бобус диэнтэн хай
аата. Сэбиэскэй Сойуус эйэ иһин ахсаабакка охсуһуута киһи аймах бүттүүнүн сайдыытыгар, сэрии кутталын бопсууга улам ордук улахан суолталанан иһэр. А. Мординов. Съезд уураахтарыгар социальнай ыарыылары утары охсуһууга …… ойууннааһыны, отоһуттааһыны бопсууга быһаччы дьаһаллар бэлиэтэммиттэрэ. И. Аргунов

туохт.
1. Туох эмэ ханан эмэ барарын (сүүрдэрин), ааһарын эбэтэр хамсыырын, тахсарын бүөлээн тохтот. ☉ Закрывать путь чему-л. (напр., течению реки), воздвигая преграду, или мешать каким-л. способом ходу (движению) чего-л. (напр., останавливая кровотечение)
Аны өлгөм уулаах Ботомоойу үрэҕин уон миэтэрэ үрдүктээх буор быһытынан бобон, бу үрэх уутун хоту диэки халытыахха наада. П. Егоров
Онтон мин Элиэнэ эбэккэм сүүрүгүн Болгуо муус билигин боптор да …… тиллиэҕэ, Уоттаахтык ууруоҕа күлүмнүүр күндүл күн; Күр мууһа көтүллүө, күйгүөрэ сүүрүөҕэ. Эллэй. Тэҥн. боҕус I
2. Ким-туох эмэ көҥүлүнэн сылдьарын, куолутунан буоларын хаай эбэтэр тугунан эмэ киһи көҥүлүн тууй, былдьаа. ☉ Лишать кого-что-л. возможности свободно двигаться (напр., заковывая) или ограничивать чью-л. свободу, останавливать что-л., а также притеснять, закабалять кого-л.
Бу атаҕастаанбаттаан төгүрүччү бобон эрдэхтэрин көр эрэ. Суорун Омоллоон
Манчаары Баһылай Чоочо бары дьону барытын араас суол сүүйүүлээх кэпсэтиинэн боборун, кыайарын өйдөөбүт. МНН
3. Тугу эмэ оҥорору эбэтэр туохха эмэ тугу эмэ туттары көҥүллээмэ. ☉ Запрещать какие-л. действия, деятельность или использование чего-л. в чем-л.
Билигин үрүҥ эһэни бултааһыны саамай сөпкө боптулар. И. Федосеев
1912 сыллаахха. «Саха саҥата» сурунаал аҕыйахтык тахсарын кытта, ыраахтааҕы былааһа боппута
СТС. Сэрэхтээхтик сырыт. Кыраныыссаҕа соҕотоҕун сылдьаргын бобобун. Н. Якутскай
4. Тугу эмэ тууйан-хаайан тохтот, тумнар. ☉ Подавлять что-л., проявление чего-л.
Ол эрээри саатыаххыт ээ. Мин эбэм ырыатын син кыайан бобуоххут суоҕа!.. Суорун Омоллоон
Эн бэл урут, төһө эмэ күүстээх эрдэххинэ, мин санаабын кыайан боппотоҕуҥ. С. Ефремов
Туруорбут сорукпутун толорорбутун, Туруммут дьулуурбутун, тугу оҥорорбутун Туох да боппот, тохтоппот дьонобут. Күннүк Уурастыырап
тюрк. боҕ, бо
♦ Тыынын боп — кими-тугу эмэ, көҥүлүн былдьаан, аҥаардастыы баһылаан ыар батталга киллэр. ☉ Подчинив кого-что-л. полному своему господству, подвергать жестокому притеснению, порабощать
Ол да буоллар [фашизм] билигин Арҕаа Европаны тыынын бопто, сүрэҕин ыбылы тутта …… куораттарыгар түрмэ эркинэ уйбатынан ыар ынчыгы олохтоото. Суорун Омоллоон.
◊ Тыынын боп — киһи-сүөһү хабарҕатын сатаан тыыммат гына бүөлээ эбэтэр бобо тут; тыынын хаай. ☉ Перехватывая или сдавливая кому-л. горло, лишать его возможности дышать, душить. Буруо киһи тыынын бобор курдук хойуу
□ Халыйар хаана тыынарын бопто. Баал Хабырыыс

Даҕааһын күүһүрдэр эбиискэтэ, бо-, боо- диэн саҕаланар олохторго сыстар, боп-бокур, боп-бороҥ, бору-боллоҕор. ☉ Препозитивная усилительная частица прилагательных, присоединяемая к основам, начинающимся со слогов бо-, боо-: боп-бокур ‘очень кривой’, боп-бороҥ ‘совсем серый’, боруболлоҕор ‘пухленький (напр., о губах ребенка)’
Алларанан аргыйбатын диэн бору-богдоччу иһин түгэҕинэн, тирбэҕэнэн ыга тардынан, курдуу бааммыт этэ. И. Федосеев
Бору-бостуой манна кэлэммин, төһө эмэ дойдубар ыҥыра сатаабыттарын үрдүнэн. И. Находкин

туохт. Киһи көҥүлүн аҥаардастыы кэһэн, кыраны да көҥүллээмэ. ☉ Лишать человека свободы во всем
Уонна эппит: «Балары арай соруйан бобор-тууйар буоллаххына бэчээттиэҥ суоҕа. Толстойтан, Пушкинтан, Маяковскайтан, Горькайтан …… быһатын эттэххэ, бары классиктартан барыларыттан ылаттаатым», — диэн. Дьүөгэ Ааныстыырап

пресекать что-л., препятствовать, мешать чему-л., задерживать что-л.; үрэҕи боп = перегородить реку; хаан тахсарын боп = остановить кровотечение; уоран бултааһыны боп = пресечь браконьерство.

v. to forbid, prohibit