Якутские буквы:

Якутский → Якутский

дарбааннаахтык

сыһ.
1. Олус улаханнык, сатарыыр гына (тыаһаа, саҥар). Очень громко, раскатисто (разноситься, греметь, кричать)
Тымныы, буурҕа оонньуурдаах Дьыбардаан оҕонньорбут Дарбааннаахтык саҥартаан Дьаҥыдыйа олорбут. К. Туйаарыскай
Аны өссө биирдэ, дарбааннаахтык тоҥсуйан, уһугуннаран көрөргө быһаарбыттара. «ХС»
2. Сиэри таһынан киэҥник, омуннаахтык. Широко, пышно; напыщенно, сверх меры
1976 сыллаахха АХШ судаарыстыба быһыытынан тэриллиилэрин икки сүүс сыллаах үбүлүөйэ дарбааннаахтык бэлиэтэммитэ. «Кыым»

дарбааннаах

даҕ.
1. Олус улахан тыастаах-уустаах, ньиргиэрдээх. Чрезмерно шумный, грохочущий
Киинэ дарбааннаах муусуката Кыайыы маршын ньиргиттэ. И. Эртюков
Улуу Москва Орто дойду Дарбааннаах охсор куолакала, Аан дойду Дарбааннаах набаата буолар эбит. С. Зверев
Кинини иитиллибит эбэтин дохсун дьулусхана, саа тыаһын дарбааннаах дуораана барыта үөрдэрэ. И. Данилов
2. көсп. Түрбүөннээх, аймалҕаннаах. Суматошный, тревожный, беспокойный
Дарбааннаах күннэргэ хараҥа ыыспа балаҕаннарга баайдар, эргиэнньиттэр, ойууннар быгыалаһан, өндөҥнөһөн, дугдуҥнаһан эрэллэр. Амма Аччыгыйа
Манчаары Баһылай маҥан ата Дарбааннаах айаҥҥа турбута. М. Ефимов
3. көсп., үгэрг. Олус омуннааһыннаах, дарбатыылаах, күүркэтиилээх. Сильно преувеличенный; чрезмерно приукрашенный (напр., о речи)
Аҕа дойду сэриитин бэтэрээннэрин кэпсээннэрэ сүрдээх судургу, туох да дарбааннаах тыла-өһө, чабыланыыта суох. Ф. Софронов
Дарбааннаах тылгынан албыннаа, Моойдоох баскын кытта атыылаа. С. Васильев
Дарбааннаах тыл бэрт дөбөҥнүк күдэн кэриэтэ көтөр даҕаны. «Чолбон»

Якутский → Русский

дарбааннаах

шумный, громкий; дарбааннаах мунньах шумное собрание.


Еще переводы:

дуорааннаахтык

дуорааннаахтык (Якутский → Якутский)

сыһ.
1. Улаханнык, ыраахха диэри дуораһыйан иһиллэрдии. Очень громко, раскатисто, отдаваясь эхом. Куолаһа дуорааннаахтык иһилиннэ
2. көсп. Күүрээннээхтик, дарбааннаахтык (хол., саҥар). Громогласно, вызывая реакцию (напр., говорить)
Мин саҕа дуорааннаахтык саҥарбыт суох ини. С. Данилов

саталаахтык

саталаахтык (Якутский → Якутский)

сыһ. Эр санаалаахтык, кытаанахтык, дарбааннаахтык (саҥар). Мужественно, твёрдо, с вызовом (говорить)
Имэҥнээхтик эттэҕим буоллун, Саталаахтык саҥардаҕым буоллун, Дьыбардаахха тыыннаҕым буоллун. Өксөкүлээх Өлөксөй
Ороссолуода Оччугуй дьонун оҕолоро …… Саргылаах олох Сайдарын иһин Саталаахтык саҥарбыттара, Санааларын ууран үлэлээбиттэрэ. Н. Степанов

аатырыы

аатырыы (Якутский → Якутский)

аатыр диэнтэн хай. аата. Быйыл булчуттар өлгөмнүк бултуйан, аатырыы бөҕөнү аатырбыттар
Аҕыйах сыл буолаат, республикаҕа Павлов агрегата, Исаков стоговоһа тарҕанар; ол дьон аатырыы бөҕө. «ХС»
Албан аатырыы үрд. — киэҥник, дарбааннаахтык сураҕырыы. Громкая слава
Үчүгэй үлэ — ынаҕы ыы, Төрүөх ылыы, сүөһү көрүү. Үлэҕэ баар — албан аатырыы, Үлэ — ырыа, үлэ — үөрүү. Дьуон Дьаҥылы

аатырт

аатырт (Якутский → Якутский)

аатыр диэнтэн дьаһ
туһ. Аны даҕаны айыллар саҥаны Айхаллыы-уруйдуу, Аатырда туруохпут. Эллэй
[Сынаҕы баай:] Миигиннээҕэр ордук киһи тахсара буоллар, аҕабыт ууһун Аатырдыа диэммин, алыс үөрүөм этэ. И. Гоголев
Биһиги да Маайабыт аатырдар Суоһалдьыйа Толбонноохторуттан итэҕэһэ суох үчүгэй дьүһүннээх кыыс буолбут дии. Н. Якутскай
Албан аатырт үрд. — киэҥник, дарбааннаахтык сураҕырт. Славить, прославлять, распространять славу о ком-л.
Бу Саха сирин тугунан хоһооҥҥо омугунан армянин Г. Григорян хаһан да хатыламмат национальнай колориттаах мелодияны айан албан аатырдыбыта. Эрчимэн
Кэнники кини кулуба быһыытынан, умнуллубат гына албан аатырдыбыт биир түбэлтэтэ буолбута. С. Курилов (тылб.)

айаар

айаар (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Киэҥ-куоҥ дорҕоонноох ырыаны ыллаа, айдаар, бэлэһир. Громко кричать, петь, горланить, шуметь, реветь
Соноҕосчой атыырбыт Барылаччы кистээтин, Кунаныкчай оҕуспут Лоҥкуначчы айаардын. Күннүк Уурастыырап
Салгыҥҥа айаарар Сөмөлүөт ааллары Аллар уу көлөһүн Абынан айбыттар. Эллэй
Хаҥас биэрэк сүллэр этиҥнии өрө ньирилиитигинии түһэрин, сүр ынырыктык айаара-айаара холлоҕостоох уотунан күүдэпчилэнэрин кытта ити барыта [айылҕа ырыата-тойуга] ылы-чып барда. ДАЛ УуУоО
2. Дарбааннаахтык кими, тугу эмэ уруйдаа-айхаллаа, албан аатын арбаа. Шумно, громко хвалить, превозносить, прославлять кого-л.
Арааһынай куолаһынан Айхал бөҕөнү айаарбыт, Көҥүл куолаһынан Көрүдьүөс бөҕөҕө көҕүйбүт сир эбит. А. Софронов
Кини албан аата айаарбыта. Эллэй

айаатаа

айаатаа (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Дуорааннаахтык, күүскэ лаҥкыначчы хаһыытаа (оҕус, аҥыр, кулааһай туһунан). Гулко, протяжно реветь (напр., о быке, изюбре)
Алаас сыырын анныгар Атыыр оҕус айаатыыр, Эргэ титиик ааныгар Эриэн ынах маҥырыыр. П. Тулааһынап
Ынах маҥырыыра, оҕус айаатыыра, сылгы кистээн дьырылатара, аны санаатахха, судургутун иһин, истэргэ кэрэтиэн! Н. Лугинов
Ханна эрэ күөлгэ аҥыр айаатаан айдаарар. Н. Якутскай
Кулааһай айаатыыр дьылҕатын тускулаан Мин хардам эҥээрэр ол үрдүк хайаттан. Н. Калитин
2. Дуорааннаах, ыраах эҥсиллэр тыаһы, дорҕооннору таһаар. Издавать гулкие, протяжные, далеко раздающиеся звуки, шумы
Онно тутуу турбалара Халлааҥҥа ураатыыллар, Туундараны сатаратан Түүн үөһэ айаатыыллар. С. Данилов
Таас хайата хайыта ыстанан Айаатаан дьааһыйан, Аан дойдутун Барык-сарык оҥорор эбит. С. Зверев
Алмаасчыт фабрика Аар тайҕам үрдүнэн Айаатаан аарыгырар. Л. Попов
3. көсп. Кими, тугу эрэ дарбааннаахтык айхаллаа, аатын-суолун арбаа; дарбааннаахтык билин, аатыр. Громко славить, шумно расхваливать кого-что-л.; быть громко, шумно прославленным
Албан аатым Атыыр оҕус буолан Адаардаах аҕыс аартыкка Айаатаан лаҥкынаабыта. П. Ойуунускай
Эн курдук кэрэ бэйэлээх Эбэ хотун албаннаах аатын Аан дойду үрдүнэн Айаатаан тарҕаппатахпын. С. Васильев
Олус да боруода-ириэдэ буолан айаатаабатар, син быр курдук хойуу үүттээх-астаах эриэн саадьаҕай саха ынаҕа этэ. В. Гаврильева

сураҕыр

сураҕыр (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Сурах буолан иһилин, тарҕан (туох эмэ сонун, кэпсээн туһунан). Распространяться из уст в уста, разноситься как молва
Били куораттан тахсан иһэр диэн өртөн сураҕырбыт, кэтэһиннэрбит ыспыраабынньык тойон бэйэтинэн бу айгыстан тиийэн кэлбитэ. Н. Заболоцкай
Егор Егоров эмиэ [Донбасс] эргин баар, үчүгэйдик олорор, алгыс курдук үлэлиир сураҕырар. С. Федотов
Артыалы, холкуоһу тэрийиигэ Атыттары ыҥырар сураҕырдылар. С. Васильев
2. Тугунан эмэ билин-көһүн, аатыр. Стать известным, прославиться, прослыть кем-чем-л.
Мырдыс ойуун бүтүн улуус үрдүнэн сураҕырар ойуун. А. Бэрияк
Биригээдэ өр-өтөр буолбакка туйгун үлэтинэн, дьиссипилиинэтинэн сураҕырбыта. И. Данилов
Ой-бэс өр үйэлэргэ тулаайахсыйан уонна «абааһылаах» уҥуохтарынан сураҕыран турбута. Дьүөгэ Ааныстыырап
Коля кинини көрөн баран: «Били сураҕырар сидьиҥ киһилэрэ ити буоллаҕа», — дии санаабыта. Эрилик Эристиин
(Аҥаардастыы аатыр) соҕотохтуу сураҕыр — дьону эрэ барытын баһыйа, тэҥнээҕэ суох буола аатыр, сураҕыр. Выделяться, отличаться от других особой известностью, славой
Арҕаа эҥээргэ баайынан, атамаанынан аҥаардастыы аатырар, соҕотохтуу сураҕырар. Саха фольк. Бичик Сэмэн аҥаардастыы аатырар, соҕотохтуу сураҕырар баҕата тулутумуна Манчаарыны көрсө Бордоҥ улууһугар бара сылдьарга быһаарынар. Н. Якутскай
1933 сылтан Дьокуускайга да, чугастааҕы да оройуоннарга тустан чиэппэр күүстээх Бычырдаан соҕотохтуу сураҕырбыта. Хапсаҕай. Суон сураҕыр — киэҥник, дарбааннаахтык аатыр, билин. Иметь громкую славу, приобретать широкую известность
Хайҕал, таптал наҕараадата Хас да сылларга аҕыраабата. Суолгун буллуҥ, баараҕадыйдыҥ, Сойууска тиийэ суон сураҕырдыҥ! Болот Боотур
«Дьэ, ол кэннэ албан аатыр, суон сураҕыр, уһун эрэйдээх!» — диэн Баай Бүөтүр үөҕэн киирэн барда. В. Чиряев

ааттан

ааттан (Якутский → Якутский)

  1. ааттаа диэнтэн бэй., атын. туһ. Биһиги дэриэбинэ дьоно бэйэлэрин «дьаамнарбыт» диэн ааттаналлар. Н. Габышев
    Артыаллар, ТСОЗ-тар дэсиһэннэр, Тус-туспа бөлөхтөһөннөр, Харыйалаах ыаллара наардаһан, «Үүнүү» диэн ааттаннылар. С. Васильев
    Төннөллөрүгэр Солуураптар инилэрэ, уҥуоҕунан кыра буолан «Кыра Уйбаан» диэн ааттаммыт киһи, илдьиркэй болтуотун устан Микиитэҕэ уларыста. Амма Аччыгыйа
    «Ол киһи үүммүт» диэн буоллаҕына, ол киһи билиитэ, сайдыыта, өйө-санаата кэҥээн иһэрин ааттанар. Суорун Омоллоон
    Кини Салбаныкы Сүөдэр диэн албынын, иҥсэлээҕин иһин ааттаммыта. М. Доҕордуурап
  2. кэпс. Дьоҥҥо тугунан эрэ билин; ханнык эрэ сурахтаах буол, өйдөбүлү биэр (онно суох эбэтэр дьиҥнээх). Считаться, слыть кем-л., каким-л.
    Бүгүн Чүөчээски сүппүт ааттаммыта, туора дьон истиитигэр, иккис күнэ буолла. Суорун Омоллоон
    Манна хоту дойдуга сылга биир киһи сырыттаҕына, ол аата элбэх сырыылаах сир диэн ааттанара. Н. Якутскай
    Ханнык эрэ ахсааҥҥа, суолтаҕа сырыт, киминэн-тугунан эрэ ааҕылын. Считаться кем-л.; находиться на каком-л. счету
    Институт куоталаһыы кыайыылааҕынан ааттаммыт! Н. Лугинов
    Дьиҥнээх бассабыыгынан ааҕымматым буоллар, бассабыыгынан ааттаныа суох этим. М. Доҕордуурап
    Аҕабытын кулаак оҥордулар. Ол эн син биир кулаак уола ааттаныаҥ. Эйиэхэ эрэл суох буолуоҕа. Н. Якутскай
    Үрдүк (үтүө) ааттаммыт — үрдүк чиэһи, бочуоту, ытыктабылы ылбыт. Удостоился почести, стал славным, знаменитым
    Үрдүк ааттанан, үтүө сурахтанан, өрөгөйө үрдээн, хараҕа уоттанан, үс өргөстөөҕүнэн өрүтэ көрбөхтөөн: «Бука барыгытыгар — махтал!»— диэн тыл эппитэ үһү. П. Ойуунускай
    Миигин да өлөрөн Ордук үтүө ааттаныаҥ суоҕа... Өссө тыыныҥ ыарыа, Күлүгүҥ хараарыаҕа. Ньургун Боотур
    Албан ааттан үрд. — сөҕүмэр киэҥник, дарбааннаахтык сураҕыр, киэҥник билин. Заслужить громкую славу, широкую известность
    Фашистар самныбыт былаахтара Сиринэн сыһыллан аастылар. Биһи знамябыт албан ааттанан Үөһэнэн тэлимнээн бардылар. И. Чаҕылҕан
    Ааттаах албан ааттанаар, Улуу дьоллоох сурахтанаар. Нор. ырыаһ.
аатыр

аатыр (Якутский → Якутский)

туохт.
1. Ханнык эмэ ааты ылын, ааты иҥэрин. Получать какое-л. имя, нарекаться
Бу тумул «Хааннаах тумус» аатырбыта түөрт уонча сыл буолла. М. Доҕордуурап
Бар дьонугар кини «Өксөкүлээх Өлөксөй» диэн аатырбыта ырааппыт эбит. Суорун Омоллоон
Мин доҕорум ол көмөнү нэһилиэнньэттэн аан маҥнай ылбытын иһин Харчы Уйбаан аатырбыт. С. Федотов
2. Тугунан эрэ билин-көһүн, сураҕыр. Стать известным, популярным; славиться
Тиэтэйбит диэн наһаа күүстээх бухатыыр киһи кыайталаата. Бу бухатыыр олус аатыран эрэр. Эрилик Эристиин
Аҕаҥ барахсан Амарах муҥутаан Алааска ыалын Барытын аһатара, Байдам туттуулаах, Баай байанайдаах Булчут чулуута Буолан аатырара. И. Егоров
Эчи, аатыраҕын-аатыраҕын да, биһиэхэ олоҥхолоон иһитиннэрбитиҥ суох. В. Гаврильева
3. Ханнык эмэ ахсааҥҥа, суокка сырыт. Считаться с кем-чем-л., слыть кем-л., каким-л.
Былырыыҥҥы тохсус. Оскуолаҕа саамай ыарахан кылааһынан аатырар. Софр. Данилов
Өймөкөөн — тымныы полюһунан аатырара, кыһын манна уһуура биллэр сир, ол да буоллар быйыл манна саас олус хойутаата. Н. Заболоцкай
Саха, эбээн кыргыттара былыргыттан сэмэйдэринэн, көрсүөлэринэн аатыраллара, ол үтүө үгэһи эһиги, кыргыттар, харыстыах тустааххыт. И. Гоголев
4. Иһилин, тарҕан (сымыйата-кырдьыга биллибэт сурах, үһүйээн, кэпсээн туһунан). Распространяться, слышаться (о слухах, молве)
Куорат «үрүҥ буолбут» аатырда. Амма Аччыгыйа
Айаантан аҕыс ат тардыыта «Аарыма сэп» иһэр аатырбыта. Күннүк Уурастыырап
[Абыраамап] Дьокуускайга тугу эрэ кимиэхэ эрэ албакааттыы суукка-сокуоҥҥа сылдьар аатырара. Л. Попов
Ханнык эрэ тылы ыыт, тарҕат (үксүгэр сымыйа, туохтан эрэ куотунуу, албаһырыы курдук). Распространять, пускать слух, известие (обычно вымышленное, для прикрытия неблаговидных поступков)
Аҕабыыт миэтирикэттэн көрбүт аатыран, [баайдар уолаттарын] саллаакка барар саастарын биирдии нэдиэлэ ааспыт гына оҥортоон биэрбит. Амма Аччыгыйа
Киһи хараҕар тугу да аҕалбыта, оҥорбута суоҕун иһин, биир кэм солото суох аатырар. Н. Заболоцкай
Аар-саарга аатыр көр аар-саар. Аҥаардастыы аатыр — киһиттэн барытыттан чорбоччу сураҕыр, кимиэхэ да тэҥнээҕэ суох буола аатыр. Особо выделяться своей известностью, славой среди всех остальных, быть прославленным сверх меры
Арҕаа эҥээргэ баайынан, атамаанынан аҥаардастыы аатырар, соҕотохтуу сураҕырар. Саха фольк. [Нүһэр Дархан:] Эбэ хотун икки эҥээригэр Аҥаардастыы аатырыахпын бардамнык баҕарарым, Ол баламат санаам туолбата. И. Гоголев
Ол соҕотоҕун сураҕырбыт, аҥаардастыы аатырбыт Баай Бакыыһа киэҥ дьиэлин мин тэлэйэн, ыар ыалдьыт, нүһэр хоноһо буолан, иэһи боруостаан көрүөм. Эрилик Эристиин
Албан аатыр үрд. — киэҥник, дарбааннаахтык сураҕыр. Иметь, приобретать громкую славу
Албан аатырбыт Алмаас тааһым Ача от сытыы күөҕүнэн Арылыйа оонньоон барбытыгар Улуу Русь сирин Унаар күөх урсуна Оргууй таала долгуйда. П. Тобуруокап
Барҕа да баайданным, албан да аатырдым, Ол эрээри санаам быһаҕас... И. Гоголев

шумный

шумный (Русский → Якутский)

прил. I. (производящий шум) айдааннаах, күүгээннээх; шумная компания айдааннаах компания; 2. (оживлённый) тыас-таах-уустаах, айдааннаах, күүгээннээх; 3. (сенсационный) дарбааннаах; шумный успех дарбааннаах ситиһии.