☉ Быть выпуклым, выпученным (о глазах)
Тыаҕа оҕус хараҕа күлтэйэн турар үһү (тааб.: халлаан сиигэ). [Харытыана] уоһа ордук болтойбут, хараҕа ордук күлтэйбит курдук. «ХС»