I
ытый диэнтэн бэй., атын
туһ. Ийэм баласкаат миискэни толору ытыллыбыт күөрчэҕи мин иннибэр уурда. И. Сосин
Күн киирэрин кытта тус арҕааттан хара силлиэ ытыллан түстэ. М. Доҕордуурап
Мэхээчээн санаата иэрэгэй курдук ытыллар. В. Протодьяконов
II
ыт I диэнтэн атын
туһ. Ытыллыбыт куобах оннугар сытааччыта суох. М. Доҕордуурап
Бэл, кини ытылла тахсан баран, ыксаабака, сатаан булан куоппута. С. Ефремов
Ыт бүө маһын быыһынан арҕаҕы өҥөйө сытан, ытылла илик эһэни үрэн моргуй да моргуй. С. Маисов
♦ Ытыллыбыт барабыай көр барабыай
Мин ытыллыбыт барабыай буоллаҕым эбээт, олохпор элбэҕи көрсүбүт кырдьаҕаспын, тукаам. «Чолбон». Ытыллыбыт ох курдук (охтуу) — 1) быһа суолунан, быһалыы; көбүс-көнөтүк. ☉ Кратчайшим путём, прямо (букв. как стрела, выпущенная из лука)
Хараҥаччылар кынаттарын кэдэччи туттан, ытыллыбыт охтуу сыыйыллаллар. В. Сыромятников
Кырса бэйэтэ эрэ билэр хайысхатын тутуһан, ытыллыбыт ох курдук быһалыы айаннаата. БМ БМ; 2) көбүс-көнө, ханан да туорааһына суох (хол., суолу этэргэ). ☉ Без изгибов, прямой (напр., о дороге)
Ытыллыбыт ох курдук аспаал суол субулунна. НАГ ЯРФС II

I
туохт.
1. Туох эмэ кытыытынан, кэриитинэн кыйа бар. ☉ Идти краем, по краю чего-л.
Алары кытыылаан быһалыы Аа-дьуотук сиэттиһэн испиппит. П. Тулааһынап
Адаарыччы үүммүт сэппэрээги кытыылаан кыйдылар. «ХС»
[Булуҥ оройуонун кыраныыссата] илин өттүттэн Бороҕон кумаҕын кытыылаан, Быковскай боротуоха хаҥас биэрэгэр тиксэр. «ХС»
2. Үөстэн кытыы диэки таҕыс, биэрэккэ чугаһаа (хол., кус, балык туһунан). ☉ Подплывать к берегу, плыть вдоль берега (напр., о рыбе, утке)
Буурҕа кэнниттэн дьэ балык бэркэ кытыылаабыт. И. Никифоров
Онно-манна кытыылаабыт куһу ытыалыыбыт. «ХС»
Кубалар күөлү кытыылаан кини диэки иһэллэрэ. «ХС»
3. Кытыы өттүттэн саҕалаан тоҥон мууһуран бар, модьоҕолон (өрүс, күөл туһунан). ☉ Иметь забереги, начинать замерзать с берегов (о реке, озере). Сотору муус кытыылаары турар, хас биирдии киһи учуокка сылдьар. Доҕордоһуу т.
4. Туохха эмэ кытыы оҥор, хаймыылаа. ☉ Окаймлять, окантовывать что-л. Былааччыйаны куруһубанан кытыылаа.
II
туохт. Төрүүр кэмиҥ чугаһаа, хамнат (сылгы-сүөһү туһунан). ☉ Приближаться к сроку родов (о кобыле)
Тохсунньу тоҕус эргэтигэр Кытыт сылгы кытыылыыр. М. Тимофеев

сүдьүҥнээ диэнтэн холб. туһ. Дьон кэнниттэн быһа сүдьүҥнэһэн, Ытык Күөл муостатын туораһан баран, быһалаатыбыт. Н. Заболоцкай

туохт.
1. Биир кэм эргичийэ, төгүрүйэ хамсаа. ☉ Находиться в состоянии кругового движения, делать вращательные движения, вертеться
Электро-уоту үөскэтэ Эрчим мотуор эргийдэ. Эллэй
Көлөһө тимир эргийэн, Күөрчэх курдук дьэргэйэн, Ситим быаны субуйбут, Сирдир-сирдир охсубут. С. Васильев
2. Тула кулахачый, тула холоруктаа. ☉ Вертеться, вращаться, кружиться
Иирэр эмэгэт, Иттэнэ сытан эрэ, Күөрчэх курдук ытыллан, Күлүгүрүү эргийдэ. П. Ойуунускай
Көмүс манньыат эргийэн дьэргэйэрэ, күн уотугар оонньуура, ама, ким хараҕар куһаҕаннык көстүөй?! Т. Сметанин
Сымыыт бастаан хамсаабакка сытта, онтон сыыйа ытык курдук ытылла эргийдэ. Куорсуннаах
3. Түгэҕиҥ үөһэ буолар гына кулахачый (хол., тыыны этэргэ). ☉ Перевернуться вверх дном, опрокинуться (напр., о лодке)
Тыыта илими бүрүммүтүнэн түөрэ эргийбитэ. И. Федосеев
4. Сытар балаһыанньаҕын уларытан, ойоҕоскунан, тиэрэ сыт. ☉ Вращательным движением или ворочаясь, изменить положение, повернуться, повалиться на бок, спину
Түллэх гынан ойоҕоһугар эргийдэ. Суорун Омоллоон
Сөтөллүбүтэ буолаат, истиэнэ диэки түҥнэри эргийэн кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Сытан баран уот диэки эргийбитэ, кыыһа куолутунан турар эбит. Н. Заболоцкай
5. Эргиирдэ оҥор (үҥкүүгэ). ☉ Совершать круговые движения, кружиться (в танце)
Арай кылаас иһигэр кыргыттар үҥкүүлээн эргийэ сылдьаллара. Суорун Омоллоон
Вальс тыаһа эҥээрийэр, паара бөҕө эргийэр. П. Тобуруокап
Хайаларыттан да ордук Биэрэлээх Улуута имигэстик эргийэллэр. Куорсуннаах
6. Ким, туох эмэ тула, төгүрүччү хаамп, сырыт, көт. ☉ Двигаться, ходить вокруг кого-чего-л., кружить
[Тогойкин] бүдүрүйтэлээн ыла-ыла, тоҕо эрэ сөмөлүөтүн эргийэ хааман истэ. Амма Аччыгыйа
Дьыбар киэһэ Халлаан хара суора Киһини эргийэ сылдьыбыта. Күннүк Уурастыырап
Гаврил оҕонньор дулҕаны тула эмиэ эргийэр, чэччилиир. М. Доҕордуурап
7. Быһалыы буолбакка, ырааҕынан төгүрүйэн бар. ☉ Обходить, объезжать что-л. кругом, делать крюк
Серёжа сааланы кытыытынан эргийэн, кыыс аттыгар тиийдэ. Н. Лугинов
8. Араас сирдэринэн сылдьан, уһуннук айаннаа. ☉ Ехать долго, с заездом куда-л. Куорат суола тугун билэн, Куйаастан, быылтан иэдэйэн, Байкаалабынан эргийэн, Байбал булбута Бэстээҕин. Күннүк Уурастыырап
Этэрээт Мэҥэнэн эргийэн, Тиэхээнниин Майаҕа тиийбиттэр. Эрилик Эристиин
Дьаныардаахтык айанныыра — Киэҥ сирдэри кэрийэрэ: Тандалыыра, Таатталыыра, Кэбээйинэн эргийэрэ. «ХС»
9. Ханна эмэ ыраах баран баран, төннөн кэл, төнүн. ☉ Прийти назад, обратно, вернуться откуда-л. Ол курдук ойуурга саас буолан, Ыраахтан эргийбит ымыылар, Түмсэннэр, дьүөрэлии ыллыыллар. Эллэй
Ыллаа, сэрии хонуутуттан Эргийэн уолбут кээлтин. С. Данилов
Бырастыы, Өлүөнэм, мин, баҕар, Эргийиэм суоҕа эйиэхэ. Дьуон Дьаҥылы
10. Иккистээн эргилин, баар буол, төнүн. ☉ Появляться вновь, наступать (о чувстве, состоянии)
Кырдьыы аас хаһыҥын кэнниттэн Эдэрбит иккиһин эргийбэт. С. Данилов
[Эҕэрдэлиибин эйигин] Хаһан да аны эргийбэт Оҕо саас умнуллубат сылларынан. П. Тобуруокап
Киһи соһумар тапталтан Эдэр сааһа эргийэр. Баал Хабырыыс
11. Уруккугар төнүн, чөлгөр түс. ☉ Приходить в прежнее состояние, восстанавливаться
Сэрии бүттэ. Тиһэх тэргэн ньим барда. Сир үрдүгэр Эйэ кэмэ эргийдэ. Күннүк Уурастыырап
Бүлүү балым баайа бэйэтин эйэлээх оҕолорун дэлэйдик иитэр күнэ эргийиэ. П. Филиппов
12. Буол, кэл, саҕалан (хол., дьыл, суукка кэмин этэргэ). ☉ Настать, начаться, наступить, вернуться (напр., о времени года, суток)
Сүөгэй астыы дьэгдьитэр Сөрүүн киэһэ эргийдэ. Күн Дьирибинэ
Үрүҥ көмүс күннэрдээх Үтүө сайын эргийдэ. И. Эртюков
Сандал саас эргийдэҕинэ, халыҥ кэлгиэтин хайыта тыыллан, көҥүл көрүлүү устара буолуо. П. Филиппов
13. Тымырынан сүүрүгүр (хаан эргиирин туһунан). ☉ Циркулировать в сосудах (о кровообращении)
Сэмэн хаана тымырынан аанньа эргийбэтиттэн, бааһа түргэнник оһон биэрбэтэҕэ. Н. Якутскай
14. Кимиэхэ, туохха эмэ хайа эмэ өттүгүнэн буол, хайыс. ☉ Поворачиваться, оборачиваться какой-л. стороной к кому-чему-л.
Күөл диэки эргийэн көрбүтүм: били оҕонньорум тыыннааҕар миинэр тыытын түгэҕэ эрэ маҥхайан сытар. Н. Неустроев
[Ананий] туох тыаһай дии санаан, оҕуһун диэки эргийэн көрдө. М. Доҕордуурап
[Таня] түргэнник көхсүнэн эргийэ охсубута. Н. Лугинов
15. Атын хайысханы ыл, уларый (дьыала, түгэн туһунан). ☉ Принимать иное направление, превратиться во что-л., обернуться чем-л. (о делах, событиях)
Власий Порфирьевич мааҕын мунньахха кэлэригэр дьыала маннык эргийэн тахсыа диэн өйүгэр да оҕустарбатаҕа. Н. Лугинов
Дьыаланы кини итинник эрэ эргийиэ дии санаабатаҕа. Н. Заболоцкай
Дьыала итинник эргийэн тахсыа диэн ким толкуйдаабыта баарай. Г. Нельбисова
△ Билиҥҥи туруккуттан атыҥҥа уларый. ☉ Превращаться во что-л. иное, переходить в другое состояние
Биир сарсыарда халлаан сырдаабата, хараҥанан эргийдэ. ПЭК СЯЯ
Тымныытынан, тыалынан эргийбит сир. ПЭК СЯЯ
16. Тугу эмэ бүтэйдээ, күрүөлээ. ☉ Обносить что-л. изгородью, забором
Кэбиһиилээх оту тоһоҕо эбэтэр сигэ күрүөнэн эргийэллэр. АЭ ӨӨКХ
17. кэпс. Өлбүт киһи уҥуоҕун тут, күрүөлээ. ☉ Устанавливать надгробие, памятник на могиле, обносить её оградой
Сэмэнчик аҕатынаан Маачаҕа тиийэн ийэтин уҥуоҕун маһынан эргийбиттэрэ, остоолбо туруорбуттара, ылтаһынтан сулус быһан саайбыттара. Н. Якутскай
Саһааннаах [киһи аата] лөчүөк уҥуоҕун эргийэргэ алта уон сүүһү ылбыт сурахтааҕа. Эрилик Эристиин
Мин аҕам уҥуоҕун тимиринэн үчүгэй гына эргийэр санаалаах этим. Далан
Эбээ, уҥуоххун булбатым — Эргийбэтэх эбиттэр. Н. Дьяконов
18. көсп. Биир туох эмэ туһунан өрүү санаа, ол туһунан кэпсэт, санаа аалыыта оҥоһун. ☉ Вращаться, крутиться вокруг какой-л. одной темы (напр., о разговоре)
Лариса Александровна санаата сарсын Өлөксөөс мантан барарын тула эргийэрэ. Н. Якутскай
Кинилэр кэпсэтэр кэпсэтиилэрэ кыһыны хайдах кыстыах муҥнарын тула эргийэр. «ХС»
♦ Мэйиитэ эргийэр (иирэр) көр мэйии. [Нүһэр Дархан:] Дархамсыйар илин эҥээрдэр Мин хатан кымыспыттан мэйиилэрэ эргийэн Кытаанахтык утуйуохтара… Дьэ, оччоҕо… И. Гоголев
Мэйиитэ эргийэн дөйүөрэ сыһа-сыһа күөх окко олорбута. Дьүөгэ Ааныстыырап
Тиэрэ эргий көр тиэрэ. Кыыс Хотуну аны киниттэн кистиир буолбуттар, бары барыта тиэрэ эргийдэ. А. Сыромятникова
Аҕа табаарыһым туһунан олус билэбин дэнэр курдугум да, онтум тиэрэ эргийэн таҕыста. «Кыым»
Төбөтө эргийэр көр төбө. Киһи төбөтө Эргийиэ суохтаах Кыайан өрөгөйдүүр да күҥҥэ. Софр. Данилов
Таба итинтэн төбөтө эргийбитэ, киэбиримтэҕэй буолбута. Эвен фольк. Тураах хайҕанан, төбөтө эргийдэ, Тыына хаайтарда, дэлби үөрдэ. И. Крылов (тылб.). Эргийдэххинэ — иэччэҕиҥ эчэйдин (эмтэрийдин), хайыстаххына — хаалдьыгыҥ хайыннын — букатын бар, аны хаһан да төннүмэ. ☉ Уходи безвозвратно, покинь навсегда (букв. [если] повернёшься — пусть вертлюг твой ломается, [если] оглянешься — пусть шейный позвонок твой раскалывается)
«Эргийдэрбин — Иэччэҕим эмтэрийдин, Хайыстарбын — Хаалдьыгым хайыннын! Улуу дьон, туһунан сылдьыҥ! Куттаннымхорҕоотум!» — диэн баран, соҕотохто күлүпүс гынан хаалла. Ньургун Боотур
Эргийэн көрдөрбүн — Иэччэҕим эмтэрийдин, Хайыһан көрдөрбүн — Хаалдьыгым хайыннын!!! П. Ойуунускай
Эрбэх үрдүгэр сэттэтэ (сөмүйэ үрдүгэр үстэ) эргийбит (киһи) көр эрбэх. Тойон киириилээх-тахсыылаах, эрбэх үрдүгэр сэттэтэ эргийэр уол оҕо бэрийэр бэрдэ — үлэһиттэригэр сыһыана үчүгэйэ. Күрүлгэн
Эргийэр киинэ көр киин II. Кэллэҕим бу аата, дьэ кэрэ Ийэ сир эргийэр киинигэр. Күннүк Уурастыырап
Сир ийэ эргийэр киинэ, Аан дойду туллубат тутааҕа — Аҕыс сүүс сылга Аарыгыран сайдыбыт Улуу Москва Уһун үйэлэргэ Уруй-айхал буоллун!!! С. Зверев. Эргийэн кэбис — тугу эмэ оҥоруох буолан эрэннэрэн баран толорума, аккаастан. ☉ Обещав сделать что-л., не выполнить, отказаться от обещания. Онон мин Күндэлэйдиин сырса оонньуу сылдьан чаһыбын сүтэрбитим, уон солкуобай сүүйүүбүн эмиэ эргийэн кэбиспитэ. Н. Габышев
Бу дьоннор туһаныытын туһанан бараннар, эргийэн кэбиһиэхтэрин эмиэ сөп. М. Попов
Кинигэ уларсыах буолан баран, эргийэн кэбистэ. НАГ ЯРФС II
Эргийэр (эргичийэр) иэччэҕэ көр иэччэх. Ону баара Хор бу — Иннинэн сирэйдээх, Эргийэр иэччэхтээх, икки атахтаах …… Сидьиҥ өлүү курдук Ситэн туран сиэтэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
◊ Төбөтө эргийэр көр төбө
Утуйаан [киһи аата] үөрбүччэ Төбөтө эргийдэ. С. Данилов
Сиэллээхэп төбөтө эргийдэ, Иэдэһэ, кулгааҕа итийдэ. С. Васильев
ср. др.-тюрк. егир ‘окружать, обходить; вращать, кружить’, уйг. эргимэк ‘следовать; кружить, парить’, монг. эргэх ‘кружиться, вертеться’

үҥүөхтээ диэнтэн холб. туһ. Кыракый уолаттар быһалаан, тоҥуу хаары оймоон, охто-охто, туран үҥүөхтэстилэр. Болот Боотур
Эмээхситтэр …… илиилэрин суунаары, күөл диэки сыһылла-соһулла үҥүөхтэстилэр. С. Курилов (тылб.)

аат. Үрэх, өрүс, күөл туруору кытыла, сыыра. ☉ Крутой берег, обрыв реки, озера, яр
Аппа устун өрө тахсыбакка, быһалаан утары дьаарга дабайбыта. С. Дадаскинов
Үрэх дьаарын хара сыырын үрдүгэр бөлкөй сир баарыгар кырса суола бачаах курдук. «ХС»
Сылгы үөрүн туйаҕын тыаһыттан сир доргуйара, туруору дьаар буора курулуу тохторо. «ХС»
тюрк. йар

олой диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Онно-манна олоҥноото, Арсахарсах гынна, Амах-амах гынна, Тыллаахөстөөх Тыыннаах тылбаас буолла. П. Ойуунускай
Баанньа оҕонньор саҥа алдьархайыгар дөйөн хаалан баран, тугу эрэ өйдүү сатыыр курдук, симириктээбитинэн, саҥата суох олоҥноон сылдьаахтыыр. Амма Аччыгыйа
Оҕонньор бүтэн, олоҥноон, Ойууру ортотунан быһалаан, Оргууй дьиэтигэр ньөкөрүйдэ. С. Васильев

сыһ.
1. Олус тыаһаабаккаууһаабакка, кыратык, симиктик (хол., саҥар); хам-бааччы. ☉ Тихо; спокойно, смирно
Микиитэ ааны оргууй сабан тахсан барбыта. Амма Аччыгыйа
Кэмэ кэлэн бардаҕына, Кэлин билэн иһиэххит. Аан бастаан дьэ онуоха Ааҕар суруйар буолуохха, — Онтуонаба өйдөтөрдүү Оргууй этэ сатаата. Күннүк Уурастыырап
[Барахсаанап:] Сарапыана, оргууй, дьон истиэхтэрэ. С. Ефремов
2. Бытааннык, тиэтэйбэккэ эрэ наҕыллык. ☉ Медленно, неспеша
Биһиги сырыынньа сиринэн оргууй мыраан тэллэҕин устун өрө тахсабыт. Н. Заболоцкай
Оҕонньор бүтэн, олоҥноон, Ойууру ортотунан быһалаан, Оргууй дьиэтигэр ньөкөрүйдэ. С. Васильев
ср. др.-тюрк. ахру ‘тихо, осторожно’, орд. аргуул ‘тихо’

I
тыаһы үт. туохт. Нарыннык, уһуннук, биир тэҥ түргэнник илигириир «дьур» диэн тыаһы хосхос таһаар. ☉ Производить нежный продолжительный однообразный булькающий звук, журчать
Сүр имигэстик хомуска оонньоон барда. Истиэхтэн эриэккэс кэрэ дорҕооннор дьырылаатылар, дьурулаатылар, арыт ытаан, арыт ымманыйан, ыллаан, арыт санаарҕаан-мунчааран, арыт үөрэн-көтөн бардылар эбээт! И. Гоголев
Оччоҕо сааскы уу Дьурулуу сүүрэн Түмсэрин курдук дуу Хойуу дьон киириэ. Эллэй
Кинилэр [күөрэгэйдэр] көрдөөх ырыалара тохтобула суох дьурулуур. И. Данилов
II
дьүһ. туохт. Уһун сурааһын курдук суолу хаалларан түргэнник аас. ☉ Пронестись быстро, оставляя за собой сплошной длинный прямой след
Сылабаартан икки утах итии паар өрө дьурулаан таҕыста. Амма Аччыгыйа
Иннибит диэки ыраах эмиэ дөрүн-дөрүн ракеталар үөһэ дьурулаан тахсаллар. Булүмүөттэр татыгырыыллар. С. Никифоров
Күөгүбүт быата чиккэйэ түһээт, харбыс гынна, уу кырсынан сордоҥмут кутуругун далаана, маһынан ууну суруйбуттуу дьурулаан, аҕыйахтык көстөн хаалла. В. Тарабукин
△ Килэгир ньуур устун туохтан да иҥнибэккэ сыыдамнык аас. ☉ Проноситься без задержки по гладкой поверхности
Мундербек аллараа мутук дьаабылыкатыгар чугаһаан харбыахча буолан иһэн, кыайан туттуммакка, маһын кууспутунан таҥнары дьурулаан түстэ. Эрилик Эристиин. Мин [үөһээ дойдуттан] хайдах да дойдубар түһэр кыаҕа суох буолан сырыттахпына, биир бааһынай оҕонньоро кэлэн сүбэлээтэ: «Эн бурдук отун салҕааттаан баран, ол устун таҥнары дьурулаан түс»,- диэн. Саха фольк.
△ Көнө уһун сурааһын буолан көһүн. ☉ Протягиваться прямой длинной линией
Бэйи эрэ, ол туох суола үрэҕи ортотунан дьурулаан барда? Амма Аччыгыйа
Хайыһарыҥ сытыы суола Хайаларга дьурулаатын! И. Эртюков
Дьиэ кэннинэн ойуурга оскуола оҕолоро быһалаан сылдьар ыллыктара дьурулаан тахсар. Амма Аччыгыйа

1. аат.
2. Алдьархай, ыарахан түбэлтэ, ынырык быһылаан. ☉ Беда, несчастье, трагедия
   Дьэ иэдээн бөҕөнү оҥордо: биир титиик сүөһүнү кэрдэн кэбистэ. Күннүк Уурастыырап
   Ити кыһын, сэрии иэдээнигэр сут мэҥэстэн, алдьархай ааҥнаабыт. Софр. Данилов
   Сааппас обургу иэдээни тардаары гынна! Н. Габышев
   Мотуор хаамтаҕына иэдээн. Балык бөҕө сытыйыа. Эрчимэн
3. Үчүгэйэ суох быһыы, киһи сөбүлээбэт түбэлтэтэ, кыбыстыылаах дьыала. ☉ Неприятное событие, неприятность
   [Ыстапаан:] Оҕонньор! Хата билигин аҕабыыкка таарыйаар, баҕар, ити кыыс бэргэһэлэнэригэр тиийэн аккаастаан, иэдээни оҥоруо. А. Софронов
   Ити иэдээн [сымыйа сурах] Кирилл Иванову эмискэ дьоллообута - Нариччаан бэрт түргэнник киниэхэ эргэ тахсыбыта. Н. Габышев
   Иккис иэдээним бу маннык: Эрэсиими кэһэ турабын. Баал Хабырыыс
4. Туохтан эмэ оһол, дэҥ тахсыыта. ☉ Несчастный случай, увечье, травма
   Кыратык быһалаан да диэн, дуоҕалаах кытахха аны киһи халтарыйан дуу, бүдүрүйэн дуу иэдээн буолуо. М. Чооруоһап
   Бу куһаҕан, эргэ косилканы уонна бэйэм үлэбин көрөөт биллим, охсор саҕана иэдээн тахсыбатын диэн кичэйэн көрөбүн. М. Шолохов (тылб.)
5. саҥа алл. суолт. Соһуйууну, куттаныыны көрдөрөр. ☉ Выражает испуг, удивление
   Эмискэ күөрэйдэ Икки кынчаал үөһэ - Иҥсэлээхтик эккэ тиийдэ, Ньимис гына түһэ. Өлөн иһэн биир үөдэн Үөгүлээбитинэн оҕунна... Доҕотторуом, оо, иэдээн, Сүүрүү, сырсыы хойунна: Фашист ирдьит ыта Эһигини үрэр, биллэ. Л. Попов
   ♦ Иитэ суох иэдээн, аана суох алдьархай көр аан I
   Сороҕор бэрт кыраттан олоҕун устата бараммат иитэ суох иэдээнигэр, аана суох алдьархайыгар тэбиллиэххин сөп. И. Гоголев
   Ааҥнаабыт алдьархайтан кини [Кудаҥса] хас да төгүл сорук соруйан быыһанарга холоммутун үрдүнэн, сырыы аайы уруккутааҕар уонунан ордук, өлүүлээх-сүтүүлээх, этэргэ дылы, иитэ суох иэдээн, аана суох алдьархай буулуур. ФЕВ УТУ