мн. (ед. почесть ж.) бочуоттааһын, чиэстэбил; оказать почести бочуоттаа.

бочуоттаа диэнтэн атын
туһ. Ону таһынан, итинник ааттар куба ураты бочуоттанарын, бэлиэҕэ ылылларын көрдөрөллөр. Багдарыын Сүлбэ

бочуоттаа диэнтэн хай
аата. Николай Васильевич үрдүк бочуоттааһыҥҥа даҕаны тигистэр, билигин эргитэ санаан көрдөҕүнэ, кини олорбут олоҕо ситэтэ суох эбит. В. Гольдеров

аат. Чиэстээһин, бочуоттааһын. ☉ Чествование, почесть
Рим импиэрийэтин тыһыынчанан ааҕыллар дьонноро таҥараҕа чиэстэбил биэрэллэрэ. ДьДьДь
Ханнык баҕарар эр санаалаах, кырдьыксыт киһи бэйэтин төрөөбүт дойдутугар чиэстэбил биэрэр. ЭБЭДьА

көр сынньалаҥ
Аҕаа, сынньабыл бастыҥа диэн миэхэ холкуос ходуһата, холкуос бурдугун сирэ буолар. С. Ефремов
Бастыҥ дьонун бэлиэтээн Шахта, холкуос бочуоттаан Крым тумус биэрэгэр Сынньабылга атаарар. А. Абаҕыыныскай
Нервнэй систиэмэ сынньабылга наадыйар. КЗА АҮө

даҕ. Улахан эчэтиилээх, алдьатыылаах, өлөрөр-өһөрөр дьайыылаах. ☉ Причиняющий множество страданий, мучений, разрушительный, губительный
Суоһарыылаах сутуруктаах, Сулудуку соллоҥтон — Чупчуруйдаан тойонтон Тугу аахсан туһаныллыай, Тугу кыайан ылыллыай? Эллэй
Бүгүн кинилэри, сэрии суоһарыылаах суоһуттан ордон хаалбыттары, улаханнык бочуоттууллар, олохторугар араас чэпчэтиилэри оҥороллор. П. Аввакумов
Артылыарыйа уонна абыйаассыйа суоһарыылаах охсууларыттан өстөөх сөҕүмэр элбэх сүтүктэммитэ. «ХС»

туохт.
1. Кимиэхэ, туохха эмэ ытыктабыллаахтык сыһыаннас, кими, тугу эмэ үрдүктүк тут, бочуоттаа. ☉ Воздавать почести кому-чему-л., чествовать, поздравлять кого-л.
Ол иһин эйигин сэриигэ Бу чиэстээн атааран эрэбит. Эллэй
Нохоо! Ити аата кинээскин, тойоҥҥун чиэстээбэт, ытыктаабат буоллаҕыҥ. Бэс Дьарааһын
Сахалар бэрт былыргыттан күҥҥэ сүгүрүйэллэрэ, күнү таптыыллара, чиэстииллэрэ. КНЗ СПДьНь
2. эргэр. Кими эмэ болҕомтолоохтук, кыһамньыгын ууран көрүс, анаан уруйдаа. ☉ Оказывая честь кому-л., встречать, приветствовать кого-л. почтительно, с уважением
[Тойон Макаарай] Кэнниттэн атыыһыт Сахаарай Киирэрин Лиэп тойон чиэстээтэ. Эрилик Эристиин
Софронов табаарыс Ярославскайы кытта сэргэ туран, бар дьоҥҥо чиэстээбиттэригэр хаста эмэтэ баһыыбалаан тоҥхоҥноото. Н. Габышев
Ыраахтааҕы кинини икки төгүл көрсөн баран, биир да тылынан кинини чиэстээбэт. Л. Толстой (тылб.)

туохт. Үрдүк айыылартан, иччилэртэн көрдөһөн, тыл алыптаах күүһүгэр эрэнэн былыргы тылларынан алгыс эт (ыллаа). ☉ Произносить (напевать) старинные слова-благопожелания, обращения с мольбой к высшим божествам, духам-иччи (верование, основанное на признании магической силы слова)
Алтан чуораан айахпынан Айыыһыты алҕаан, Ахтан туойан Айаарар күнүм Арыллыбыт эбит, оҕолоор! Саха фольк. Аал уоту бочуоттаан, Ким хайа сүһүөҕүн бокуппат, Аал уоту уруйдаан, Ким хайа ааттаһа алҕаабат? А. Абаҕыыныскай
Эбэм сөҕүрүйбүт уоту мас сыыһынан күөдьүтэн баран ас куппута, киһи дэбигис өйдөөбөт тылынан алҕаан субуруппута. П. Аввакумов
△ Үтүөнү баҕаран иэйиилээх тыллары эт, алгыс тылы эт (үксүгэр ыраах атаарарга, чугас истиҥ дьоҥҥо). ☉ Произносить (напевать) проникновенные слова с пожеланием добра, счастья; благословлять (провожая в дальнюю дорогу близких)
Оҕолорбутун алгыс үтүөтүн алҕаан, тыл үтүөтүн этэн, Орто аан ийэ дойдуга түһэрдэхпит. Саха фольк. «Үчүгэйдик, дьол-соргу үрдүгэр сылдьыҥ!»— диэн оҕонньор алгыыр. Эрилик Эристиин
«Дьэ этэҥҥэ сырыт», диэн Дьэбдьиэй кыыһын алҕаабыта. Күннүк Уурастыырап
тюрк. алҕа

даҕ.
1. Бочуоттааһын, улахан ытыктабыл бэлиэтигэр талыллар эбэтэр ананар. ☉ Избираемый или назначаемый в знак большого уважения, почета. Бочуотунай академик. Бочуотунай президиум
△ Улахан ытыктабылы, кэриэстэбили бэлиэтиир аналлаах. ☉ Являющийся выражением большого уважения, почета или почтения чьей-л. памяти. Бочуотунай харабыл
□ Иккилии чаас буола-буола бочуотунай харабылга кыһыл хаалтыстаах пионердар тураллар. Н. Якутскай
2
көр бочуоттаах. Нэһилиэк баар эрэ соҕотох бочуотунай кырдьаҕаһын, быыпсай кулубаны, өлүүтүттэн матарар сатаммат. Болот Боотур
Арай Мундербек Муссерен эрэ садыгар барарга бастаан ылбыттаах, онтон ыла бастыыр бочуотунай миэстэ киниэхэ сааһыгар түбэһэ илик. Эрилик Эристиин
◊ Бочуотунай грамота — правительственнай уорганнар эбэтэр общественнай тэрилтэлэр киһини эбэтэр кэлэктииби туох эмэ үтүөтүн иһин наҕараадалыыр оҥоһуулаах суруктара. ☉ Почетная грамота. Саха АССР Үрдүкү Сэбиэтин Президиумун Бочуотунай Грамотата
□ Сүүрбэ аҕыс киһи «Якуталмаз» трест Бочуотунай грамоталарынан наҕараадаламмыттара. «Кыым»

даҕ.
1. Бочуокка, ытыктабылга сылдьар эбэтэр онуоха сөптөөх. ☉ Пользующийся почетом среди окружающих, уважаемый или заслуживающий такого отношения. Бочуоттаах ыалдьыт
□ Эргиэн үлэһиттэрин ортолоругар бочуоттаах, ытыктанар кырдьаҕас. М. Попов
Уҥуоҕум ыараан, Сыанаҕа сылдьар Сырдык аат сымсаан, Муннук сир аайы Муҥнана ытаан, Муомуран баран, Бу дьоллоох олох Бочуоттаах ууһа Буолбутум, тукаам. Эллэй
2. Киһи хайа эмэ уобаласка ситиһиитин, үтүөтүн бэлиэтииргэ олохтонор уонна иҥэриллэр. ☉ Устанавливаемый или присваиваемый в знак признания чьих-л. больших успехов и заслуг в чем-л. (напр., о званиях). Бочуоттаах аат. Бочуоттаах ааттары иҥэрии
△ Оннук ааты ылбыт, биллиилээх (киһи). ☉ Отмеченный каким-л. почетным званием, знаком; признанный. Бочуоттаах шахтер. Бочуоттаах ыстаал уһаарааччы
3. Киһи бочуокка тиксэр, улаханнык сыаналанар. ☉ Доставляющий человеку почет, честь; высокоценимый. Бочуоттаах сорук. Бочуоттаах эбээһинэс
□ Дьиэни тутуу — куруутун саамай бочуоттаах үлэлэртэн биирдэстэрэ. Н. Лугинов
△ Киһини бочуоттуурга аналлаах, мааны. ☉ Предназначенный для оказания почета, чести человеку, лучший (напр., о месте). Бочуоттаах миэстэҕэ олор
□ Онно [Кулаковскайы] саамай бочуоттаах миэстэҕэ олорпуттара. Суорун Омоллоон
4. көр бочуотунай
1.
Кини хараҕын симэн, Биэс сууккаҕа утуйбатаҕа. Ытыктыы куруйан, ый тахсан Бочуоттаах харабыл буолбута. Күннүк Уурастыырап