1. прич. от распростереть; 2. прил. (о руках и т. п.) быластыы туттубут, даллаччы туттубут.

даадай диэнтэн б
тэҥ. көстүү. Түһүлгэ ортотугар суон моонньун лыхатан, модьу илиилэрин даллаччы туттан нэһилиэк биир күүстээҕэ Махатта хааман даадаҥалыыр. «ХС»

сыһ. Илиигин даллаччы соҕус (тутун, дайбаа, ыыт уо. д. а.). ☉ Простерев (руки)
Оҕонньор таҥхаччы туттан, дайаччы дайбаан, тиэрэҥэлии турда. Болот Боотур
Бөҕөстөр илиилэрин дайаччы ыытан, тула хаамсан сиҥнэҥнэһэ сырыттылар. Р. Кулаковскай

туохт. Кынаттаргын киэҥник даллаччы туттан күүскэ сапсын. ☉ Сильно махать крыльями, широко раскидывая их в стороны
Сапсынар кынаттаахтар дапсынар дабыдаллаахтар. Болот Боотур. Халыан күүскэ дапсына Хотой көтөн таҕыста. Тува т.

эргий-урбай диэнтэн субул
көстүү. Үүйэ илиитин даллаччы туттан-баран эргичийэр-урбачыйар. Л. Попов
Татыйык сиэркилэҕэ көрүнэн, араастаан эргичийэр-урбачыйар. И. Гоголев
Мария сарсыарда эрдэ уһуктан баран, салгыы утуйан биэрбэккэ, эргичийэн-урбачыйан хата эбии сэргэхсийдэ. ТТК

аат., эргэр. Эр киһи киэҥ быһыылаах, курдаах ырбаахыта. ☉ Толстовка
[Уол] киэҥник айҕаарыйбыт толустуопкатын тимэхтэрин биирдэ төлө тардынан кэбистэ. Амма Аччыгыйа
Кириилин хара саары этэрбэстээх, улахан сиэптэрдээх толустуопкалаах. Л. Попов
Сиидэрэп толустуопкатын тимэхтэрин төлүтэ тардан, икки илиитин даллаччы туттан, ыллаан сатаарыйбытынан барда. «ХС»

сыһ. Даллаччы соҕус туттан, намыыннык, биир кэминэн (дайбаан хаамп — саха дьахталлара хаамалларыгар дайбыыр быһыыларын этэргэ). ☉ Плавно, свободно, слегка разведя руки в стороны (идти, ходить — о походке женщин)
Уҥа илиитин тарбахтарын быыһынан үс сүүмэх үрүҥ кылы кыбытан тайаарыччы далбаатыы сылдьан, Дыгый ыстаапка кыыран күөгэйдэ. Амма Аччыгыйа
Уҥа илиитин күөрэччи тутта, …… аҥаар илиитин тайаарыччы соҕус дайбаан, дьиэтин диэки үргүүк табалыы чэпчэкитик туттан сүүрэ турда. Р. Баҕатаайыскай
Эмээхсин кымньыылаах илиитинэн тайаарыччы дайбаан, ынаҕын кэнниттэн батыһан истэ. А. Фёдоров

туохт.
1. Кынаты быластаан, оргууй салгыҥҥа уйдаран бытааннык көт. ☉ Медленно лететь, парить, распластав крылья
Сотору тыаны үрдүнэн аҕай, тоноҕосчут курдук, көтөр аал тайааран иһэрэ көһүннэ. Айталын
Алааспар дьиэрэҥкэй эйээрэр, Үрдүбүнэн кыталыктар тайаараллар. И. Мигалкин
Тапталым күүһүттэн Тайаара көттөрбүөн. М. Хара
2. Түргэнник, чэпчэкитик, нарыннык хамсан (үксүгэр эдэр дьахтары этэргэ). ☉ Двигаться, ходить легко, плавно, изящно (обычно о молодых женщинах)
Үүйэ — мончуукка түһээри кынаттарын ыһыктыбыт кус курдук, икки илиитин даллаччы туттаат эргичийэн тайаарар, бэйэтэ бэйэтигэр күлэр. Л. Попов
Олохтон хаалбакка Олус үчүгэйдик таҥнан, Тайааран хааман иһэрин Таҥара табатыгар холууллар. Р. Баҕатаайыскай
Киэҥ ходуһаҕа үүнэн долгуйбут ача оту балыс массыына — нарын косилка кэлэн охсон тайаарыа буоллаҕа! Амма Аччыгыйа

туохт.
1. Туох эмэ күүс үтэрин хоту хаамп, сүүр, уһун. ☉ Идти, бежать или плыть, подчиняясь какой-л. силе
Сыыры таҥнары дэллэрийэн түһэн, аппаны туоруур мас далаһанан сүүрдүм. Софр. Данилов
Даҕанча ханна илдьэллэрин букатын да сэрэйбэккэ, кэтэспэккэ даҕаны, соһоллорун хоту дэллэрийэн испитэ. Далан
Буурҕа түстэҕинэ, мин соруйан саҕынньахпын кэтээччибин: тыал кэннигиттэн үттэҕинэ сүүрэргэ олус чэпчэки буолар. Илиигин даллаччы туттан баран, дэллэрийэн эрэ иһэҕин. Н. Тарабукин
2. Атахтаргынан түргэнник бытыгыратан хааман, сүүрэн эймэний (кыра уҥуохтаах киһини, үксүгэр оҕону этэргэ). ☉ Идти, бежать, быстро перебирая маленькими ножками (о маленьком ребенке или низкорослом человеке)
«Кугасчайыам, кэбиһиий даа, өйдөн...» - диэн сибигинэйэ-сибигинэйэ, ол күүстээх илии сиэтэрин хоту дэллэрийбитэ. Э. Соколов
Ааммын аһаммын киирэрбэр «Аҕам кэллэ!» - диэн үөрэр, Дэллэрийэр, далларыйар Дьиэм тыллаах далбарайа, Сантайаанам, Саллайаанам, сылаас сыттаах Айыынам! М. Тимофеев

туохт.
1. Уһуннук сатараан, дуораһыйан тыаһаа, иһилин (тыаһы, саҥаны этэргэ); сатарыт, дуораһыт (киһини этэргэ). ☉ Звучать протяжно, громко, раскатисто (о звуке, речи); говорить, петь протяжно, громко, раскатисто
Аҕала сатаан алларастаан сатаарыйан иһэн Павло ах барбыта. Софр. Данилов
Тип-тигинэс, ньип-ньирилэс сири-халлааны дьигиһитэр тыас өрө сатаарыйда. Т. Сметанин
Тыас-уус кыһыҥҥы дьыбарга ордук тэптэн сатаарыйа, бааҕыныы-биигинии, ньиргийэньириһийэ олорор. В. Яковлев
Сайылык, сыһыы тулатынан Саҥа-иҥэ сатаарыйда. С. Васильев
2. Чаҕаарытан улаханнык саҥар; ыллаа, чаҕаарый, чаҕаарыт. ☉ Говорить, петь громко и протяжно высоким голосом
Икки илиитин даллаччы туттан сапсына-сапсына, ыллаан сатаарыйбытынан барда. Амма Аччыгыйа
«Уоскуйдугут дуо? Чэ эрэ, кэпсээҥ!» — Николаевич сатаарыйа түстэ. А. Сыромятникова
Кинини кытта хатыһан, Сэмэнчик тугу эрэ ыллаан сатаарыйда. М. Доҕордуурап