гл
бөһүйэр, ирэр

сов. 1. (загустеть) сой, бөһүй; клей застыл силим сойбут; 2. разг. (озябнуть) көһүйэн хаал, бөһүйэ тоҥ; 3. (замереть) таалан хаал; застыть от ужаса куттанан таалан хаал.

побуд. от бөһүй = 1) охлаждать, остужать; арыыны бөһүт = охладить масло; 2) оттаивать; эти бөһүтэн баран эттээ мясо оттаивай, а потом руби.

бөһүй диэнтэн дьаһ. туһ. Эти, холодильникка ууран, бөһүт
□ Өскөтүн өлбүт кыыл тоҥон хаалбыт буоллаҕына, сүлүөх иннинэ уон алтауон аҕыс кыраадыска сыыйа бөһүтэн ириэрэллэр. ТИиС

иил диэнтэн төхт
көрүҥ. Сонун ылан сахсыйда уонна онтун эҥээригэр били мэтээллэри иилитэлээтэ. Л. Попов
[Мэник Мэнигийээн] Көһүйэ бөһүйбүт мастарын аһынан, Таҥаһын-сабын онно иилитэлээтэ. М. Ефимов

тыаһы үт. туохт. «Бөс-бөс» гын, киһи атаҕа саас ирэн бөһүйбүт хаарга, чигдигэ тыаһыырын курдук бүтэҥитик, дорҕооно суохтук тыаһаа. ☉ Издавать тупой повторяющийся хруст, глухо похрустывать (напр., о талом снеге под ногами). Ириэрии буолан, хаамтаҕым аайы суол чигдитэ бөһүргүүр

даҕ. Кытаанах, кыайан имийбэт буола (тоҥ). ☉ Крепко (мёрзнуть)
Торбос ыстаана, ынах этэрбэһэ тордоччу тоҥмуттар быһыылаах. Суорун Омоллоон
Тордоччу тоҥор торбос ыстааннаах …… оскуолабар диэри хас да биэрэстэни күннэтэ ахсын кэлэн-баран биэрэрим! Е. Неймохов
Варя тордоччу бөһүйэ охсубут тэлгэһэ хаарын курдурҕаччы кэһэн чугаһаан иһэн, тэйиччи тохтоон турбута. «Чолбон»

сыһ. Аллара диэки ньыҕаллан түһэрин курдук (туох эмэ эргэрэн, илийэн, ууллан бэйэтин ыараханын уйуттубакка). ☉ Так, чтобы сплющилось (не выдерживая своей тяжести — напр., по причине изнашивания, намокания или растаяв)
Илбирийбит хортууһун ньаппаччы уурунан аҕалара тахсан барда. Амма Аччыгыйа
[Сүөдэр] этэрбэһэ ньаппаччы сытыйан, субу-субу ньылбы тэбинэн бүдүрүйэбүдүрүйэ, охто-охто, оттон-мастан тутуһан, өйөнөн-тайанан хааман ньыппырыҥнатан испитэ. П. Аввакумов
Киэһэнэн хаар бөһүйэр намыына буолбута. Кыһыҥҥы балбаахпыт ньаппаччы түһэн хаалбыта. КЕГ ДьСТ

туохт.
1.
ыстаннар диэн курдук. Түүн, суол бөһүйбүтүн кэннэ, массыынатынан оройуон киинигэр ыһылыннарар. С. Руфов
Сайыҥҥы сыарҕалаах торуойка аттар дьоруонан ыһылыннара турбуттара. В. Гаврильева
Үс көс сири өр-өтөр гыммата, оскуола дьиэ тиэргэнигэр ыһылыннаран киирдэ. «ХС»
2. -ан сыһыат туохтууру кытта ситимнэһэн хайааһын түргэнник, тэтимнээхтик буоларын көрдөрөр. ☉ С деепричастной формой на -ан выражает ускоренность, интенсивность действия
Табыйыктаах Татыйык сырсан киирэннэр күөл кытыытыгар охсуллубут оту мунньан ыһылыннаран бардылар. «Чолбон»
Ойох ылар сааһыҥ буолбут киһи кыра оҕолору кытта мэниктээн ыһылыннара сылдьарыҥ көрөргө олус толоос. «Сахаада»

туохт.
1. Чиҥээн, дьиппинийэн аллара түс, намтаа, кыччаа. ☉ Уплотняясь, осесть, уменьшиться в объёме
Үрэх быыһыгар хаар, кыратык суоллубут буолан баран, кыһыҥҥылыы тиҥинэс сытара. Н. Апросимов
Сиилэс ортото кытыытынааҕар куруутун күүскэ суоллан түһэр, ол иһин томточчу угуллара наадалаах. САС
Халыҥ хаар үрдэ бөһүйэн күнтэн күн суоллан, намтаан иһэр. «ХС»
2. Этиҥ ыанан дьүдьэйбит, кыччаабыт көрүҥнэн. ☉ Усыхать, терять в весе (о человеке)
Урут далбарга сылдьыбыт талыы-талба бэйэтэ сылбыраан этэ суоллубут, тириитэ чарчыстыбыт, мыччыстыбыт. Болот Боотур
Урут киппэллэн түһэн модьу да этэ! Билигин суоллубукка дылы буолбут. Н. Лугинов
Өлүк суолла хаппыт төбөтүн анныгар бэчээттэммит мэлииппэни уурбуттара, муннукка лөчүөк саалтыыр ааҕа олорбута. Л. Толстой (тылб.). Тэҥн. уол I
ср. ДТС сол ‘уменьшаться, убывать; исчезать’