м. далааһын, далайыы; одним взмахом (руки) биир далайыынан; взмахом вёсел эрдии далааһынынан.

м. 1. (действие) далайыы, өрө тутуу; ударить с размаху далайан оҕус; 2. (полный оборот колеса) эргиир; 3. (крыльев, рук и т. п.) далааһын, былас; размах крыльев самолёта самолёт кынаттарын далааһына; 4. перен. (широта в деятельности) далааһын; человек с размахом далаапыннаах киһи.

далааһын диэн курдук
Олохпут, тутуубут далаана Киэҥ өрүс халаанын санатар. Күннүк Уурастыырап
Уу кырсынан сордоҥ кутуругун далаана аҕыйахтык көстөн хаалла. В. Тарабукин

аат. Туох эмэ (хол., үлэ, дьыала) далааһына. ☉ Размах, охват чего-л. (напр., работы, какого-л. дела)
Ити үлэ киэҥ хабааһына кэлин үтүө түмүктээх буолуоҕа. «ХС»

кыбылын диэнтэн холб. туһ. Манчаары туһунан, арааһа, бастакынан да буоллаҕа буолуо, Өксөкүлээх үгүс матырыйаалы хомуйбут: дьэ бу киһи олоҕун остуоруйатын эпическэй далааһына, ону сэргэ лирическэй тиэмэ кытта кыбыллыһан онно киирсэрэ — киһини сөхтөрөр. «ХС»

ж. амплитуда (биэтэҥниир, төттөрү-таары сылдьар хамсааһын далааһына).

долгун (тулалыыр эйгэҕэ эйэҥниир (колебательный) а. э. илигириир хамсааһын тарҕаныыта. Электромагнитнай сардаҥа, тыас, сырдык эйэҥниир хам-сааһынтан төрүөттээхтэр уонна Д. холобурдарынан буо-лаллар. Д. бэлиэ уонна уратыларын быһаарар сүрүн кэриҥнэрэ: далааһын (амплитуда), хатыл (период), тыбыл (частота колебания), түргэн (скорость), уһун (длина), тайааһын (диапазон).)

1. уоп I диэнтэн хай. аата. Биир сурунаал ойуутугар — Кыракый сиэнин аттыгар Хамса уобуулаах оҕонньор Хаҥначчы туттан олорор... Р. Баҕатаайыскай
   Кинилэр [Орунбаевтар] биэс-алта уобуу килиэп хоруоската биэрэр иэстээхтэрин оннугар бүтүн биир орбуус аҥаарын хаҕын ылар иэстээх эбиттэр. Эрилик Эристиин
2. Хотуур биир далааһыҥҥа төһө оту хабара. ☉ Объём сена, скашиваемого косой при одном замахе
   Чачархай, кэбирэх окко хотуур уобуутун улаатыннаран, хойуу кытаанах окко кыччатан охсор охсооччу сэниэтэ быстыбат. ААФ ОИОИС

аат.
1. Ханнык эмэ үлэни толорор биир соруктаах дьон бөлөҕө. ☉ Бригада (производственная группа)
Биригээдэлэр икки ардыларыгар куоталаһыы улам киэҥ далааһыны ылан истэ. М. Доҕордуурап
Производствоҕа биригээдэ, сыах, учаастак, собуот, фабрика, комбинат, холкуос, сопхуос уо. д. а. кэлэктииптэр тэриллэллэр. «ХС»
Бу былааны толороллоругар буола биригээдэтэ, муҥха биригээдэтэ, тыаһыт биригээдэтэ уонна дьиэ таһын үлэтин биригээдэтэ, ынах көрүүтүн биригээдэтэ диэн тэрилиннэ. Күндэ
2. байыан. Хас да пуолка (дивизион, батальон) холбоһуга; биир кылаастаах хас да байыаннай хараабыл холбоһуга. ☉ Бригада (войсковое соединение)
Тустуспа биригээдэлэр колонна-колонна буоланнар, кыһыл былааҕы сүгэн трибуна таһыгар мустан кэбистилэр. Эрилик Эристиин

аат.
1. Хаартаҕа эбэтэр былааҥҥа дьиҥнээх кээмэй төһө төгүл куччатыллыбытын (улаатыннарыллыбытын) көрдөрөр чыыһыла. ☉ Масштаб (карты, чертежа)
1 : 2 0 0 0 0 0 мастаабынан оҥоһуллубут хаарта.  Хаартаҕа мастаабынан туһанан, тус-туһунан предметтэр икки ардыларын ырааҕын быһаарыллар. МЛФ АҮө
Хаарта территорияны хабыыта төһөнөн улаханый да, соччонон мастааба кыра буолар. КВА МГ
2. көсп. Туох эмэ (ыытыллар үлэ, дьаһал) далааһына, кээмэйэ, суолтата. ☉ Размах, объём, значение (какой-л. деятельности)
Ханныгын да иһин, биир дии оройуону өрө көтөхпөккө эрэ, хара ааныттан өрөспүүбүлүкэ мастаабынан ылсыһан үлэлиир кыаллыа дуо? Р. Баҕатаайыскай
Уопсайынан даҕаны, партийнай-маассабай үлэ, б и л и г и н э т э ллэрин курдук, оччотооҕуга бэрт кыра мастаабынан ыытыллара. «ХС»