мн. (ед. перчатка ж.) бэрчээкки; вязаные перчатки баайыы бэрчээкки.

прил. тирии; кожаные перчатки тирии бэрчээкки.

прил. лайковай, лайка; лайковые перчатки лайковай бэрчээкки.

сов. 1. уун, тэний, киэптэн; перчатки растянулись бэрчээкки ууммут; 2. (стать менее упругим) уун; 3. уун; связки растянулись силгэ ууммут; 4. (затянуться) уһаа; рассказ слишком растянулся кэпсээн олус уһаата; 5. (расположиться на большом протяжении) тайаа, тайаан сыт; фронт растянулся на много километров фронт элбэх ки-лометрынан тайаан сытар; 6. (улечься) тыылла сыт; растянуться на диване дьыбааҥҥа тыылла сыт; 7. разг. (упасть) тиэрэ таһылын, оҕут.

аат., эргэр. Тарбахха кэтэр үтүлүк, бэрчээкки. ☉ Перчатки
Байбал барардыы тэринэн, биристээҥкитин тарбахтарын биирдии ньиккирийэн кэтэ туран эттэ. Амма Аччыгыйа
Сытыы-хотуу сирэйдээх отуччалаах киһи, тииҥ билэлээх, маҥан түнэ биристээҥкитин тоҕо эрэ устубакка, быар куустан, көхсүнэн истиэнэҕэ өйөнөн, тиэрэ түспүт. «ХС»
Сарыыттан сон, ыстаан, үтүлүк, тирэҥсэ этэрбэс, дьиэҕэ кэтиллэр ойуулаах, оһуордаах түүппүлэ, биристээҥки үтүлүк эҥин тигиллэрэ. АЕЕ ӨҮОБ
русск. устар. перстянки

аат. Киһи ытыһа харыны кытта холбоһор сүһүөҕэ. ☉ Запястье
Биһиги киһибит түһүлгэ ортотугар, тустар сиргэ, киирэн сыгынньахтанар. Сүбэһит-амаһыт үксүүр. Тобугун, тоҕоноҕун, бэрбээкэйин, бэгэччэгин сүһүөхтэрин күөх отунан дэлби анньаллар. Күннүк Уурастыырап
Өкүлүүн кэлэр тыам саҕатыгар икки бэгэччэгин ырбаахытын сиэхтэригэр хардарыта уган баран, дэлби титирээн, аллараа уоһа ибигирии тураахтыыра. Амма Аччыгыйа
Үүйэ ачыкытын кэппит, бэрчээккитин бэгэччэгэр тиийэ тардыммыт, килбэчигэс маҥан суумката тоҕоноҕор биэтэҥниир. Л. Попов

боксёр || боксёрский; маннайгы разрядтаах боксёр боксёр первого разряда; боксёр бэрчээккитэ боксёрские перчатки.

I
аат. Тугу эмэ уган илдьэ сылдьарга аналлаах, тутар эбэтэр сүгэр быалаах, тирии эбэтэр таҥас хааһах. ☉ Сумка
Бааска суунар тэриэбэлэрин суумкатыгар хаалыыр. Далан
Үүйэ ачыкытын кэппит, бэрчээккитин бэгэччэгэр тиийэ тардыммыт, килбэчигэс маҥан суумката тоҥолоҕор биэтэҥниир. Л. Попов
Суруксут өр соҕус кумааҕылаах, харандаастаах, уруучукалаах уонна чэрэниилэлээх суумкатын хасыһар. Н. Якутскай
◊ Полевой суумка — докумуону илдьэ сылдьар, уһун быалаах, санныга кэтиллэр суумка. ☉ Сумка полевая
Полевой суумкаттан килэйээҥки тастаах уопсай тэтэрээти ылан биэрбитин Тогойкин арыйа баттаабыта. Амма Аччыгыйа
Лааһар Лааһарабыс полевой суумкатын ыаҕас курдук тэйгэччи ыйаабытынан хантан эрэ тиэтэл бөҕөнөн көтөн түһэн …… иһигирэччи-баһыгыраччы кэпсээтэ. С. Васильев
Лейтенант хаҥас өттүгэр эйэҥэлии сылдьар полевой суумкатын көннөрүнэр. И. Никифоров. Суумка от (маныыһыт суумката) көр маныыһыт
II
аат., зоол. Кыыл, киһи сүһүөҕүн, араас уорганын тулатынааҕы хаа. ☉ Сумка вокруг сустава или какого-л. внутреннего органа животного
[Үүтүнэн иитиллээччилэргэ] түү төрдө оһуобай түү суумкатыгар сылдьар. ББЕ З
Сүһүөх суумкатын тас өттүнэн холбуур олус бөҕө сүүмэхтэр бааллар, олор силгэлэр диэн ааттаналлар. СИиТ

аат. Илиигэ кэтиллэр тойон эрбэҕэр эрэ тарбахтаах бэрчээкки көрүҥэ. ☉ Рукавицы, варежки. Тыс үтүлүк. Истээх үтүлүк
□ Көстөкүүн табаҕын ылан хоонньугар уктан курданан баран, куобах бэргэһэтин, кулун үтүлүгүн кэтэн, аа-дьуо дьиэлээтэ. Күндэ
Түүтэ баранан эрэр сылгы тыһа этэрбэстэрин, убаһа үтүлүктэрин тыастаахтык тэбээн тибиргэттилэр. М. Доҕордуурап
Сарыы үтүлүгүнэн Санныга сап гыннарда, Баабый илиитинэн Баһыттан умса баттыалаабыта буолла. С. Васильев
♦ Үтүлүк иһигэр кокуоска <биэрбиккэ дылы> — тустаах киһи суоҕар, билбэтинэн мөҥүттэри, үөхсэри, саанары этэллэр. ☉ соотв. ругать за глаза (букв. держать кукиш в рукавице)
Кэлэйэн, Уйбаанчык уол куоска Хараҕын уотунан одуулуур. Үтүлүк иһигэр кокуоска Дьэкиимэп муннугар туһулуур. Эрилик Эристиин
◊ Тарбах үтүлүк көр тарбах
Имигэс буоллун диэн сарыыттан тигиллибит тарбах үтүлүгү биэрбитэ. И. Федосеев. Үтүлүк уоһа — истээх үтүлүк ытыһын үрдүнэн киһи илиитин таһаарар гына туора хайа быһыы. ☉ Поперечный разрез в ладони зимних рукавиц для выноса пальцев
Оҕонньор үтүлүгүн уоһунан илиитин таһааран далбаатаабытыгар уола сүүрэн кэллэ. Саха фольк. Түҥкүнэ Байбал сылгы тыһа үтүлүгүн уоһунан илиитин таһаартаабыт. Эрилик Эристиин
ср. др.-тюрк. елдик, елиглик ‘рукавицы’, елиг ‘рука, кисть руки’

I
аат. Киһи синньигэс биилинэн таҥас таһынан баанар, тимэхтэнэр тирии, таҥас балаһата, лиэнтэтэ. ☉ Пояс, ремень
Тогойкин наһаа тото-хана аһаабыт киһи курдук туттан, сонун көннөрүннэ, курун оҥоһунна. Амма Аччыгыйа
Кыһыҥҥы суол хатыс куру субуйбуттуу, сыыйыллан, кинини сиэтэн иһэргэ дылы. М. Доҕордуурап
◊ Кур тыла — кур киһи биилигэр сөптөөх буоларыгар анаан кур хайаҕаһыгар киирэн хатыыр чорбоҕор тимир. ☉ Язычок пряжки
Эргэ эра үйэтин саҕана кыһыл көмүстэн кутуллубут кур тылыгар биһиги олоҥхобут сюжетыгар хабааннаах ойуу оҥоһуллубут. Эрчимэн
тюрк. кур.
II
даҕ.
1. Эргэ, ааспыт сыллааҕы. ☉ Прошлогодний, старый, лежалый, несвежий
Айдар, ыскамыайкаҕа сыстыбыт былырыыҥҥы кур сэбирдэҕи, көмнөҕү бэрчээккитинэн сотон, иккиэн сэргэстэһэ олордулар. Н. Лугинов
Хочо арҕаа хордоҕоһугар биэрэстэнэн төгүрүктээх түөрт үүт бүтэйдээх күрүөҕэ кур оттор, хайа курдук, кэккэлээн кубарыйан көстөллөр. М. Доҕордуурап
ср. монг. хур ‘прошлогодний’
III
даҕ. Анаан уотуллубут (сүөһү, оҕус). ☉ Откормленный (напр., бык)
Албын бааһынай биир кур оҕустаах. Суорун Омоллоон
Икки байтаһын ынаҕы, үс кур оҕуһу өлөрөн, ыһыах-уруу тэрийбиттэр. Н. Якутскай
казах., кирг. кур ‘жирный, упитанный, откормленный (о лошади)’
IV
тыаһы үт. т. Туох эмэ кытаанах эттик үлтүрүйэн, бытарыйан тохтуутун тыаһа. ☉ Подражание звуку, возникающему при осыпании, обрушении мелких частиц твердого тела.