нареч. саталлаахтык, сатамньылаахтык; умело взяться за работу үлэҕэ саталлаахтык ылыс.

частица разг. кырдьык даҕаны; и впрямь следовало давно за это дело взяться кырдьык даҕаны, бу дьыалаҕа эрдэттэн ту-рунуох баара.

1, нареч. необдуманно, опрометчиво; ылбычча этэн кэбистим я сказал (это) необдуманно; 2. не всякий, не каждый; итиннэ ылбычча киһи соруммат= не всякий осмелится взяться за это.

сов. за кого-что 1. (взяться) харбаан ыл, тутус, кытаахтас; ухватиться обеими руками икки илиигинэн тутус; 2. перен. разг. (воспользоваться) тутус, хабан ыл; он ухватился за эту мысль кини ити санааны хабан ылла.

I 1) совм.-взаимн. от ыл =; 2) хватать друг друга; илии илиилэриттэн ылсыс-тылар они схватились за руки.
II браться, взяться за что-л. усердно, рьяно; үлэҕэр ылсыс= усердно приняться за работу; ср. ылахтас=.

нареч. 1. (сплочённо) иллээхтик, эйэлээхтик; жить дружно иллээхтик олор; 2. (единодушно, разом) биир санаанан, көх-теөхтүк, бииргэ; дружно взяться за работу көхтөөхтүк үлэҕэ турун; # лёд прошёл дружно көмүөл мууһа сулбуччу ааста.

туохт.
1. Көрсүө буолан хаал; мэниктии, айдаара сылдьан чуумпуран хаал. ☉ Успокаиваться; становиться скромным, смирным, тихим
Миитэ урут мэник этэ, Оттон билигин көрсүөрдэ. С. Тимофеев
Мэҥдэк урукку уол оҕолуу туттара суох буолла, күөх оту тосту үктээбэт буола көрсүөрдэ. П. Ламутскай (тылб.)
2. Өйгүн тут, өйдөн. ☉ Взяться за ум.

сов. 1. (повернуться) хайыс; обратиться лицом к свету сирэйгинэн сырдык диэки хайыс; 2. (превратиться) кубулуй, буол; вода превратилась в пар уу паарга кубулуйда; 3. (взяться за что-л.) ылан көр, көр; обратиться к науке науканы ылан көр; 4. (со словами, с просьбой и т. п.) көрдөс, (туһулаан) эт; обратиться к врачу врачка эт; обратиться с речью к собравшимся мустубут дьоҥҥо туһулаан эт; # обратиться в бегство атаххынан куот, атахха биллэр.

нареч. вопр. и относ, хантан; откуда он приехал? кини хантан айаннаан кэл- лэ?; # откуда ни возьмись хантан да кэлбитэ биллибэккэ, эмискэ.

м. 1. (способность мыслить) өй; человек с умом өйдөөх киһи;2.(человек) өйдөөх; лучшие умы человечества киһи аймах чулуу өйдөөхтөрө; # быть без ума от кого-чего-л. өйгүттэн тахса (үөр), наһаа биһирээ; в своём уме өйдөөх санааҕынан; не в своём уме өйүттэн тахсыбыт, иирбит; взяться за ум өйдөн, өйдөө; прийти на ум өйгө киир, өйүгэр киир; свести с ума 1) (довести до сумасшествия) өйүттэн таһаар, иирт; 2) (пленить) өйүттэн таһаар, абылаа; себе на уме саныыра иһигэр киһи, санаатын таһыгар таһаарбат киһи; уму непостижимо киһи өйө тиийбэт, киһи кыайан өйдөөбөт; учить уму-разуму өйгө-санааҕа үөрэт.