I пук, пучок; күөх от дьөрбөтө пук зелёной травы; сибэкки дьөрбөтө букет.
II видный, рослый, высокий.

прил. 1. (неодинаковый, иной) тус--туспа, атын-атын; они живут в разных условиях кинилэр тус-туспа усулуобуйаҕа олороллор; они разошлись в разные стороны ьинилэр аҥы-аҥы араҕыстылар; 2. (разнообразный) араас, эҥин араас; букет из разных цветов араас сибэкки букета.

туохт., эргэр. Мэнньиэһи кэт; эргэ таҕыс. ☉ В ен ч ат ь с я , надевать венец; выйти замуж
Таас таҥара дьиэтиттэн Мэнньиэстэнэн бараннар, Уоллаах кыыс сэргэстэһэн Букет тутан тахсаллар. И. Гоголев

аат. Туох эмэ туруору холбуу тутуллубута, бааллыбыта. ☉ Связка, пучок, букет чего-л. (напр., травы, цветов)
Кини Ларьянаны бырааһынньык ахсын аккырыыкканан эҕэрдэлиир, дьөрбө сибэккинэн күндүлүүр. Р. Баҕатаайыскай
Аанньа умайбат уот хара өһөх буруота өрө бургучуйан тордох аһаҕас оройунан тахсар, үөһээ чуораа дьөрбө мастарын ыһаарар. Болот Боотур
Сэбирдэхтиин хаппыт лабаалар түүтэхтии бааллыбыт дьөрбөлөрүн тыраахтарга тиэйбиттэрэ уонна тоҕоостоох сир аайы хаарга батарыта анньан испиттэрэ [кыыллары аһатаары]. И. Федосеев

туохт.
1. Эгэлгэ, сиэдэрэй өҥнөө, ойуулаа, симээ. ☉ Украшать, разукрашивать разноцветно, ярко
Халымаҕа дьахталлар Нарын, уус тарбахтаахтар. Дьэрэкээннээн, чуорааннаан Ньэлэкэни тигэллэр. С. Данилов
Айаан үрэх сүүрүгүнүүн Аргыстаһан саас иһэр. …Томуйах туйаҕынан Кырдалы дьэрэкээнниир. И. Гоголев
Мин оҥордум дьикти араас Букет бэрдин дьэрэкээннээн. Н. Босиков
△ Уустукураннык, сиэдэрэйдик хоһуй, ойуулаа. ☉ Воспевать кого-что-л. изощренно, искусно, вычурно
[Олоҥхону] Кылачыысап курдук Кытардахха, Дьэрэкээннээн эттэххэ, Дьэргэлдьитэн истэххэ. П. Ойуунускай
Дьэһиэй эмээхсинэ эбэкэйим Дьэрэкээннээн тэнитэн туойарыныы …… Ойуулаах тойукпун симээтэхпинэ. С. Зверев
[Хомоҕой тылым] Ойуулаама, дьэрэкээннээмэ, Онно суоҕу ончу нэмнээмэ. С. Васильев

сов. 1. кого-что (созвать, сосредоточить) мус, хомуй, түм; собрать людей на совещание дьону мунньахха мус; 2. что (скопить, составить) мус, хомуй; собрать библиотеку библиотеката мус; 3. что, чего (получить у разных лиц) мус, хомуй; собрать членские взносы чилиэнискэй усунуоһу хомуй; 4. что (сложить в одно место) мус, хомуй, ук; собрать книги в сумку кинигэлэри суумкаҕа у к; собрать с полу разлетевшиеся бумаги сиргэ ыһыллыбыт кумааҕылары хомуй; 5. что, разг. (сложить вещи) у к, хаалаа; собрать чемодан чымадааҥҥа ук; 6. кого, разг. (снарядить) тэрий; собрать детей в школу оҕолору оскуолаҕа тэрий; 7. что, разг. (подать на стол) тарт, бэлэмнээ; собрать ужин киэһээ аһылыгы тарт; 8. что (составив соединить) холбоо, холбуу өр, чөмөхтөө; собрать цветы в букет сибэккилэри букекка холбоо; 9. что (соединить части) хомуй, аттар, таҥ; собрать машину массыынаны хомуй; 10. что (при голосовании) хомуй, ыл; собрать большинство голосов куолас элбэх өттүн ыл; 11. что, чего (набрать, снять с полей) хомуй; собрать грибы тэллэйдэ хомуй; 12. что (напрячь) түм, мус; собрать все свой силы бэйэҥ күүскүн бүтүннүүтүн түм; 13. что (сделать сборки) иҥэр; в талии надо собрать биилинэн иҥэриэххэ наада.

даҕ.
1. Оргуйан эбэтэр уокка сыраллан сииргэ бэлэм буолбут. ☉ Вареный, жареный
Арыыга буспут курупчаакы буулкатын курдук саһардар саһаран иһэн, эмискэччи хараарыс гына түстэ да, омуннаах күөх буруо өрө күдээрийэн таҕыста. Амма Аччыгыйа
Буспут эт минньигэс сыта дьиэ иһин тунуйбут. М. Попов
2. Үүнэн-ситэн хомуйарга сөп буолбут (сир аһын, сорох үүнээйилэр тустарынан). ☉ Спелый, поспевший, созревший (о ягодах, плодах и т. д.). Буспут моонньоҕон. Буспут сэлиэһинэй. Буспут дөлүһүөн
□ Муссерен садыгар кытарчы буспут дьаабылыкалар, күп-күөх бинэгирээттэр бу Туз-Булак аулугар бэлэхтэммэт букет буолан араас үтүө дьүһүннэринэн киэргэтэ сатыыллар. Эрилик Эристиин
Күөх чэлгиэннээх хойуу укка Күһүн эрдэ буспут отон, Кыыс тэтэркэй иҥин курдук, Кыыһа тыган кытарара. Күннүк Уурастыырап
Булгунньахтаах халдьаайытыгар Боруҥуй түүнү быыһынан Буспут оруос тунаарар, Сөрүүн түүн салгыныгар Саҥа бурдук сыта Саба биэрэн ааһар. С. Васильев
◊ Буспут мунду миинин курдук — боролхой, болоорхой өҥнөөх. ☉ Мутный, неясный (соотв. как уха из гольяна). Буспут мунду миинин курдук борук-сорук дойду устун баран истэ, кэлтэгэй ыйдаах-күннээх дойду эбит... Саха фольк.

туохт.
1. Кими-тугу эмэ биир сиргэ хомуй; чөмөхтөө. ☉ Собирать к ого-что-л. в одном месте; складывать что-л. в кучу, грудой
Уонча муунта арыыны мустулар. Амма Аччыгыйа
Сөтүөлээн бүтэн, таҥнан, кыыс мас лабаа тыттан муспут букетын көтөҕөн, дьиэтигэр киирбитэ. Суорун Омоллоон
Оскуоланы аһан, оҕолору мунньан, эмиэ үөрэппитинэн барбыта. Н. Якутскай
Мас сыыһын хомуйан аан утары хоско муста. Н. Габышев
2. Куурбут оту хомуйан субуулаа. ☉ Со бирать, сгребать сено в валки
От мунньан ньамаластылар. Амма Аччыгыйа. Мин икки кырдьаҕас отчут от мунньа т у р а р с и р д э р и г э р к э л э б и н. Н. З аболоцкай
ср. чув. пух, пучтар ‘копить, собирать’

аат дьөһ. Б и - риэмэни бэлиэтиир сорох ааттары, сорох аат туохтуурдары кытта хайааһын этиллибит кэм бүтүөн иннинэ оҥоһулларын көрдөрөр. ☉ С некоторыми именами, обозначающими время, и с отдельными причастиями употребляется при указании на то, что действие завершается до окончания указанного времени (до; до того, как)
«Уон мүнүүтэ бэтэрээ өттүнэ мантан халбарыйыаҥ да, бэйэҕиттэн бэйэҥ хоргутаар!» — киһи көмүстээх мөһөөччүгү кыбыммытынан хонтуора иһиттэн тахсан барар. Н. Якутскай
«А-а!» — диэн «тыыһыт» хаһыытыырын кытта, комендант биһикки ойон туруохпут бэтэрээ өттүнэн, тыы Никешиммитин илдьэ уҥуорун диэки ууну таарыйар-таарыйбатынан көтө турбута. Н. Якутскай
Оксана, эргиллэ түһээт, букетын харбаан ылбыта уонна этиэх бэтэрээ өттүнэ сибэкки иһиттэн сыгынньах гранатаны сулбу тардан таһааран, ударнигы төлө тардан баран, ибили бырахтарбын диэбиттии, илиитин өрө уммута. Суорун Омоллоон
Сарбаакын били киһини охсуох буолан эрдэҕинэ, киһитэ көрүөх бэтэрээ өттүнэ атыыһыты муннун тоҕо анньан кэбиһэн баран, сүүрэн кыырайа турбута. Д. Таас
△ -ыах сыһыарыылаах аат туохтууру кытта ситимэ үгүстүк олус түргэнник диэн суолталаах сомоҕо домох быһыытынан туттуллар. ☉ В сочетании с причастиями на -ыах часто употребляется как фразеологизм со значением «очень быстро, моментально»
Ол эрээри кинилэр [оҕолор] көрүөх бэтэрээ өттүнэ орто оскуоланы бүтэрдилэр, ыанньыксыт буоллулар, үлэһит аатырдылар. И. Данилов. Маны истэн баран: «Чыпчылыйыах бэтэрээ өттүнэ этэн баран, тэгилитиэх бэтэрээ өттүнэ [сүөһүлэри] түргэнник үүрэн-түрүйэн аҕалан кулуҥ, кыыһы ылан барыҥ!» — диэбит эмээхсин. Саха фольк.

I
1. аат.
1. Туох эмэ тэрили, малы (судургуну) оҥоруу, оҥоһук. ☉ Изделие
Онуоха эбии үнүргү буруйа… Кирилиэс оҥоһуута. Ааныс дэлэ көрдөстө, ааттаста этэ дуо? Н. Заболоцкай
[Иван Степанович] Мин бу оҕолор оҥоһууларын [хартыынаны, оһуору:] сүрдээх диэнник хайгыы олоробун. С. Ефремов
2. Дьайыы, туох эмэ дьайыыны оҥоруу. ☉ Действие, деяние, дело
[Өрүүсэ:] Миигин ырыа хоһооно гыммыттар… (саҥатыгар харан хаалар) …… Ити кулаактар оҥоһуулара. Күндэ
Мин били маннааҕы соххору баттаҕыттан соһон таһаарыам… Ити кини оҥоһуута. Н. Якутскай
3. Туох эмэ ис тутула, оҥоруута. ☉ Структура, устройство чего-л. (внутреннее)
Мумиялары оҥорор буоланнар, египтяннар киһи этин-хаанын ис оҥоһуутун үчүгэйдик билэллэрэ, оттон ол ыарыылары эмтииргэ көмөлөһөрө. КФП БАаДИ
Мэхэниичэскэй ньымаҕа, кылаабынайынан, илии үлэтэ уонна боростуой мэхэниичэскэй оҥоһуулар наада буолаллар. КПЫ
2. даҕ. суолт. Айылҕаҕа суох, киһи оҥорбута. ☉ Искусственный (об изделии). Оҥоһуу тиис. Оҥоһуу сибэкки
□ Остуол ортотугар — оҥоһуу букет
Остуол тула олоппостор. С. Ефремов
Хаһан эрэ урут куосумаска көтүү, оҥоһуу белогу ылыы, уоспаны, сэллиги уо. д. а. эмтээһин абстрактнай эрэ кыахтар этилэр. ДИМ
II
аат. Дьылҕа, киһи дьылҕата (былыргы сахалар өйдөбүллэринэн, киһи кыайан уларыппат, халбаҥнаппат). ☉ Судьба, рок
Охтон биэрбэт оҥоһуубут Онтон бэттэх түстэммитэ, Олох иһин охсуһуубут Онтон өлбөт күүстэммитэ. Күннүк Уурастыырап
Ол иһин одун оҥоһуута — Сууллубат суорба хайа; Ааһар күн-дьыл, устар да уу Тулхадыйбат дьолбун айар. С. Данилов
♦ Окко түспүт оҥоһуу, сиргэ түспүт сэрэбиэй — дьылҕа хайдах айыллыбытынан, төлкө хайдах түстэммитинэн (туох эрэ мүччүргэннээх суолу оҥороору туран эбэтэр инники туох буолуоҕа кыайан биллибэт буоллаҕына, итинник этэллэр). ☉ Судьба, рок, предопределение
Окко түспүт оҥоһуум биллин, Сиргэ түспүт сэрэбиэйим биллин, Кэннибинэн эрэ кэхтиэм суоҕа, Иннибинэн эрэ чугуйуом суоҕа. П. Ойуунускай
Итинник эбээт, сэгэриэм, Окко түспүт оҥоһуу. Баал Хабырыыс