1) брюхо, утроба; туолбат киэли ненасытное брюхо; 2) анат. матка; 3) разг. вместилище; киэҥ киэли большая ёмкость чего-л.

аат. Тугу эмэ угарга, хаалыырга аналлаах хордуон эбэтэр мас дьааһыктыҥы оҥоһук, хаа. ☉ Вместилище для чего-л. в виде деревянного или картонного ящика, коробка
Биир хоруопка түөрт күлүүстээх үһү (тааб.: халлаан (ый, күн, чолбон, үргэл)). Женя сиэбиттэн сабыс-саҥа «Казбек» хоруопкатын ылан нэлэҥнэттэ. Н. Габышев
[Хоско] эмтээх хоруопкалар, ыарыһаҕы көрөргө туттуллар бары тээбириннэр остуолга, муостаҕа күөдэллэммиттэрэ. Л. Попов

1) душа (как вместилище чувств); үлэҕэ дууһаҕын уур = вложить в работу душу; ис дууһабыттан от (всей) души; дууһам тахса сыста у меня чуть душа не вылетела, я чуть не умер (напр. от страха, болезни); 2) душа, живое существо (человек, животное); кэргэҥҥэ үс дууһа в семье три души; бүгүн түөрт дууһаны быстым сегодня я добыл (убил) четыре души (говорится охотником); тыыннаах дууһаны муҥнаама не мучай животное; 3) бран. кретин, идиот; недоносок.

аат., эргэр.
1. Ох хаата. ☉ Колчан
Сынаҕы Баай эйиэхэ тоҕо эрэ Соҕотох оноҕостоох кэһэҕи ыытта. И. Гоголев
Кини [Мэкчэ] аттыгар кыырыктаах үҥүүтэ уонна кэһэхтээх оҕо бэлэм сыталлара. Далан
Маһары Баһыакап хоруобун хаҥас диэки өттүгэр ох саатын, …… оноҕосторун тирии кэһэххэ уган, ол аттыгар батаһын уонна батыйатын уурбуттар. БИГ ӨҮөС
2. фольк. Хаа. ☉ Вместилище чего-л., сума
Кураанап, кэһэхтээххэ дылы, Хара Ыстапаан куотуоҕуттан хаптайа түһэн баран, эмиэ күөртэҥэлээн эрэр. Айталын
◊ Кэһэхтээх үөн — хаалаах үөн. ☉ Набитый червями, червивый
Хайа дойду хабарҕатыгар харахтаах халларыыта кэлэн, кэһэхтээх үөнүнэн кэҕэрдэ олордоҕой? Саха фольк. Бу туох ааттаах абааһы көтөрө кэлэн кэһэхтээх үөнүнэн кэҕэрдэн барда?! Д. Апросимов
др.-тюрк. кеш

тыаһы үт. туохт.
1. Туох эмэ киэҥ иһигэр угуллубут мал охсулларын курдук тыаһаа. ☉ Издавать, производить дробный стучащий или брякающий звук, стучать, брякать, биться (о небольшом твёрдом предмете, помещённом в какое-л. просторное вместилище)
Оҕо киһи Тоҥмутун умунна, Тойон сүрэҕэ Толугуруу мөҕүстэ. А. Софронов
[Бурҕаллай] турда турбутунан Тубус-туруору түһэн Толугуруу турда. П. Тобуруокап
[Дабдакыс:] Туос тордукаҕа Чохуну бырахпыт курдук Толугуруур тыас Туочуна баар. «ХС»
2. Босхо баран холкутаа, хамсыы сылдьар буол. ☉ Свободно болтаться, качаться. Тоһоҕо толугураан хаалбыт
□ [Дьиэлэрин] Толугураабатах тоҕус уон тутуура Толугуруу охсулунна. П. Ойуунускай
[Кулун Куллустуур дьиэтэ] Толугуруо диэн Тоҕус уон Тоҥ тиит Тулааһыннаах эбит. ТТИГ КХКК
3. көсп. Бэйэҕин нус бааччы сананыма, соҕотохсуй, тэһииркээ (хол., аһара киэҥ сиргэ сылдьар киһи, сүөһү, кыыл туһунан). ☉ Чувствовать себя неуютно, одиноко (в какой-л. чужой местности)
Мин соҕотоҕун ханна толугуруу сылдьыахпыный. Суорун Омоллоон
Тулаайах кыыс киэҥ туундараҕа суос-соҕотох толугуруу сүүрбүтэ. А. Сыромятникова
ср. кирг. толго ‘крутить, вертеть, вращать; подкручивать’

аат.
1. Туох эмэ ис киэҥэ, ис киэбэ. ☉ Вместилище, внутреннее пространство
[Борохуот аал] Киэбэ биллибэт киэҥ Киэлитин иһигэр Кэмэ суох элбэх Киһини киллэриннэ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Саалар тыастарын халыҥ сис тыа бэйэтин киэлитигэр дьөлө эҕирийэн ылла. Эрилик Эристиин
Куртах киэлитин түгэҕэр аҕыйах дьэҥкир куртах аһыыта дьалкылдьыйар. АВТ ГСЭ
2. Туох эмэ киэҥ нэлэмэн иэнэ. ☉ Широкое пространство, просторы чего-л.
Киҥкиниир киэҥ халлаан кэтит киэлитэ кэҥээбитэ, киэркэйбитэ. Далан
Эйэ! Аан дойду кэтит киэлитигэр кэрэтик иһилиннин ити тыл. Эллэй
Истиэп киэҥ нэлэмэн киэлитин кыһыл көмүс сэлиэһинэй муоратыгар кубулутуохтара. БТТ
Тахсабын Туут хайыһарбын иилинэн Туундара киэҥ киэлитигэр, Саҥа суол тэлэн. «ХС»
3. Киһи иһэ. ☉ Живот человека, брюхо, чрево, утроба
Кини бэйэлээх, Киэлитин киэптээтэ, Киэбин кэбэлиттэ. А. Софронов
Дьэ, мин бэйэлээх, киэҥ киэлим бэркэ киэптэннэ, уҥуоҕум-сүһүөҕүм олус ыараата. Күннүк Уурастыырап
Киэли …… монголлар былыргы тылларыгар ис (живот) диэн эрэ өйдөбүллээх эбит. Багдарыын Сүлбэ
△ анат. Дьахтар уонна тыһы харамай ууһатар уоргана; оҕо үөскүүр миэстэтэ. ☉ Матка
Дьахтар барахсан баара …… Киһи киһи буолбут Киэҥ киэлитин иһигэр [эр киһи сиэмэтэ] Булдьугуруу тэптэ. П. Ойуунускай
Киэҥ киэлитин иһигэр …… оҕо мөҕүстэ. П. Ойуунускай
Прикладынан кырбаабыттара да, …… кини киэлитин иһинээҕи оҕону өлөрбөтөх эбит. В. Васильев
4. көсп. Туох эмэ эйгэтэ. ☉ Среда, пространство, сфера
Мин куоракка киирбитим …… устудьуон олоҕун киэлитигэр киирбитинэн барбытым. А. Бэрияк
Андрей Саввич …… саха ускуустубатын бүтүн аан дойду киэҥ киэлитигэр таһаарда. «ХС»
Олоххо Кынтаяров курдук киһи наада буолбута. Ким эрэ биһигини урукку чычырбас хааттан киэҥ киэлигэ таһаарыах тустаах этэ. «ХС». Тэҥн. эйгэ
♦ Киэҥ киэлилээх — моҕус, аһастаах киһи. ☉ Обжора, прорва.
бур. хээли

I
даҕ., эргэр. Быһаҕас, толорута суох. ☉ Неполный, недостаточный. Бу мээрэй арыый кудук
II
аат.
1. фольк. Куртах. ☉ Желудок
Хотун Кутуй Куораһыйар кудугуттан, Уорааннаах уораҕайыттан Уоттаах холорук Умса ытыллан түстэ. П. Ойуунускай
Улуу Куктуй хотун Уорааннаах кудугуттан олорбуппут оччо дэтэр омуннаах уот холорук Умса уһуутаан түстэ. П. Ойуунускай
2. көсп. Туох эмэ ис киэҥэ, киэбэкиэлитэ. ☉ Вместилище чего-л.
Үлэһит дьон кини [Бүлүү өрүһүн] дириҥ далай кудугар Үйэҕэ көрбөтөх көһөҥө таастарын куттулар. Эллэй
Хахыйах чаппатын Сааскы халаан уу Күлтэйэр күөл улуу Кудугар таспыта. Эллэй
♦ Кудуга туолбат — туохха да топпот, сөп буолбат. ☉ Не наедаться, никак не насыщаться
[Өһөх Харбыыр] Айаҕынан аччаан …… Луо-бээгэй оҕустарын …… Кута-нуора ынахтарын, Кудуга туолбакка, Хомуйан сиэн, Хойутаатаҕа буолуо. П. Ойуунускай
Кудуга туолбатах, Кулахайа хараабатах, хап гынар хаппардаах, Түп гынар түптүрдээх …… Хотуннаахтар эбит. П. Ойуунускай. Кудугун тоҕор (тарҕатар, таһаарар) — мунньуллубут, тууйуллубут санаатын-оноотун, кыһыытын-абатын таһаарар, тарҕатар (хол., ытаан, ыллаан, этэн-тыынан, күүлэйдээн). ☉ Рассеять грусть, печаль (напр., плачем, песней, рассказом); вволю выплакаться, облегчить душу плачем
Кини, дьиэтигэр тиийэн уордайбыта уҕараан баран, Акимовы булан кудугун тохто. Р. Баҕатаайыскай
Тэһийэн-тулуйан олорботох хоноһолор ханна эрэ, атын сиргэ баран, «көрүлээн» кудуктарын тоҕон баран, түүн төннөллөр. Д. Таас
Кудуккун таһааран, аны санааҥ көннө ини, тукаам! Билигин дьэ оҕускун миин уонна көрдөөх-нардаах тойугу тардан кэбис. С. Сарыг-оол (тылб.). Тэҥн. таҕылгын тарҕат
◊ Аар Кудук Мас — Аал Луук Мас диэн курдук (көр аал III)
Аҕыс иилээх-саҕалаах Атааннаах-мөҥүөннээх Аан ийэ дойдуларын Хаба ортотугар Аҕыс Салаалаах Аар Кудук Мас үүммүт эбит. Ньургун Боотур
Аҕыс салаалаах Аар Кудук Маспыт Айгырыы чэлгийэ үүнүөхтүн. С. Зверев
ср. МНТ худух ‘благословение; святой, священный’

1. көр маҕалай. [Дьаакып:] Дьэ билигин ити нууччаны туохпутунан аһатан маҥалайын толоробут? А. Софронов
   Туһахха иҥнэн Тоҥон өлбүт Бэлэм куобаҕы Мэҥиэстэн баран, Маҥалайын өссө толороору [хара суор] Халаахтаан иһэн Хаппыт мэҥиэ сытарын Харахтыы оҕуста. Р. Баҕатаайыскай
   [Моҕой] үөнүгэр-курдьаҕатыгар туолбатах Маҥалайын толороору, Мааны көтөр, [хотой] Маа бэйэлээх …… хаарыаннаах оҕолорун Күн сырдыгыттан матарбыт. В. Миронов
2. к ө сп. Туох-эмэ олус элбэҕ и ки ллэрэр киэлитэ (үксүгэр улахан өрүс, муора туһунан). ☉ Огромное вместилище чего-л. (обычно о морях, больших реках)
   Өрүс уорааннара бүтэйэллэрэ чугаһаабыт. Уораан хайдах бөлүөҕэн эрэр уутун дьал хааннаах сүүрүк обургу бокуойа суох эҕирийэн ыла турар, ханна эрэ киэҥ маҥалайын диэки утааран иһэр. В. Чиряев
   Дьэ уһун тыллаах, киэҥ маҥалайдаах эрэйдээх — ити муораҥ. С. Федотов
   ♦ Буор маҥалай көр буор
   Мөлүйүөнүнэн дьону кырган кэбиһэр Сатана санаалаахтар бааллар, Мөлүйүөнүнэн дьон сүмэтин эмэр Буор маҥалайдар бааллар. П. Тобуруокап
   [ Кулаковскай айымньыларыгар] капитализм барыныбары, киһини-сүөһүнү аһыныгаһа суох ыйыста, хадьырыйа турар, хаһан да санаата хаммат, астыммат буор маҥалай курдук көрдөрүллэр. АЕЕ ӨӨ. Маҥалайа туолбат (хаммат) сөбүлээб. — туох да баайга-дуолга, аска-үөлгэ сөп буолбат, баҕата хаммат (ымсыы киһи туһунан). ☉ Ненасытный, жадный до денег, богатства
   Туос иһиттээххэ топпот, мас иһиттээххэ маҥалайа туолбат. Саха фольк. Били Дьаҥсал Дьаакып этэринии, ходуһа сиригэр м а ҥ а л а й а хамматах, үрдүк таҥара айыытыттан куттамматах арай Аадаҥ көстүбүтэ. Күннүк Уурастыырап. Баайгар маҥалайыҥ хаммакка, бу дьон барахсаттары буор босхо хамначчыт гынан бараҥҥын, аны бултаабыт бултарын тутан ылбыт ыт суобастаах ыккын буолбат дуо? Р. Кулаковска й

туохт.
1. Тугу эмэ кэлгиэтиттэн, бохсуутуттан араар эбэтэр хаайтарбыты таһаар. ☉ Освобождать кого-что-л. от пут, крепления или того, что задерживает, препятствует (напр., развитию)
Үрүҥ Уоланы кэлгиэтин төлүтэ тарта, илиитин-атаҕын босхолоон кэбистэ. П. Ойуунускай
Түһээри иҥэһэтиттэн уҥа атаҕын босхолоон өрө көтөҕөн иһэн тохтоото. Амма Аччыгыйа
Киһи эбээт — Буор сир буомнарын бурайан, Бохсуллубут күүстэри босхолообут, Аан дойду Албастарын баһылаан, Айылҕа хаҥылларын айааһаабыт. С. Васильев
2. Киһи хаайыыга, тутуурга сылдьарын уурат, көҥүл ыыт. ☉ Освобождать кого-л. из заключения или отменить установленные ограничения. Хаайыылааҕы босхолоо
□ Ол курдук Сибииргэ хаатырга үлэтигэр сылдьар, хаайыыга олорор политическай буруйдаахтары босхолуур, күрэтэр быһаччы сорудаҕы туруорбут. П. Филиппов
[Аҕабыыт] Микиитэни, окумалыттан өрө көтөҕөн кылааска киллэрэн, саамай түгэх муннукка анньан кэбистэ. Кини буруйдаабыт оҕотун бэйэтэ киирэн босхолообот буоллаҕына, төһөнөн босхолонорун күннээҕи дьуһуурунайга этэн тахсар буолара. Бу сырыыга …… тугу да саҥарбакка эрэ силикичийэн хаалла. Амма Аччыгыйа
3. Батталы самнаран, дьоҥҥо көҥүлү туттар; батталтан быыһаа. ☉ Освобождать кого-что-л. от угнетения, предоставлять кому-чему-л. свободу. Үлэ дьонун көлөһүннээһинтэн босхолоо
□ Арай социал-демократтар эрэ оробуочай кылааһы, бааһынай аймаҕы босхолуур дьиҥнээх революционнай суолга туруналлар. И. Федосеев
△ Туох эмэ кыһалҕаттан, эрэйтэн быыһаа. ☉ Избавлять кого-что-л. от какой-л. тяжкой заботы, мучения, мук
Дойдубутун-сирбитин Соргу-дьаалы тунуйуоҕа, Дьоммутун-сэргэбитин Сортонмуҥтан босхолуоҕа. Эллэй
4. Киһини туох эмэ үлэттэн уурат эбэтэр киниттэн тугу эмэ ирдиири тохтот. ☉ Освобождать кого-что-л. от какой-л. работы, каких-л. обязанностей
Педагогическай үлэҕэ бары өттүнэн сөбө суохпунан …… миигин түргэнник босхолуу охсоргутугар көрдөһөбүн. Н. Лугинов
«Оҕолоор, хаһыатта ааҕыҥ, Мэйиҥ, бу баар саҥа “Кыым”», — Аармыйаттан босхолуур уурааҕы Ааҕар уус уола Акыым. Баал Хабырыыс
[Сэбиэскэй право] сокуону билбэт диэн киһини сокуону кэспитин иһин эппиэккэ тардартан босхолообот. СГПТ
△ Киһи тугу эмэ кыһалҕа оҥосторун, тутуһарын наадата суоҕунан аах. ☉ Избавлять кого-что-л. от соблюдения чего-л. (напр., каких-л. принципов, норм), объявляя это излишним
«Киһини самнары баттыыр суобас диэн ааттаах дьаллыктан киһини мин босхолуубун», — диир Гитлер. Амма Аччыгыйа
5. Тугу эмэ иллэҥнээ (хол., иһити сүөкээн, тугу эмэ сайылаан). ☉ Освобождать, делать свободным что-л. для чего-л. (напр., какое-л. вместилище, комнату и т. п.). Иһити босхолоо. Чымадааны босхолоо
□ Дириэктэр дуоһунаһын босхолуохпун сөп диэн буолбута. В. Яковлев
Эн уоппускаҥ көһөрүллэр, Дьиэҕин босхолоот ылаар. А. Твардовскай (тылб.)
△ кэпс. Киһини туохтан эмэ быыстыы түс, иллэҥнээ. ☉ Дать возможность пользоваться свободным временем между делами. Бу оҕо киһини кыратык да босхолообот
6. Өстөөх былдьаабыт сирин төннөр, өстөөхтөн былдьаа. ☉ Освобождать захваченную неприятелем территорию
Түөрт уон тоҕус сыллааҕыта …… Центросибирь ыыппыт холбоһуктаах кыһыл гвардейскай этэрээтэ Дьокуускайы үрүҥнэртэн босхолообута. П. Филиппов
7. кин. Киһини эбэтэр тугу эмэ тугунан эмэ эрэйдиир, сүгүннээбэт киһиттэн (эбэтэр туохтан эмэ) быыһаа, араар. ☉ Избавлять кого-что-л. от притеснителя, нахала, приставалы
Талбаны Лухаттан босхолуохха дии сатаан!.. Ылыныахтара баара дуо!.. Амма Аччыгыйа
8. кин. Киһи туохха эмэ мунан алҕас, сыыһа өйдүүрүн көннөрүнэригэр, сыыһарын ууратарыгар көмөлөс. ☉ Помогать кому-л. избавиться от неверного представления о ком-чем-л. или следования чему-л. неверному
Кинилэри өйдөтөн, бандьыыттар сабыдыалларыттан түргэнник босхолуу, дьоллоох саҥа олох ыллыгар киллэрэ охсуохха наада этэ. Н. Заболоцкай

1. даҕ. Түүлээҕинэн тигиллибит, оҥоһуллубут; ичигэс. ☉ Изготовленный, сшитый из меха, меховой; тёплый
   Кырыа буолбут көп түүлээх бэргэһэни тууна бааммыт, таба саҕынньахтаах уончалаах уол киирэн кэллэ. Амма Аччыгыйа
   Түүлээх таҥаһы тэбээн, салгылатан уонна таһырдьа куурдан кэмиттэн кэмигэр быылын-кирин ыраастаныллыахтаах. Дьиэ к. Дьон тымныы дьыбарыттан куттанан, түүлээх таҥастарын бэлэмнэннилэр, бэргэһэ, үтүлүк тигиннилэр. Н. Тарабукин (тылб.)
2. аат суолт. Сыаналаах тириитин иһин бултанар кыыл. ☉ Пушной зверь
   Кэрэ дойдум барахсан Кэтит киэлитигэр, Киэҥ көхсүгэр Элбэх даҕаны Эгэлгэ булду иһэрэхситэҥҥин, Эриэккэс түүлээҕи үөскэтэҥҥин, Эгинэ да бэйэлээхтэри Иҥэринэн турдаҕыҥ. С. Зверев
   Бу …… былыр-былыргыттан балыгынан, түүлээҕинэн аатырбыт, дьон бөҕөнү аһаппыт ахан дойду. С. Никифоров
   Ытынан тииҥнээһин күһүн түүлээх түүтүн кылаана сиппитин, бултааһын көҥүллэммитин кэннэ саҕаланар. АФС БЫ
   △ Оннук кыыл тириитэ. ☉ Шкура, мех пушных зверей, пушнина
   Атыыһыттар …… эбэҥкилэр …… түүлээхтэрин дуона суох сыанаҕа атыылаһаллар. Амма Аччыгыйа
   Булчуттар уһун кыһын устата бултаммыт түүлээхтэрин табаарга, чэйгэ, табахха, арыгыга атастаһаллара. Н. Якутскай
   Тыаттан Чоочо баай киирбит, Тойотторго сылдьыбыт; Үтүө тылын соболоҥор, Үс хааһах түүлээх биэрбит. И. Чаҕылҕан
   ♦ Түүлээх уллуҥах — түөкүн киһи, уоруйах (уоран-саһан тыаһа-ууһа суох сылдьар). ☉ Вор, мошенник (букв. мохнатая подошва)
   Түүн сырыы, түүлээх уллуҥах (өс хоһ.). Түүн сырыылаах Түүлээх уллуҥах Түҥнэри холорук, Тимир Дьэһинтэй. П. Ойуунускай
   «Уонна, хас да буоллахтарына, биһигиттэн, хараҥаҕа дагдайан көстөр икки эр бэрдиттэн дьулайыахтарын да сөп...», — итинник кэпсэтэ-кэпсэтэ, түүҥҥү түүлээх уллуҥахтар дьиэлэрин диэки сыбдыгыраһа турдулар. Р. Баҕатаайыскай. Түүлээх холбука (холбуйа, чөмчөкө) кэпс. — төбө (киһи өйүн-санаатын хаата диэн суолтаҕа). ☉ Голова как вместилище ума, знаний (букв. волосатый ящичек)
   Ити санаатын «түүлээх холбуйатыгар» саһыарынан кээһиэх курдук, оҕонньор икки ытыһынан төбөтүн олбу-солбу имэриммэхтээтэ. Н. Лугинов
   «Аҕыйах сыыппараны түүлээх холбукабар да тутуом», — Спиридон Спиридонович үгэһинэн мүчүк гына күлэн кэбиһэр. «Кыым»
   Юкагир кулубата …… түүлээх холбуйатыгар тугу буһаран, сабаҕалаан сылдьарын кимиэхэ да биллэрбэтэҕэ. С. Курилов (тылб.). Түүлээх ытыс — өлгөмнүк, дэлэйдик, кэччэйбэккэ бэрсэр киһи. ☉ Щедрая рука (букв. волосатая ладонь)
   Аал уотум иччитэ Бырдьа бытык, Сүүччү кыламан, Түүлээх ытыс, Аар луҥха тойон эһэкээн, Аһаа, сиэ! Саха нар. ыр. II
   Кыһыл көмүс сыаҕай Кылапачыйбытынан Кырылыы туойан Түһэн эрэр — Түүлээх ытыскын тоһуйа оҕус! П. Ойуунускай. Үрүҥ түүлээх фольк. — сылгы сүөһү. ☉ Конный скот (букв. имеющий белую шерсть)
   Эҕэрдэлээх илин халлаан диэкиттэн Иэйэхсит хотун илбиргэс эриэнинэн энньэлээтин, айхаллаах араҕас маҕан халлаан диэкиттэн салбырҕас саадьаҕайынан талаһалаатын; уруйдаах уйусхах маҕан халлаан диэкиттэн Уоттаах Дьөһөгөй үрүҥ түүлээҕинэн олохтоотун. Ньургун Боотур
   Үрэххэ баппатах үрүҥ түүлээҕи, Үргүүк хаҥылы, бүтэй туйахтааҕы үксэтэ олордуннар, Сыһыыга баппатах сыспай сиэллээҕи, Сылгы сүөһүнү, миинэр миҥэни Дэри дэлэгэй тэниттиннэр. П. Ойуунускай
   Үрэх алаас ыаллара үрүҥ түүлээхтэрин үтүөрдүлэр. С. Васильев. Тэҥн. сыспай сиэллээх, үрүҥ сүүрүк. Хара түүлээх фольк. — ынах сүөһү. ☉ Рогатый скот (букв. имеющий чёрную шерсть). Сыһыы муҥунан хара түүлээҕи үөрдүппүттэр. Тэҥн. хара сүүрүк, ураа муостаах, хоноҕор (хороҕор) муостаах
   ◊ Күндү түүлээх көр күндү
   Солооһун аннынааҕы ходуһа …… ото үүнэн, араас күндү түүлээхтэр тириилэрин тэлгэппит курдук толбонноно долгуйара. Амма Аччыгыйа
   Эһэни, тайаҕы, күндү түүлээҕи бэрт былыргыттан сонордоһоро. М. Чооруоһап
   (Кылааннаах) түүлээх көр кылааннаах. Кылааннаах түүлээхпиттэн кыбынан …… кэһиилэнэн кэллим. Амма Аччыгыйа
   Бүлүү тыаларыгар кылааннаах түүлээх: тииҥ, солоҥдо, бэлиэлээх, муҥучаах, саһыл элбэх. И. Данилов
   [Уһун Баһылайга] билигин таҥас-сап арааһа, табаар талыыта, кылааннаах түүлээх бэрдэ киниэхэ баар. А. Бэрияк. Түүлээх үөн — чиэрбэҕэ маарынныыр быһыылаах элбэх атахтаах үөн, лыах ыамата. ☉ Личинка бабочки, гусеница
   Тоҥсоҕой кыыл тобулута тоҥсуйан Кумалаан оҥостубут, Киргил кыыл илдьи сынньан Илгэлэрин эспит, Түүлээх үөн үлтү кэбийэн Күөдүл эмэх оҥорбут, Маҥан үөн бары сиэн Бардырҕас эмэх гыммыт. С. Зверев
   [Кырбый] араас түүлээх үөннэринэн, чиэрбэлэринэн, аһыҥаларынан, тэмэлдьигэннэринэн, кутуйахтарынан аһылыктанар. Далан
   Лыахтар личинкалара түүлээх үөннэр диэн ааттаналлар. ББЕ З