и. д. от дьиксин = опасение, боязнь.

и. д. от куттан = боязнь, страх, опасение, испуг.

и. д. от кыбыһын = 1) стеснение, смущение; стыд; 2) боязнь, опасение.

межд. выражает боязнь, страх ай, ой; о боже; арах-арах ! ой-ой, боюсь!

1) боязнь, страх; испуг; кутталыгар кута куртаҕар түстэ погов. от страха у него душа ушла в пятки (букв. в желудок); 2) опасность, угроза; халаан куттала угроза наводнения.

несов. 1. кого-чего (испытывать боязнь, страх) куттан, дьулай; 2. чего и с неопр. (опасаться) куттан, дьиксин; бояться встречи көрсөртөн куттан; боюсь, что он не приедет кини кэлиэ суоҕа диэн дьиксинэбин; 3. чего (портиться от чего-л.) тулуйума, буорту буол, харыстаах буол; растения боятся темноты үүнээйилэр хараҥаны тулуйбат-тар.

чуждающийся других из боязни потерять своё, ревниво оберегающий своё; жадный; көс ыта көҥөс погов. собака кочевого обоза зла.

аат.
1. Туохтан, кимтэн эмэ дьиксинии, дьулайыы, дьаарханыы. ☉ Страх, боязнь
Сип-сибилигин кэлиэҕэ, Мэхээскэ ити уолун үҥсэ барбыта. Дьэ, куһаҕан инилээх буолан, ааранан биһиги да кутталбытыгар өлө сыстыбыт. П. Ойуунускай
Бурдукка сүөһүнү хаайан, уот ыытан, Бороҥ түүнү аннынан үөмпүтүн, Барытын илэччи билиннэ, Кутталыгар куолайа бүөлэннэ. С. Васильев
2. Туох эмэ куһаҕан буолаары ыгыыта, суоһааһына. ☉ Угроза возникновения или наступления чего-л. опасного, опасность
Хайыһар тостон, күүс эстэн, тоҥуу хаарга сууллан түһэн баран, иккиһин кыайан турбакка, налыйан хаалар куттал эмиэ баара. Амма Аччыгыйа
Сэрии сорун-муҥун алдьархайын куттала икки атахтаахтан тоҕо арахсан биэрбэтий? Суорун Омоллоон

аат., эргэр.
1. Уһун быаны, ситиини хатар тэрил. ☉ Веретено
Фабрикаҕа бары таҥас өрөр иэрэгэйдэр үлэлииллэрэ. Ю. Чернов (тылб.)
2. Тимири үүттүүр сэп. ☉ Разновидность якутской дрели (стержень дрели со вставным сверлом приводится в движение закручиванием и раскручиванием веревочки, продетой через отверстие в верхнем конце стержня и прикрепленной двумя концами к горизонтальной палочке). Былыр көмүстэн киэргэли оҥорооччулар иэрэгэйинэн туһаналлара
3. Остуолга ытыйан холоруктатар оонньуур. ☉ Игрушка в виде кружка на вращающейся в вертикальном положении оси, волчок
Кини санаата иэрэгэй курдук ытыллар. В. Протодьяконов
Оргул кэтэҕэр хаар күдэригин ортотугар сүүнэ улахан киһи иэрэгэй курдук холоруктуу ытылла турара. Н. Абыйчанин
[Куралай кустук] иэрэгэй курдук ытыллан, иннигэр-кэннигэр хаан өстөөхтөрүн эмэх күрүөлүү сиҥнэртээн, тэлэкэлээн истэ. Д. Апросимов
Ыт үрдэ. Киис ииримтийэ кыыһыра түстэ, куотар сир көрдөөн иэрэгэй курдук дьүүлэ-дьаабыта көстүбэккэ ытыллар. «ХС»
4. көсп. Быһаарыыта суох иэрэҥнээһин, саараҥнааһын. ☉ Необоснованное сомнение; нерешительность, колебание; боязнь продешевить.
5. түөлбэ. Мээчиктии эриллибит сап. ☉ Клубок (ниток).

1. даҕ.
2. Хорсуна, дьорҕоото суох, куттамсах майгылаах. ☉ Робкий, боязливый, трусливый
   Хоргуһу кытта аргыстаһыма, кутталгыттан бэйэҥ хоргус буолуоҥ (өс хоһ.). Куобах курдук хоргус (өс хоһ.). Мэлдьи дьарыйылла, таһылла сылдьар ыт хоргус буолар. И. Федосеев
   [Айдаар] бэркэ куттанар. Ол эрээри онтун доҕотторугар, хоргус курдук көстүмээри, биллэрбэт буола сатыыр. «Чолбон»
3. Туохтан эмэ кимиэхэ эмэ хомойо саныыр, өһүргэс, хоргутумтуо. ☉ Легко обижающийся на кого-что-л., обидчивый
   Хоргус кыыс. ЯРС
4. аат суолт. Хорсуна суох, куттаҕас киһи. ☉ Трус
   Эр бэртэрин уруйдуу, Хоргустартан сиргэниҥ! С. Данилов
   Тоҥ суолу эр бэрдэ солуоҕа, ким хоргус — ол онтон толлуоҕа. Эллэй
   Ээ, хоргус эбиккин дии?.. Мин эйигин харса суох эр бэрдэ буолуо дии санаабытым. Н. Якутскай
   ср. др.-тюрк. хорху ‘боязнь, страх’, уйг. коркак ‘трус, трусливый’