совм.-взаимн. от дааҕырҕаа =.

несов. что и без доп., прост, хааҕырҕаа, дааҕырҕаа.

дааҕырҕас диэнтэн хай
аата. Дааҕырҕаһыы, хааҕырҕаһыы улааппыт. П. Ойуунускай

несов. 1. (о вороне) дааҕырҕаа; 2- перен. разг. куһаҕаны ыралан, таҥнарытын туой.

I
дааҕырҕаа диэнтэн холб. туһ. Тураахтар туора-маары көтөн налбыҥнаһаллар, тииккэ дааҕырҕаһаллар. «ХС»
Хара тураахтар дааҕырҕаһан, Айманан айдаарсаллар. С. Есенин (тылб.)
II
даҕ. Тураах «даахдаах-даах» диэн саҥатын курдук. ☉ Каркающий, подобный карканью вороны (о звуках, речи). Куулаҕа тураахтар саҥалара дааҕырҕас

дьүһ. туохт. Араастаан эриллэҥнээн тутун-хабын, мунньаҥнаа. ☉ Вести себя неестественно, кривляться, ломаться, жеманиться
Кытарах биэҕэ дылы, кырыыгынан киирэн, кыйбаҥнаама (өс ном.). Тураах атаһа чонох гына-гына чохоҥноото, Кыбыстан, кыйбаҥнаан хамсаата, дааҕырҕаата. Күн Дьирибинэ

чохой диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Тумса чороҥноон, кэтэҕэ чохоҥноон, Тоҥсоҕой чоргуйда маннык хоһоонноон. Болот Боотур
Тураах атаһа чонох гына-гына чохоҥноото, Кыбыстан, кыймаҥнаан хамсаата, дааҕырҕаата. Күн Дьирибинэ
[Чөкчөҥө] сэрэммит, иһиллээбит курдук чохоҥнуу олорбохтоон баран, уоскуйан, тугу эрэ көрдөөн хаампахтаан иһэн, сүүрэн дьөгдьөрүйдэ. СҮК

сыһ., кэпс.
1. Киһи таба көрүө суоҕун курдук, биллэр-биллибэттик, мөлтөхтүк. ☉ Чуть-чуть, коекак, еле-еле
Бэрт улахан эрэйинэн хараҕын аһан көрбүтэ түннүк аһаҕаһынан тиэргэҥҥэ үүнэн турар тиит мутукчалаах лабаата хамныыра бэрт барбахтык көстөн ааспыта. Дьүөгэ Ааныстыырап
2. көсп. Киһи сөбүлүө суоҕун курдук, мөлтөхтүк, куһаҕаннык. ☉ Плохо, скверно; бесславно
Барбыты-кэлбити батыһан барыма, Бар дьоҥҥор, аймаххар барбахтык санатыаҥ. А. Бэрияк
Барбакка хаалбыт тураах Барбахтык дааҕырҕаата. Уулусса нөҥүө, ыраах Уу баһааччы сайдаата. Күннүк Уурастыырап
Кырдьык, аан дойдуну саҥардан тутар соруктаммыт түөрүйэлэр олоххо кэлэн барбахтык өлөн-өһөн испит уонунан, сүүһүнэн холобурдарын история булар. Л. Брежнев (тылб.)

туохт., сөбүлээб.
1. Араастаан таҥнан, киэргэнэн, туттанхаптан дьон болҕомтотун тарт, санааҕар дьонтон ураты, үчүгэй буола сатаа (үксүгэр дьахтары этэргэ). ☉ Стремиться своим нарядом, поведением понравиться кому-л., заинтересовать собою, кокетничать (о женщине)
Онуоха кыыс үтүөмсүйэн Кыламанын нуоҕатар, Кылыгырыы тыаһаан ылар Салбырҕастаах ытарҕата. И. Гоголев
Дьахтар үтүөмсүйэн өттөччү тутунна. Болот Боотур
Эльвира харахтара сымнааннар, төбөтүн кыҥнатан, үтүөмсүйэн, киһи билбэт киһитэ буола оҕуста. Р. Баҕатаайыскай
2. Дархаһыйан, бэрдимсийэн киэбирэ тутун, киэмсий. ☉ Важничать, чваниться, принимать внушительный вид
Өйгүнэн буоллаҕына — Үрүҥ күн анныгар Үтүөлэрэ мин диэн, Үтүөмсүйэн үлүннүҥ, Үгүс үөрэхтэнниҥ, Үрдүктүк сананныҥ. Өксөкүлээх Өлөксөй
Кини иннигэр хара тураах үтүөмсүйэн, хааман тэпсэҥнээтэ уонна дааҕырҕаат, салгыҥҥа уйдаран таҕыста. М. Доҕордуурап

аат. Хара дьүһүннээх дааҕырҕаан саҥарар суордуҥу көтөр. ☉ Ворона
«Даах-дуух», — диэтэ тураах барахсан. П. Ойуунускай
Уйа туттар тураахтар, «Даах-дуух» бөҕө буолбуттар. П. Тобуруокап
Тыа саҕатыгар саҥа кэлбит тураахтар …… хааҕырҕаһан эрэллэр. Бэс Дьарааһын
♦ Ардахтаабыт тураах курдук көр ардахтаа
Уол туохтан эрэ хомойон, ардахтаабыт тураах курдук буолбут. Тураах (кымырдаҕас, тигээйи) уйатын тоҕо тарт көр тарт. Дьэ, доҕоор, тураах уйатын тоҕо тартым, уокка буораҕы дьэ кутан күүдэпчилэттим [бу хаһыыбынан]. Н. Заболоцкай
Тураах уйатын тоҕо тарпыттыы, эмискэ аймалҕан бөҕө өрө оргуйа түстэ. Ф. Софронов
◊ Ала тураах көр ала I
Ала тураах Саха сиригэр дэҥ кэриэтэ көстөр. Өрт турааҕа көр өрт. Өрт тураахтара саас кэлбитин бэлиэтинэн буолаллар. ББЕ З
Хатыҥнарга өрт тураахтара дайҕарахтык көтөн даллаҥнаһаллар. И. Тургенев (тылб.)
Тураах атаҕа — тураах тарбаҕа диэн курдук. Аҕыйах тураах атаҕа, баҕа батаһа үүнэн тураллар. И. Сосин
Тураах атаҕа отунан тэлгэнэ үүммүт тиэргэннэргэ сылгы чыычаахтара да кэлбэт буолбуттара. Айталын
Тураах быта көр быт. Быйыл саас хаар үрдүгэр тураах быта элбэҕэ бэрт. И. Гоголев. Тураах отоно бот. — ойуурга үүнэр, уулаах отоҥҥо маарынныыр, бөдөҥ сэбирдэхтээх уктаах, бустаҕына дьэҥкир кыһыл өҥнөнөр сиэммэт отон. ☉ Арктоус красноплодный. [Тураах отонун] күөх лабаалара эмкэ туттуллаллар. МАА ССҮү. Тураах сугуна түөлбэ. — талахха үүнэр, күөх өҥнөөх, аһыы хабархай амтаннаах уһун ньолбоҕор, бөдөҥ, сиэнэр отон. ☉ Жимолость
Сэппэрээктэртэн орешник, тураах сугуна о. д. а. үүнэллэр. КВА Б. Тураах тарбаҕа бот. — сарбайбыт тарбахтарга маарынныыр сарбынньахтардаах сэбирдэхтээх, биэс эминньэхтээх кыһыллыҥы күөх сибэккилээх, түүлээх умнастаах, хонууга, толооҥҥо үүнэр от. ☉ Герань луговая
М.Н. Караваев дааннайдарынан, Саха сиригэр тураах тарбаҕын аҕыс көрүҥэ үүнэр. МАА ССЭҮү
Элбэх сыллаах отторго дьэдьэн, ньээм, бохсурҕан, тураах тарбаҕа …… киирсэллэр. КВА Б. Тураах хараҕа бот. — күөхтүҥү өлбөөркөй өҥнөөх бытархай отонноох, хараҥа сиргэ сөбүлээн үүнэр, элбэх сыллаах сүлүһүннээх үүнээйи. ☉ Вороний глаз. Тураах хараҕын отонун норуот эмчиттэрэ тутталлар
ср. бур. турлааг, эвенк. тураакии