ж. разг. бытарҕан тымныы.

прил. разг. 1. дэлбэритэ барар, улахан тыастаах, хатан; 2. перен. дарбааннаах, дорҕоонноох; трескучие речи дорҕоонноох этиилэр; # трескучий мороз бытарҕан тымныы.

тамнааттаа диэнтэн холб. туһ. Күөх оту быһыта тыытан ылан, сүүмэхтии тута-тута, тамнааттаһа оонньуур. А. Бэрияк
Ол сылларга тохсунньу бытарҕан тымныытыгар оскуола таһыгар уолаттар мустаннар күрдьүккэ тамнааттаһалларын элбэхтик көрбүтүм. ВВ ТТ

ыйан диэнтэн хай. аата. Спортсменнарга сарсыарда аайы ыйаныы үгэс курдук ыытыллар
□ Ыйаныы — саамай ыар буруй. А. Сыромятникова
Ахсынньы ый саҥа үүнэн, хап-хараҥа баархат халлааҥҥа ый …… аар-тайҕа үрдүнэн кылбачыйа ыйаныыта бытарҕан тымныыта түһэн барбыта. «ХС»

1. даҕ. Туманынан оргуйбут бытарҕан, түптэлэс (тымныы). ☉ Лютый, свирепый, студеный (эпитет зимней стужи)
   Луохтууру ханнык да аам-даам тымныы хаайбат, хаһан наада буолла да, кини баар. А. Сыромятникова
   Ахсынньы аам-даам, тохсунньу тоһуттар тымныыта кинилэри [эргэ балаҕаннары] хаарынан көмүөҕэ, кулун тутар кубулҕаттаах тыала-кууһа ситэри сиҥнэриэҕэ. В. Гаврильева
   Хара тыа аам-даам туманынан бүрүллэн турара. И. Данилов
2. аат суолт. Бытарҕан тымныы. ☉ Зимняя стужа
   Оҕонньоттор аам-даам ааһан, тоҥсоҕой торулуур буолбут, ол аата үтүө сааска үктэнэн эрдэхпит дэһэн, үөрэ-көтө кэпсэтэллэр. «Кыым»
   ♦ Аамындаамын (аам-даамын) биэрбэт (биллэрбэт) — муҥурун-кыаҕын булларбат, кимиэхэ да бэриммэт. ☉ Непобедимый, непостижимый
   Аам-даамын биэрбэтэх, Аар-саарга аатырбыт Ала Дьаргыстай бухатыыр Аартык аанын аста. П. Ойуунускай

көр бытарҕан
Күһүнү, кыһыны быһа бытархан тымныыга хаарыйтарбыт, чысхаан тыалга быһыта сыстарбыт дьэс алтан сирэйдээх, хатыҥыр киһи. Софр. Данилов
Сулустар урут бытархан тымныы түстэҕинэ, оргуйа олорор курдук хойуу тумантан мэһэйдэтэн көстүбэт буолаллара, билигин, аны, былыт кэтэҕэр хаххаламмыттар. В. Яковлев
Булчут тарыҥ уутугар бытархан тымныыга түһэн, кыл мүччү тоҥон өлбөтөҕө эмиэ баара. И. Федосеев

дьагдьай диэнтэн дьаһ
туһ. Бу дойду тымныыта төһө да киһини быһа хаарыйбатар, киһини иһиттэн дьагдьатан тоҥорор эбит. Н. Якутскай
Таһаҕас үрдүгэр тиэллэммит, Тайҕанан айаннаан иһэммит, Саҕынньах курдат түүн тымныыбыт, Дьагдьатан, ирээри ыллыыбыт. Дьуон Дьаҥылы
Бытарҕан тымныы курас тыына таҥас быыһынан үтэн киирэн, көхсүн дьагдьатта, этигэр-хааныгар тарҕанна. «Кыым»

кымыстаа II диэнтэн төхт
көрүҥ. Федя сүгэтин кытыы диэки элээрдибитэ. «Хатыҥ барахсан ытыыр» диэн тыл кини сүрэҕин кымыстаталаан ылбыт курдуга. И. Федосеев
Бытарҕан тымныы оту-маһы кымыстаталыыр, хаары-сиири хаарыйар тыаһа букатын мэлийбит. У. Нуолур
Өйбүттэн-санаабыттан сүтэн эрэр ол түгэннэр, эмиэ иккистээн күөрэйэн, мин сүрэхпин кымыстаталаан ылаллара. «ХС»

аат. Ааһан иһэр киһи, дьон. ☉ Прохожий, проезжающий, проезжий
[Баһылай:] Бу аҕам оҕонньор …… суол кытыытыгар олох оҥостон кэбиһэн, хас кэлээччи-барааччы тэпсилгэнэ оҥордоҕо. А. Софронов
Кэлээччи-барааччы элбэҕэ да бэрт этэ. Дьүөгэ Ааныстыырап
Кэлээччилэр-барааччылар бытарҕан тымныыга туран чоочугуруу тоҥмотуннар [диэн] …… киэҥкуоҥ көһүтэр саалалаах баксаал таас дьиэтэ [баар]. «Кыым»

туохт. Муҥханан балыктаа. ☉ Добывать рыбу посредством невода, забрасывать невод
Бүтүн нэһилиэк дьоно бүтүннүү мунньустаннар муҥхалаабыттар. Амма Аччыгыйа
Арай биир киэһэ бу хомону кытыылата соҕус муҥхалыы сырыттахпына, эмискэ хаастар айдаан бөҕөнү тартылар. Н. Якутскай
Кыһыҥҥы бытарҕан тымныыга муҥхалаан үрүҥ кө м үс хатырыктааҕы дэлэччи хотороллоро. «ХС»