бурундук; моҕотой хорооно нора бурундука.

зазывать, завлекать, заманивать; хааһы угуй= зазвать гусей; ойуурга моҕотой угуйар в лесу свистит бурундук (зазывая свою пару).

моҕотой диэн курдук
Онон-манан эһэ, муруку хороонун, кини ха һааһын, таарыйа, табылыннаҕына, бэйэтин кытта дьаһайаары, сири-буору үрэйбит суола-ииһэ көстүтэлээн ааһаллар. Я. Семёнов
Пиэрмэ оҕолоро чаачар саанан мурукуну, турааҕы, барааҕы бултууллар. Г. Колесов
азерб., к и р г. бурундук, тат. бөрнгик, чув. парантак; ср. халх. бурхи ‘суроксамец’

аат. Кэрбээччи бииһэ: көхсүгэр уһаты эриэн дьураалардаах дьүһү н нээх , о лус т үрг эн х амс а ны ыл аа х, т ыа ҕа үөскүүр тииҥниҥи кыра кыыл. ☉ Бурундук
Моҕотой хорооно.  Сытар тиит устун эриэн моҕотой сүүрэн сыбдыгырыйан иһэн, киһи олорорун көрөн, хорос гына түстэ. Н. Неустроев
Тииккэ моҕотойу таһааран баран, ону тула сү үрэнкөтөн омуннурабыт. Амма Аччыгыйа
◊ Моҕотой күрүөтэ — күрдьүгэс күрүөтэ диэн курдук (көр күрдьүгэс I)
Моҕотой күрүөтүн саҥа төрөөбүт ньирэйдэргэ биэрээччилэр. «ХС»

I
тыаһы үт. туохт. Чэпчэкитик уонна сылбырҕатык хамсаныыттан тахсар тыаһы таһаар (хол., моҕотой тииккэ хатаастан). ☉ Издавать лёгкий и быстрый трескучий шум (напр., как бурундук, карабкающийся по дереву)
Моҕотой …… чыбыгырыы түһээт, тииккэ тахсан сулугураабыта. Далан
Тэлиэгэ көлүөһэтэ от ыга үүммүт пааркатын аллеятынан сулугураабыта. «ХС»
II
дьүһ. туохт. Чэпчэкитик уонна сылбырҕатык хамсанан элэгэлдьиччи бар, көт. ☉ Двигаться, устремляться вперёд легко, быстро и проворно
Сол турар талахтарга Соловей чыычаах тохтоон Сулугуруу көтөрө. С. Васильев. Мохсоҕол көтөн сулугуруу турда. А. Неустроев

1) дёргать за что-л., что-л.; муоһаны илгиэлээ = дёргать вожжи; 2) сильно трясти, трепать; оҕолор титириги илгиэлээн моҕотойу түһэрдилэр ребята потрясли дерево и согнали бурундука; баттаҕыттан илгиэлээ = трепать кого-л. за волосы.

I
аат., түөлбэ. Моҕотой. ☉ Бурундук
Сытыган дүлүҥ устун күрдьүгэс сылыбырыы сүүрдэ, мохос гына олоро түһээт чыбыгыраата. И. Гоголев. Муруку, дьирики, Моҕотой, күрдьүгэс Хамсыырыҥ-имсиириҥ Хапсаҕай да эбит. А. Николаев
◊ Күрдьүгэс күрүөтэ бот. — бэйэ-бэйэтин кытта хатыһан үүнэр хойуу сэбирдэхтээх сүөһү таптаан сиир ото. ☉ Горошек мышиный
Хочо саҕа талахтарын быыстарыгар үүнэр күрдьүгэс күрүөтэ окко мэччийэ сылдьар ынахтар диэки Маайыс хааман сиргэ үктэнэрэ да биллибэттик сэгэлдьийэр. Амма Аччыгыйа
Наммара сүнньэ хара бастаах үкэр отунан ыга анньыбыт, кырдаллара күрдьүгэс күрүөтүнэн будьуруспуттар. Р. Кулаковскай
Мин таптаан күрдьүгэс күрүөтүн үргээн аһатар эриэн ньирэйим тэбэнэтирэн өрүтэ тэбиэлии-тэбиэлии, туора-маары ойуоккалыыра. П. Аввакумов
тюрк. көрүк
II
даҕ. Туора хараҥа дьураалардаах кугас (сүөһү өҥүн туһунан). ☉ Рыжий с темными полосами (о масти крупного рогатого скота)
Балыгы сиэхтэрэ дии санаабыт муҥхатыгар Сабардам оҕонньор, дараҕар муостаах тайах саҕа дагдаллыбыт күрдьүгэс оҕуһун көлүйтэрэн, өрүү Сомоҕоллойу ыытааччы. Болот Боотур
Чэй, эрэ тардыҥ, Тимир наарта сыарҕабар Күрдьүгэс саадьаҕай кунаммын Көлүйэ охсон аҕалыҥ! ТТИГ КХКК
◊ Күрдьүгэс эриэн — кытархай дьураалардаах күрүҥ (сүөһү өҥүн туһунан). ☉ Бурый с красноватыми полосами (о масти крупного рогатого скота)
Улуу киһиэ, хара бараан күлүккэр үҥэн-сүктэн көрдөһөбүн: мыҥырык муостаах, дьэҥкир туйахтаах, күрдьүгэс эриэн дьүһүннээх соҕотох ынахпын көрө-харыһыйа сырыт! И. Гоголев
Хотон таһынааҕы далга эбэм түптэтин буруота унаарыйар. Онно аҕыйах борооскулар уонна Ураанай диэн күрдьүгэс эриэн ат оҕус тураллар. Н. Лугинов. Тараах күрдьүгэс — үрүҥ дьураалардаах хараҥа кыһыл (сүөһү өҥүн туһунан). ☉ Темнокрасный с белыми полосами (о масти крупного рогатого скота)
Доодороп кулуба …… тэлиэгэҕэ көлүллүбүт лаҥкыр муостаах тараах күрдьүгэс оҕуһу сиэтэн иһэр эбит. Эрилик Эристиин
Тараах күрдьүгэс дьүһүннээх, такырыттаҕас муостаах кунан оҕус моонньун түүтүнэн тордуйа иһигэр уйа оҥоруллар. Н. Павлов

побуд. от таҕыс = 1) вытаскивать, извлекать, вынимать; суумкатыттан кинигэни таһаарда он вытащил книгу из сумки; ууттан таһаар = вытащить из воды кого-что-л.; чаанньыгы уоттан таһаар = снять чайник с огня; кыыныттан быһаҕын таһаарда он вытащил нож из ножен; он обнажил нож; таһаҕаһы трюмтан таһаар = поднять груз из трюма; 2) выносить; вывозить; дьиэттэн таһаар = вынести из дому кого-что-л.; куораттан табаары таһаар = привезти (букв. вывезти) товары из города; 3) выводить; выпускать; ынахтары мэччирэҥҥэ таһаар = выпустить коров на пастбище; тыыннаахтыы сии-сии тыыннаахтыы таһаарар баар үһү загадка есть такое: живьём съедает—живьём выпускает (туу верша); 4) выгонять, выпроваживать; изгонять; дьиэттэн (үүрэн ) таһаар = выгнать кого-л. йз дому; 5) выставлять, высовывать; тылгын таһаар = высунуть язык; 6) вывихнуть; илиитин таһаар = вывихнуть руку; 7) поднимать вверх, наверх; уолаттар моҕотойу тииккэ таһаарбыттар ребята посадили бурундука на дерево; 8) перен. выпускать, издавать; опубликовывать; хаһыаты таһаар = выпустить газету; хаһыакка таһаар = опубликовать что-л. в газете; харчыны таһаар = выпустить деньги; 9) перен. выпускать, производить, вырабатывать; саҥа боруоданы таһаар- вывести новую породу (скота); үүннэрэн таһаар = вырастить что-л.; оҥорон таһаар = производить что-л.; 10) перен. выводить, исключать; правление састаабыттан таһаарбыттар его вывели из состава правления; скобкаттан таһаар = мат. выносить за скобки; 11) перен. выносить, издавать; уурааҕы таһаар = вынести решение; 12) перен. делать, превращать; эйигиттэн үчүгэй булчуту таһаарыам я сделаю из тебя хорошего охотника; 13) перен. решать (напр. задачу); выводить (формулу); 14) в сочет. с сущ. выражает действие, связанное со знач. имени: ырыаны таһаар = выводить песню; запеть; толкуйдаан таһаар = выдумать, придумать что-л.; кырдьыккын таһаар = доказать свою правоту; ороскуоту (или хоромньуну ) таһаар = допускать убытки; делать (большие) расходы; саҥа таһаар = а) подавать голос; б) издавать звук; сыл таһаар = продержать, прокормить всю зиму (обычно скот); уҥуор таһаар = переправить на ту сторону; үрүҥэр таһаар = переписать на беловик; суол таһаар = проложить дорогу; өйүттэн таһаар = перен. свести с ума; таһыгар таһаарбат он виду не подаёт; туһатыттан таһаар = привести в негодность (букв. вывести из годности) # ас таһаарар он пускает слюни (букв. пищу — говорят о младенце, когда он пускает слюни пузырьками; по старинной примете это предвещает сытую, зажиточную жизнь); ааҕан (или суоттаан ) таһаар = вычислить что-л.; дуоһунаска өрө таһаар = повышать в должности; саҥа таһааран ытаа = плакать навзрыд, рыдать.