салҕалаа диэнтэн дьаһ
туһ. Оҕолуу үөрүү, олус күлүү, сүрэҕи долгутуу сороҕор сүһүөҕү хамсатарын, салҕалатарын биһиги билэбит. Т. Сметанин

даҕ. Олус хомолтолоох, кыһыылаах; курутуйуулаах, кэмсилгэннээх. ☉ Очень досадный; горестный
Нуучча били аһыылаах-абалаах көлөһөлөөх хаптаһынын сиргэ уура оҕуста. Амма Аччыгыйа
[Нуучча дойдутун буоругар хаамыахпын баҕардым], сүрэхпин хам тута сылдьар ыарык-баттык эмискэччи аһыылаах-абалаах долгутуунан кууспута. И. Тургенев (тылб.)

I
аат.
1. Айылҕаттан бэриллибит уһулуччулаах дьоҕур. ☉ Выдающиеся врождённые качества, талант
Чаҕылҕан айар талаана сайдан, ситэн, кинигэттэн кинигэ ахсын наһаа уустугурдуллубут уобарастартан, иирчэхбаарчах этиилэртэн улам босхолонон испитэ. Софр. Данилов
Кини [Амма Аччыгыйа] саныырынан талаан — айылҕа күндү бэлэҕэ, нарын-намчы дьоллоох дьоҕур. ФЕВ УТУ
Үгэ олус уустук уонна суруйарга ыарахан пуорманан ааҕыллар, онон үгэһит талаан сэдэхтик үөскүүр. ВГМ НСПТ
2. Айылҕаттан бэриллибит уһулуччулаах дьоҕурдаах киһи. ☉ Человек, обладающий выдающимися врождёнными качествами, способностями, талант
Кини [П.А. Ойуунускай] үүнэр талааннары …… иитии, таба суолга таһаарыы үлэтигэр ураты суолтаны биэрэрэ. «ХС»
Онтон сотору, икки сыл үөрэммиттэрин кэннэ, устуудьуйалара эмискэ сабыллан, бэрт элбэх талаан ыһыллан хаалар. ӨӨ ДДьДТ
Бу модун талаан [Александр Дюма] барыта икки сүүс биэс уон арамааны уонна сүүрбэ биэс пьесаны суруйан хаалларбыт. «ЭК»
русск. талант
II
аат. Дьол-соргу тосхойуута, туохха эмэ табыллыы, сатаныы. ☉ Счастье, удача, везение, желательный исход дела
Таастыы лачыгырыыр тарбаҕыҥ талаана биллин. П. Ойуунускай
Нэһиилэ Кыл тыына кырдырҕаан, Сур тыына сурдурҕаан Өрөгөй көрдөһө, Талаан тардыһа сытта. С. Васильев
Ити күөрэйэн эрэр күннүү, Инникиҥ үчүгэй буолуоҕа, Олоххор тохтообокко үүнүү, Өрөгөй талааныҥ үрдүөҕэ. И. Эртюков
ср. хак., бур. талаан, казах. талан ‘счастье’
III
аат. Туох эмэ уу ньуурун хамсатыыта, долгутуута (хол., кус күөлгэ түстэҕинэ үөскүүр кэҥээн иһэр иилэр, биллэр-биллибэт долгуннар). ☉ Круги на воде (от соприкосновения чего-л. твёрдого с её поверхностью)
[Кустар] түһэн баран, уу талаана сүтүөр диэри ону-маны одуулаһан, иһиллии олорбохтоот, уу иһэ-иһэлэр сапсыммахтаатылар, онтон ууга моонньуларын уга-уга аһаан ньалыгыратан бардылар. Р. Кулаковскай
[Дьөгүөр оҕонньор] күһүн сүөлбэргэ маннааҕар ордук хараҥа буолааччы да, түспүт куһу ууга талаанынан көрөн ытыллар буолуллара дии санаата. В. Иванов
Сотору-сотору бөдөҥ соболор өрүтэ ыстаммахтыыллар. Талааннара тиэрбэс-тиэрбэс тараанньыктанан эриллимэхтии түһээт, тула тарҕанан, устунан уостан, сүтэн хаалаллар. И. Сосин
ср. эвенк. талан ‘круг на воде (от брошенного предмета)’ < эвенк. тала ‘мыться’

сов. кого-что уйадыт, манньыт, долгут.

м. титирэстээһин, долгуйуу; привести кого-л. в трепет титирэстэт, долгут.

гл
долгутар

сов. кого-что долгут, уолут, соһут; эта весть разволновала меня ити сурах миигин долгутта.

сов. кого-что уйадыт, долгут;. растрогать до слёз ытыар диэри уйадыт.

кэргэннэс диэнтэн хай
аата. Буржуазия кэргэннэһии сыһыаннаһыытыттан сүрэҕи долгутар манньыйыы сабылыгын саралыы тарпыта. К. Маркс (тылб.)

несов. 1. что (вызывать волны) долгунурт; 2. кого-что (беспокоить) долгут, аймаа, дьиксиннэр, күүрт; отсутствие писем меня волнует сурук суоҕа миигин дьиксиннэрэр; волновать умы дьон санаатын күүрт, дьон санаатын долгут.