с. буруй-сэмэ; это вызвало нарекания буруйга-сэмэҕэ тириэртэ.

туохт. Буруйга-сэмэҕэ тарт, буруйга-сэмэҕэ түбэһиннэр. ☉ Порицать, привлекать к ответственности
Уоруккун уоттааннар, Утары турбуккар, Буулаҕа бурсуйдар буруйдаан-сэмэлээн, Үөн курдук өлөртөөн, Үөрбэҕэ үөллүлэр. П. Ойуунускай
Аҕабыыт киҥэ-наара ордук холлон, буруйдуура-сэмэлиирэ ордук күүһүрэн иһэр. Ол аайы оҕолор киниэхэ өстөнөллөрө эмиэ күүһүрэн иһэр. Амма Аччыгыйа

буой диэнтэн атын
туһ. Буруйун-сэмэтин иннигэр Буойуллуох тустаах диэннэр, Аан дархан андаҕары Андаҕайбыттара эбитэ үһү. П. Ойуунускай
Дүөдэ дириҥ, быста турар сыырдааҕа, ол иһин улахан киһитэ суох кыра оҕолор манна сөтүөлүүллэрэ буойуллара. «ХС»

көр хайҕал
Роман Петрович буруйа-сэмэтэ ааҕыллыахтааҕар, хата, хайҕабыл бөҕөнү истибитэ. В. Титов
Биригэдьиир хайҕабылыттан уонна сүбэтиттэн мин эгди буолбутум. Т. Халыев
Туоскуҥҥа да хайҕабыл халлаантан мээнэ түспэтэҕэ. «ХС»

туохт. Тугу эмэ оҥорон, буруйга-сэмэҕэ, миэрэҕэ тардылын. ☉ Быть подвергнутым наказанию, порицанию
Оттон бэйэҥ оҥорбут буруйгар миэрэлэннэҕиҥ дии! И. Сысолятин
Чаров миэрэлэнэн да баран, кур бэйэтэ кубулуйбакка …… кини дьылҕатыгар сабыдыаллаах дьону кытта чугасаһа, куодарыһа сатыыра күүһүрэр. «ХС»
Эрэйдээхтэрим сыыстара, үчүгэй буоллун диэн, дьиҥ ис сүрэхтэриттэн кыһаллан оҥорбуттара табыллыбакка, миэрэлэнэн ытабыллара диэн сүр үһү. ИИФ УС

сыһ., кэпс. Туох эмэ таарыйатыгар, тус сыһыана суоҕу атыттарга эрэ холбоон, холбооһуҥҥа сөп түбэһиннэрэн (үксүгэр буруйга-сэмэҕэ тиксиини этиллэр). ☉ В связи с кем-чем-л., из-за кого-чего-л., косвенно (быть обвинённым, понести наказание)
Сотууга сокууска сиэбиккэ дылы (өс хоһ.). Үөрэҕэ суох уонна кыра үөрэхтээх учууталларын сотуутугар, бу уонча сыллар усталарыгар бэрт аҕыйах киһи үрдүк үөрэхтэннэ. Н. Босиков

аат. Тугу эмэ ирдэһэн суукка үҥсүү түһэрэр киһи. ☉ Истец, жалобщик, податель иска
Кыра дьон өттүттэн Степан диэн үҥсээччи көстөн кэлбит. Эрилик Эристиин
Билигин үҥсээччи быраап буолар үйэтэ үүннэ, үҥсүллээччи түөн саҕа айыыта суоҕа дакаастаннаҕына да, үҥсээччи син биир ханнык да буруйга-сэмэҕэ тардыллыбакка хаалар. Е. Неймохов
Суут аһыллыбыта: судьуйа үҥсээччилэр уонна туоһулар ааттарын-суолларын, саастарын, олохторун илгэтин, тугу-ханныгы үлэлииллэрин ыйыталаата. А. Бэрияк

туохт.
1. Бэйэтэ эстэр булт тэриллэригэр кылыытын тарт, кыыл сылдьар суолун туора баай. ☉ Ставить насторожку самострельных охотничьих орудий поперек тропы зверя. Сохсотун хоппуруон сабынан кылыылаата
2. көсп. Кими эмэ буруйга-сэмэҕэ түбэһиннэрээри кэтээ, оннук сыаллаах тугу эмэ оҥорторо сатаа. ☉ Подсиживать, подставлять кого-л., ставить кому-л. подножку с целью доставить неприятности, навредить
Кини биир эмэ тоҕооско түбэһиннэрэн, дьөрү ытан да кэбиһэригэр эбэтэр кылыылаан, тылга иҥиннэрэн баран, …… көскө, хаатырга да үлэтигэр ыыттарарыгар көҥүллээх. Суорун Омоллоон

аат. («й» мурун дорҕ.)
1. Итэҕэл сиэрдэрин, бобууларын толоостук кэһэн буруйу оҥоруу. ☉ Грубое нарушение обычаев, запретов и правил, основанных на традиционных верованиях или христианской религии; кощунство
Киһилии этэ-хаана суох, айыыны-хараны билбэт, аҥаардас сибэтиэй тыыннарынан олохсуйбут ырай киһи тэһийбэт дойдута эбит. Н. Заболоцкай
Сүрэҕиҥ туһунан кэтэ сырыт [туос күнү], Айыыттан-хараттан эйигин араҥаччылаатын. И. Гоголев
2. Улахан буруйу оҥоруу; буруй-сэмэ. ☉ Совершение большого проступка, преступления (запятнанный неблаговидными, черными делами)
«Муҥур» бачча тухары көҥүл алдьаппыт, көччүйбүт, көрүлээбит ахса суох элбэх айыыта-харата ол саа сатархай тыаһынан боруостаммыта. Н. Заболоцкай
Саһары сатаабатах баҕайым уонна кыһыллар миигин кытта бултаспат инилэр. Кинилэргэ айыым-харам суох. Л. Попов
Үтүмэни умсарбыта, айыыта-харата туоллаҕа. А. Сыромятникова

даҕ. Туох эмэ кыра буруйдааһыннаах, сэмэлээх. ☉ Предосудительный, достойный порицания
Баламаттык хамсаннахха, балаҕан сууллара баҕас баалаах дьыала буолаарай. П. Тобуруокап
◊ Баалаах буоллаҕай (буолуо дуо) – туох эмэ кыра да буруйа, сэмэтэ суох. ☉ Такой, который не подлежит осуждению или порицанию
Дэлэгэй үйэҕэ төрөөбүт барахсаттар олохторун бэлиэ күнүн бырааһынньыктыыллара баалаах буолуо дуо?! Н. Кондаков
«Соҕотох киэһэ хаартылаабыккар, муунта аҥаара табахха соҕотох ынах соҕотоҕунан баартыгар, саҥарарым баалаах буоллаҕай?!»– диэтэ Аана ытамньыйаытамньыйа. Күндэ
Мин эйигиттэн хоргутарым даҕаны баалаах буолуо дуо? ПЭК СЯЯ
«Манчаары, дорообо!» – диэтим мин. Манна эйигин билбэт суох. Оттон эн биһигини билбэтиҥ Ама ол баалаах буолуо дуо? М. Ефимов