1. даҕ.
2. Дьүүлэ-дьаабыта биллибэт хойуу, киһи кыайан быһаарбат гына эриллэн-иилистэн хаалбыт (туох эмэ). ☉ Чрезмерно запутанный, беспорядочно-густой
   Мас көтөрүн, тыа булдун дьиҥнээх киин саарыстыбата манна баар эбит. Туора-маары ыллыктар, ииччэх-бааччах суоллар. Амма Аччыгыйа
   Ииччэх-бааччах салаалаах Иирэ талах лабаатыгар Дулҕа сиэлин хомуйан, Ньуолах сымна отторунан Чыычаах уйа туттубут. М. Тимофеев
3. Уустук, дэбигис өйдөммөт. ☉ Сложный, замысловатый, запутанный
   Бэйэҥ ииччэх-бааччах санааҕар мунан хаалан, бэйэҥ эрэ кыһалҕаҥ туһунан санаа мэһэйдээн, кинини көрбөт, өйдөөбөт, өйдүү да сатаабат этим. Н. Лугинов
   Мунуом диэн отой мунчаарбат кини, Ол хара тыатыгар эрэ буолбакка - Олох ииччэх-бааччах суолугар кытта! В. Миронов
4. сыһ. суолт. Бутуурдаахтык, дьүүлэдьаабыта биллибэттик. ☉ Путано, беспорядочно
   [Архитектор] сибээһэ суох көннөрү сурааһыннары ииччэх-бааччах тардыалыыр. Н. Лугинов
   Ооҕуй оҕус ситимин дыргыччы тардыталаан кэбиспит курдук, элэктэриичистибэ боробулуохалара ииччэх-бааччах сыыйыллаллара. В. Яковлев
   [Коркин] ииччэхбааччах гына бэлиэтэммит сурунар киниискэтин арыйбахтаата. НЕ ТАО

сыһ.
1. Имигэһэ суохтук, көнтөрүктүк, көһүүннүк. ☉ Неповоротливо, нескладно, неуклюже
Ваня атын туруоран да эрэн көлөттүгэстик миинэр уол этэ. Амма Аччыгыйа
Рыбин бүк түһэн уонна баҕарбатахтыы, көлөттүгэстик күүлэҕэ тахсан барбыта. М. Горькай (тылб.)
Бэрт халыҥнык, көлөттүгэстик таҥныбыт дьон ааҥҥа кыбылла-кыбылла киирэллэрэ. М. Горькай (тылб.)
2. Сатамньыта суохтук, толоостук (саҥар, эт). ☉ Грубо, непристойно, неприлично (говорить, сказать)
— Хомсомуол обкома миигин ГИЖ-кэ ыытар буолла, — диэн сүр көлөттүгэстик этэн кэбиспиппин кулгааҕым истэн хаалла. Амма Аччыгыйа
△ Бытааннык уонна бутуурдаахтык, киһи тута кыайан өйдөөбөт гына (саҥар). ☉ Медленно и невнятно, туманно; неумело (говорить)
Тогойкин көлөттүгэстик саҥаран эрдэҕинэ, Вася Губин быһа түһэн, бэрт дэлэгэйдик кэпсээн киирэн барда. Амма Аччыгыйа
3. көсп., кэпс. Истиҥэ суохтук; холустук (кимиэхэ эмэ сыһыаннас). ☉ Неискренне; сдержанно, холодно (относиться к кому-л.)
Маҥнай дьиэ кэргэн бүтүннүү кинээс Андрейга хайдах эрэ көлөттүгэстик сыһыаннаһар этэ; кини туспа киһи курдуга. Л. Толстой (тылб.)

м. бутуур, бутумах; сумбур в мыслях бутуурдаах санаалар.

прил. юр. бутуурдаах, бутуур; казусный случай бутуур түбэлтэ.

прил. 1. (запутанный) бутуурдаах, булкуурдаах, иирбэлээх; 2. (сбивчивый) бутуллаҕас.

1. прич. от запутать; 2. прил. (спутанный) иирсибит, иирсэн хаалбыт; 3. прил. перен. (сложный) иирбэ, бутуурдаах; запутанное дело иирбэ дьыала.

прил. 1. туманнаах, күдэннээх; туманное утро туманнаах сарсыарда; 2. перен. (неясный) бутумах, бутуурдаах; 3. перен. (тусклый) өлбөөркөй; туманный взгляд өлбөөркөй харах, елбөөдүччү көрүү.

даҕ., кэпс. Киһини бутуйумтуо, куһаҕан суолга киллэрэрин сатыыр уонна ону кэрэйбэт идэлээх. ☉ Склонный вводить кого-л. в заблуждение, наталкивать на неверный поступок, действие
«Оо, Айдар! Бутуурдаах, булкуурдаах табаарыскын ээ», — дии санаата Аркадий. Н. Лугинов

көр унньулхай. Улугурбут унньуххай, уу-ньамаан устуруокалары Эллэй хоһоонноруттан булуоҥ суоҕа. Л. Попов
Оҕолор тыл бырахсыылара, ити биһиги кэпсиирбит курдук унньуххай буолбакка, быдан кылгас кэмҥэ ааспыта. У. Нуолур
«Биир санаа» диэн хоһоон унньуххай, тыла-өһө бутуурдаах. «ХС»

сыһ., кэпс. Олус, наһаа, сиэри таһынан. ☉ Необычайно, чрезмерно, чересчур
Онно улуу Өлүөнэ Аҥаатмуҥаат айанныыр Омун сааскы көмүөлэ — Ааһа киэҥник халаанныыр. Күннүк Уурастыырап
Лейтенант Сергеева ылсыбыт дьыалата — ааһа бутуурдаах, уустук дьыала. М. Попов
Дойду сирин кыыһа ааһа иистэнньэҥэ, бэртээхэй оһуордьута биллибитинэн барбыта. ГИП КДь