тыас-уус (араас түбэлтэлэртэн үоскүүр түбэһиэх уларыйар далааһыннаах (амплитуда), тыбыллаах (частота колебаний), ол иһин биир тэнэ суох уларыйымтыа дорҕооннордоох тыас.)

сыһ. Үгүһү-элбэҕи хабан, киэҥ далааһыннаахтык. ☉ С размахом, с охватом
Ол дьыала дириҥ хабааһыннаахтык ырытыллар эбит этэ. Г. Борисов

сыһ. Киэҥник, элбэҕи хабардык. ☉ С широким размахом, масштабно
Алдьархайга түбэспит дьону киэҥ далааһыннаахтык, дьүккүөрдээхтик көрдөөһүнү тэрийии айымньыга соччо-бачча көстүбэт. Е. Федоров. Кини [Н. Лугинов] «Суоллар» диэн айымньытыгар лирическэй герой тулалаан турар эйгэттэн олох киэҥ аартыгар тиийэ уһуннук-киэҥник, далааһыннаахтык толкуйдуур. Д. Васильев
Элбэх мэндиэмэннээх олорор дьиэни тутуу киэҥ далааһыннаахтык ыытыллар. «Кыым»

даҕ. Киэҥник, дириҥник көрөр, далааһыннаахтык ырытар (киһи). ☉ Широко мыслящий, глубоко рассматривающий (напр., проблемы), масштабно поступающий (о человеке)
Төрөөбүт литературабыт ыырын кэҥэтии, кини киэҥ далааһыннаах, дириҥ эҥсиилээх буолуутугар дьулуһуу этэ. С. Данилов
Кырдьаҕас киһи баар эбит эҥсиилээх тыллаах. П. Аввакумов
Павел Павлович ыраах эҥсиилээх санааларын мин ындыы гына сылдьыбытым. С. Федотов

аат. Тыа сиригэр бөһүөлэктэри тэрийии, дьону бөһүөлэктэргэ түмүү. ☉ Создание поселков и сосредоточение в них населения, поселкование
Бөһүөлэктээһин эрэ хаһаайыстыбаны саҥалыы салайары, оскуолаҕа оҕолору кииннээн үөрэтэри …… киэҥ далааһыннаахтык хааччыйыан сөптөөҕө. И. Аргунов

бэри диэн бэркиһээбит көр сөрү диэн сөхпүт
Сөрү диэн сөхпүтүн, Бэри диэн бэркиһээбитин Кэс тыл оҥостон Кэпсии турбута үһү. П. Ойуунускай
Суон Бүөтүр киэҥ далааһыннаах, дириҥ уораҕайдаах былаанын истэн, сөрү диэн сөҕөн, бэри диэн бэркиһээн кэлбитэ. Болот Боотур

сыһ. Боччумнаахтык, олохтоохтук. ☉ Серьёзно, основательно
Оскуолаҕа …… кэскиллээх саҥа бачыым силистээхтик, бөҕөтүк тэрилиннэ. Н. Габышев
Төрөөбүт кыраайы үөрэтиигэ дириҥ силистээхтик, киэҥ далааһыннаахтык былаан-сорук туруорунуох баара. А. Бродников
Кини олох, үлэ тэрээһинин силистээхтик, дириҥник үөрэтэн, олоххо киллэрэр. «ХС»

сыһ. Киһи сөҕүөн курдук далааһыннаахтык, уһулуччутук. ☉ Удивительно, поразительно, впечатляюще
Тыйыс үйэм, барҕардыҥ эн, сөҕүмэрдик, күлүмэхтик. И. Гоголев
Норуот хаһаайыстыбата сатарыйдаҕына харчы сыаната сөҕүмэрдик түһэр. ФЕВ КК
Тылламмыт оҕо сайдыыта сөҕүмэрдик күүһүрэр. ОАП ИиЭУО

хардыылаа диэнтэн бэй., атын. туһ. Сайдыы түргэн хардыыланна
□ Айар үлэбит эрчимэ күнтэн күҥҥэ Көҕүтүһүү күргүөмүнэн көтөҕүллэн Аҕа дойду далааһыннаах хардыыланна. А. Абаҕыыныскай
Саҥа киэҥ хардыыламмыт сааһыт сахалар, Чэйиҥ эрэ, дэбилийэн биэриэҕиҥ. Дьуон Дьаҥылы

даҕ. Киэҥ далааһыннаах, күүстээх дьайыылаах, кыахтаах. ☉ Влиятельный; имеющий сильное воздействие на кого-что-л.; с большим размахом
Кини Дьаакыбылаптааҕар угаайылаах илимнээх, уһун илиилээх, күүстээх дайбааһыннаах баай. Н. Якутскай
Аһары дайбааһыннаах Арсыын тиистээх [Уот Урбалдьын обургу]. С. Васильев
Көр, дьэ, бу киэҥ дайбааһыннаах, кырдьыга даҕаны, үйэлэри ситимниир кэрэ кэскиллээх модун тутуу! ВВ ЫСЫ