бойборуй диэнтэн холб. туһ. Эһэ оҕолоро сүүрэн бойборуһа сырыттылар. Т. Сметанин
Кырачааннар бойборуһан тахса-тахса ким оскуолатыгар, ким детсадыгар сырсаллар. АА ИБ

аат. Саамай кыра саастаах оҕолор төрөппүттэрэ үлэлиир кэмнэригэр сылдьар, иитиллэр тэрилтэлэрэ. ☉ Ясли (детское учреждение)
Дьааһыла дьиэ иннигэр оонньоон туораахтаһа сылдьар кыра оҕолору көрө турдум. Р. Кулаковскай
Күнүс бөһүөлэккэ киһи бэрт аҕыйах: эмээхситтэр эрэ сайбаҥнаһаллар уонна детсад, дьааһыла үлэһиттэрэ дэҥҥэ көстөн ааһаллар. П. Аввакумов
Саҥа үлэлии кэлбит учууталлар оҕолорун дьааһылаҕа уонна садка олохтуурга көрдөспүттэрэ. «Кыым»

даҕ.
1. Атыттарга холобур буолар (бастыҥ, туйгун). ☉ Образцовый, служащий примером для других, показательный
Уопсай мунньах көрдөрүүлээх быһыты тутар туһунан уурааҕа тахсыбыта. М. Доҕордуурап
Сэминээр кыттыылаахтара бу детсад көрдөрүүлээх занятиеларыгар сырыттылар. «ЭК»
◊ Көрдөрүүлээх дуоска — үлэ ситиһиитин, түмүгүн көрдөрөн иһэр дуоска. ☉ Наглядная доска
Куоталаһыыны декада аайы түмүктээн бырабылыанньа көрдөрүүлээх дуоскаҕа таһааран истэ. М. Доҕордуурап. Көрдөрүүлээх дьыктаан — учуутал оҕолорго тыллары суруйан көрдөрөн, аахтаран баран, өйдөрүттэн суруйтарар дьыктаана. ☉ Зрительный диктант
Сэттис кылааска устууну уонна көрдөрүүлээх дьыктааннары уустук орфограммаларга эрэ туттуллар. СГФ СТМО

1. кыра диэнтэн аччат. Хаар алмаастыы чаҕыллар, Көмүстүү кылбаҥныыр, Умайар, умуллар, Кырачаан кыым буолан кыламныыр. П. Тобуруокап
   Кырачааны даҕаны Кыайан тарпакка, Сыарҕалаах оту Сыыры дабатардыы Сыра бөҕөнөн Сыналытан истэххиэн! П. Тобуруокап
   Сүгэҕэр кырачаан ытаһа маһы көмөлөһүннэрдэххинэ, бэрэбинэни да бэйэҥ билэргинэн таҥастыаҥ. «ХС»
2. аат суолт. Кыракый оҕо (таптаан, аһынан этэргэ). ☉ Маленький ребенок, малышка, малыш, малютка
   Аҕам дьахтар мин аттыбар Сыллаан ылла кырачаанын. И. Гоголев
   Иккилии мэндиэмэннээх дьиэлэртэн бииртэн биир үчүгэйкээн баҕайы кырачааннар бойборуһан тахса-тахса, ким оскуолатыгар, ким детсадыгар сырсаллар. АА ИБ
   Көннөрү кырачааннар эйигин онноманна сүгүн-саҕын ыыппаттар. «ХС»

туохт.
1. Тугу эмэ бириинчиктэнэн сир-тал, кыҥкыйдан, атаахтаа. ☉ Вести себя капризно, капризничать, привередничать
Сороҕор оҕо тииһэ тахсарыгар олус хаппырыыстыыр, сыраана сүүрээччи, миилэтэ ыалдьар уонна кыһыйар, аанньа аһаабат, үчүгэйдик утуйбат буолааччы. ДИГ ТЫаХХС. Маша — ыал кыра кыыһа, аҕатыгар атаахтыыр, ордук дьиэтигэр хаппырыыстыыр. ОАП ОТХ
Уолчаан детсадка суолу быһа хаппырыыстаата. «Кыым»
2. кэпс. Биир тэҥник буолбакка эмискэ тохтоон ыла-ыла үлэлээ (хол., тиэхиньикэ туһунан). ☉ Работать с перебоями (о неисправной технике)
«Раздатчигым хаппырыыстыыр, ону көрүнэбин», — уол оҕунуох буолбут сирэйин кэлбит дьоҥҥо хайыһыннарбыта. Далан
[Миитэрээс:] Хара сордоох мотуора! Эмиэ атаах кэргэн курдук хаппырыыстаан эрэр. И. Гоголев
Массыыната биирдэ да хаппырыыстаан, алдьанан, туран, тохтоон хаалбыта суох. П. Аввакумов

I
туохт. Кими эмэ кытта доҕордос. ☉ Дружить с кем-л.
Үтүө дьону кытта үөрдэһэн, Ааттаах дьону кытта атастаһан, Дьоһун дьону кытта доҕордоһон баран Өлбүппүт ордук. Өксөкүлээх Өлөксөй
Аҕыйах да сыл буоллар, Алыс атастаһан астынсыбыт, Омук да буолларбыт, Олус уопсан доҕордоспут, Омнуоласпатах дьон этибит. А. Софронов
«Айан аргыстаах, суол доҕордоох», — диэн мээнэҕэ эппэттэр, ол куолутунан мин хатан харахтаах отуччалаах киһилиин атастаһа охсубутум иккис суукката буолла. И. Гоголев
II
туохт. Тугу эмэ кими эмэ кытта уларытыс, мэнэйдэс. ☉ Меняться, обмениваться чем-л. с кем-л.
Алаас саҕатыгар киирэн иһэн, Сережа кытылга иһэр уолу кытта миэстэтин атастаспыта. Софр. Данилов
Үтүөнү оҥордоҕуна, кини, баҕар, Өстөөх пиэрмэтигэр бэйэтигэр даҕаны ол муоһу сээкэйгэ атастаһан кэбиһиэ! Н. Заболоцкай
Мииккэ кыһалҕа кыһайан, ыал буолар туһугар, биир тыһы тыһаҕаска сирин атастаһан кээспитэ. А. Сыромятникова
Детсад үлэһиттэрэ опыттарын атастастылар. «ЭК»

аат.
1. Ханнык эмэ усулуобуйалары туруоран, ону тутуһары, толорору модьуйуу. ☉ Требование, спрос
Үлэ былаанын оҥорон, кыраапык олохтоон, ирдэбили күүһүрдэр гына тэрийэн, дьону сүһүөҕэр туруора охсуохха наада. В. Яковлев
Үлэ тэтимигэр уонна хаачыстыбатыгар эдэр мэхэнисээтэргэ кытаанах ирдэбили туруорара. «ХС»
Кинини [учууталы] сыаналааһын, киниэхэ ирдэбил олох сайдыытын таһымыттан тутулуктанан уларыйа турар. «Кыым»
2. Ханнык эмэ дьыаланы официальнайдык быһаарарга көрдөһүү. ☉ Требование официального разъяснения по какому-л. делу, запрос
Дьокутаат бэйэтин компетенциятын иһинэн ханнык баҕарар дуоһунастаах дьоҥҥо ирдэбил оҥорор бырааба олохтонно. ФММ ДьКС
Мин соторутааҕыта биир депутатскай ирдэбили толорон, куорат детсадтарын материальнай-техническэй хааччыллыыларын бэрэбиэркэлээбитим. «ХС»
3. суут-сок. Суут буолуон иннинэ дакаастабыл буолар чахчылары хомуйуу. ☉ Предшествующее суду дознание, собирание улик. Борукуруор дьыаланы эбии ирдэбилгэ ыытта
4. суут-сок. Буруйу оҥорон баран күрээбит, саспыт киһини көрдөөһүн. ☉ Розыск, выслеживание преступников
Ирдэбилгэ сылдьар киһини булбуттар.  Эһиги кинилэри тыллаан туттарбатаххына, кинилэр эр ылан, өссө ордук алдьархайы тардыахтара. Онон доҕордуулар күн сарсын ирдэбилгэ турунуох буоллулар. Н. Заболоцкай

туохт.
1. Оҕону көр-харай, бүөбэйдээ. ☉ Ухаживать, смотреть за ребёнком, нянчить ребёнка
[Мэник Мэнигийээн:] Аҕаас, бу оҕону да сатаан оҕолооботуҥ баар ээ, дэлби ытатар эбиккин. Суорун Омоллоон
Онно [детсадка] эн биһигиннээҕэр, бука, ордуктук оҕолууллара буолуо ээ. М. Доҕордуурап
2. Төрүт кыратыттан иит, улаатыннар (атын оҕону). ☉ Воспитать, вырастить (чужого ребёнка)
Сэттэтигэр дылы бу оҕону атын ыалга саһыаран, күннээх таҥараҕа көрдөрбөккө чуулааҥҥа оҕолообуттара. Саха сэһ. II
Убайа кинини ийэлэрэ өлүөҕүттэн оҕолоон, көрөн-харайан улаатыннарбыта. М. Ефимов
Эн бэйэҥ оҕолообут оҕом кэриэтэ киһи буоллаҕыҥ дии. Р. Кулаковскай
3. кэпс. Дьахтарга оҕото оҥор (эр киһини этэргэ). ☉ Зачать ребёнка (о мужчине)
Миитэрэй, бэйэҥ-бэйэҕинэн туох буолаҥҥын куһаҕан кыыһы оҕолооҥҥун миигин күлүүгэ ыыттыҥ? Н. Түгүнүүрэп
Уоһуҥ абынан албыннаан Оҕолоот, уоруйах кэриэтэ Ойуурга куоппутуҥ. П. Тобуруокап
4. көсп. Көҥүл күөҥҥэр, киэҥ дуолгар (хол., сири-дойдуну, дьиэни-уоту этэргэ) астына-дуоһуйа сырытыннар, олорт. ☉ Заботиться о ком-л., пестовать, любовно выращивать кого-л. (напр., школа о ребёнке). Оҕолоон улаатыннарбыт оскуолам барахсан
□ Улуу сайылыгым Оҕолообут оҕолоро Уоттаах сэрии күнүгэр Уйуһуйан барбыттара. С. Васильев
[Яков] түөрт сыл ииппит, оҕолообут институтун аанын арыйар. Н. Заболоцкай
◊ Кус оҕолоо кэпс. — кус оҕото улаатар кэмигэр кустаа, саалан. ☉ Охотиться на маленьких уток
Биир доҕорунаан күөллэри кэрийэ сылдьан кус оҕолуура иһилиннэ. Р. Баҕатаайыскай