и. д. от дьигиһий= 1) дрожание, дрожь; 2) сотрясение, содрогание.

трясущийся, страдающий дрожанием (напр. конечностей).

аат. Чаастатык биэтэҥнии хамсааһын, дьигиһийии. ☉ Дрожание, тряска от частых колебательных движений
Кини сөмөлүөт титирэстээһинигэр сөп түбэһиннэрэн эккирээн ыла-ыла, кэбиинэ иһин эргийдэ. ПП Дь
Эргэ халадыынньык титирэстээһинэ, тыаһа-ууһа кими баҕарар кыйахыан сөп. ДьХ

1. аат. Дьигиһийии, дьигиһийэн хамсааһын. ☉ Дрожание, колебание от толчков, рывков, тряска
   Хараҕар эбэ модун таһаата нэлэһийэ-хотоһуйа сытарга дылы: сүүрүк эриллэр дьигискэнэ, муус мууска хабырыйсар тыаһа. Н. Лугинов
   Үлэ көрдөөх үлүскэнэ, Үрэх сүүрэр дьигискэнэ Өрүтэ охсон күрүлүө! Дьуон Дьаҥылы
   Ичигэс буолан, дойдуларын ахтан, тимир суол дьигискэнинэн тус арҕаа айаннаан испиттэрэ. «ХС»
2. даҕ. суолт. Дьигиһийэн хамсыыр, дьигиһийэр. ☉ Тряский, трясущийся, дрожащий
   Дьигискэн сэлиинэн түспэхтээ! Р. Баҕатаайыскай
   Дьигискэн айантан дьиксиммит санаабар Уолуйбут мамоннар Барыһа хаамтылар. Урсун
   Ыгыатта үрэҕин эрэһэ долгуна Куланнаах уохтардаах дьигискэн бурууга Кумаҕы быыһынан көмүһү сиидэлиир. С. Васильев

тыаһы үт. туохт.
1. Дөрүн-дөрүн «тыс» гына тыаһаа, тыһырҕаа (хол., умайа турар хардаҕастары, хайа бараары гыммыт мууһу этэргэ). ☉ Трещать время от времени, потрескивать (напр., о горящих поленьях, трескающемся льде). Оһоххо мас умайан тырдыргыыр
□ Хабыс-хараҥа, мууспут тырдыргыыр, иккиэн бэйэбэйэбититтэн тутуһан иһэбит. ВА
2. Биир кэмник тэһитэ кэйэн ыарый. ☉ Покалывать, пульсировать (о сильной, острой боли)
Баттаммыт атаҕын хамсатаары гыммыта, иннэнэн тэһитэ аспыттыы, тырдыргыыр. В. Тарабукин
Тырыта-хайыта тыыппыт илиилэрим ыарыылаахтык нүөлүйэллэр, тырдыргыыллар. Ч. Айтматов (тылб.)
3. көсп. Кыыһыран, кыйаханан мөҕүтүн. ☉ Бурчать, сердито выговаривать таан төлө түһэн, уу хараҥа түгэҕэр түһэн хаалла. Т. Сметанин
Былыт кыйданар, чаҕыл уоттаах Сулус тырыбынаан тахсар. И. Эртюков
2. Илибирии мөҕүс (чыычаах туһунан этэргэ). ☉ Трепыхаться, трепетать (о птичках)
[Сылгы чыычааҕа] «Чырыпирип» саҥараахтыыр, Тырыбыныы көтөөхтүүр. Эллэй
Ымыы өрөгөйдөөхтүк «чырып!» диэт, өрө көттө, харыйа, бэс булкаастаах сис тыа үрдүнэн тырыбыныы дайда. И. Гоголев
Күөх халлааҥҥа күөрэгэй көтөн тырыбынаан тахсан, көстүбэт үрдүккэ тимирэн, ыллаан дьырылатар. М. Доҕордуурап
3. көсп. Олус кэрэ, эдэр көрүҥҥүнэн харахха быраҕылын (үксүгэр кыыс туһунан этэргэ). ☉ Блистать молодостью, красотой (обычно о девушке)
Биир эмэ тырыбынаабыт барахсан атаҕын тумсунан дугунан тыкаарыйан аастаҕына — хайаан нохтолоох сүрэх битирбитир тэппэт, хайҕахтаах хара быар хамсаабат буолуо этэй?! Күрүлгэн
Анастасия Петровна Лыткина үрүҥ аанньал курдук мааны да мааны, маҥан да маҥан, кыраһыабай бөҕө адьас бу тырыбынаан олорор эбит. ӨӨ ДДьДТ
Кимтэн да аккаастыыр тылы истибэтэх, бэйэтин кэрэтигэр олус эрэллээх тырыбынаабыт кыыс онуоха кыыһыран туллайбыта. «Чолбон»
алт., телеут., леб. тыр ‘дрожание’

1. даҕ.
2. Сүтэ-сүтэ күөдьүйэр (туох эмэ уота, сырдыга). ☉ Мерцающий, лучистый (свет, сияние)
   Соня эдэригэр, оо, харахтара дьиҥ ыас хара, чох хара этилэр уонна мэлдьи мэник тырым уоттаахтара. Н. Габышев
   Хотугу түүн хараҥа, Арай, дьиэҕэ сырдык, Тырым лаампа сырдыга Тыгар сулус курдук. И. Эртюков
   Сулустар — тырым уоттаах харахтар, Туохтан үөрэн мичилиһэ күллүгүт, Ыһыахха мустубут кыргыттар кэриэтэ Сиэттиһэн дьиэрэҥкэй тэптигит. Чэчир-80
3. Чэчирии тыллыбыт, тыыннаах, кэрэ (от-мас туһунан). ☉ Цветущий, живой, прекрасный (о растительности)
   Күлүмнүүр-мичиҥниир Күндү күөх биэбэкэм Күлүмнүүр-дьиримниир Күөх тырым сибэкким, Долгуйан нусхайар, Долгуна умайар. П. Ойуунускай
   О, күөх тырым симэҕин Эн суолгар тэлгэтэн, Өлбөөрбөт кэрэҕин Сир ийэ чиэстээтэ. Эллэй
   Ол арҕаа аларга тахсаммын Күөх тырым сибэкки үргүөҕүм. Күннүк Уурастыырап
4. аат суолт.
5. Туох эмэ (хол., сулус) сүтэ-сүтэ күөдьүйэр уота, сырдыга. ☉ Мерцающий свет, лучистое сияние (напр., звезды)
   Эҕэрдэлиибит Эйигин Хотугу дойдубут модун хомураҕар Кытыаста ыһыллар күн тырымынан, Муустаах муорабыт кыһыҥҥы кустугунан — Үҥкүүһүт дьүкээбил оонньуур уотунан! П. Тобуруокап
   Халлаан оонньуур кустуга Күлүмүрдүүр тырымын Маннык чуҥкук дойдуга Көрсүөм диэбэт буоларым. А. Абаҕыыныскай
   Ыйтан ылбыт толбонноох эбит, Сулус тырыма диэн киниэхэ тыкпыт, Дьүкээбил уотун төлөнө түспүт, Арылыйар кустук мэнньиэһэ оонньообут. С. Зверев
6. Саҥа тыллыбыт от-мас, айылҕа кэрэтэ. ☉ Прелесть свежей зелени, пробудившейся природы
   Ханнаный кырдалга Сибэкки тырыма? Күннүк Уурастыырап
   Биэрэккэ сардаана тырыма Бэйэбэр, тулабар тохторо. Р. Баҕатаайыскай
   Көмүс, алмаас дойдутун Көрдөөх ыччата буолабыт, Тыыннаах айылҕа тырымар Тыаҕа, хонууга барабыт. С. Тимофеев
   ср. алт., телеут., леб. тыр ‘дрожание’, осм. тырыл ‘дрожащий’

I
1. аат.
1. Ыҥыырга холуну ыга тардар хаптаҕай кур курдук оҥоһуулаах тирии быа. ☉ Плоский кожаный ремень для подтягивания подпруги седла
Атын холунун бирээскэтигэр дьиримин уган баран, сыыйа ыга тарта. [Ата] үс үөстээх хобо-дьибэ холуннаах, хоп-дьип дьиримнээх. ПЭК ОНЛЯ I
[Кинилэр] соноҕосторун бииргэ баайбыттара, үрдүлэригэр от ботону ууран баран, хаптаһын адарайга бааллыбыт холунунан - дьириминэн истэрин ыбылы таттараллара. И. Федосеев
2. Бирээскэлээх тирии кур. ☉ Кожаный ремень с пряжкой
[Абааһы киһи] өттүгүн хап-куп охсумахтаата, дьиримин төлө тардынан кэбистэ. ПЭК ОНЛЯ I
2. даҕ. суолт. Бирээскэлээх, тирииттэн тэлэн оҥоһуллубут. ☉ С пряжкой, вырезанный из кожи (о ремне)
Кини иһин туһунан илдьирийбит эргэ ырбаахытын, быһахтары, хататтары, холго иилинэр хараҕалары намылҕалаах дьирим курунан ыга тардыммыт. Эрилик Эристиин
Булуука [киһи аата] сарыы сонун тас өттүнэн курдаммыт дьирим курун чиҥэтэн биэрдэ. Эрилик Эристиин
Бөлүүн эмиэ баттатан уһугуннум, эмиэ көлөһүнүм уутугар уһуннум. Мөхсөн көрбүтүм - дьирим быалар Дириҥник хатаммыттар хабарҕабар. С. Тарасов
п.-монг. дьарим
II
1. аат.
1. Салгын түргэнник элэҥнээн көстүүтэ; дьэргэлгэн. ☉ Быстрое движение, дрожание воздуха; мираж, марево
Дьиҥнээҕэ чуолкай биир: дьэргэлгэн Дьиримэ - тас көстүү сүтүөҕэ. Арай дьэ эрэли этэр эн Биир көрүүҥ сүрэххэ сөҥүөҕэ. Р. Баҕатаайыскай
2. Туох эмэ чаҕылхай (күн уота, кыым, сулус о. д. а.) эккирээн эрэр көстүүтэ. ☉ Яркий блеск, мерцание чего-л. (солнечных лучей, звезд и т. п.)
Хаар үрдүн толбоно, Халлаан сулуһун дьиримэ - Таптыыр кыыс хараҕа! Н. Якутскай
Дьэргэл сулус мичилинэн Дьэрэлийэр халлааммар Ааһар аргыс дьириминэн Арыт түүммүт күлэн ылар. М. Ефимов
Көлүкэ, көлүкэ - Күлүмнэс мөһүүрэ. Көрүөхтэн да кэрэ Көй үгүс дьиримэ. В. Гольдеров
2. даҕ. суолт. Күлүмнэс, дьирибинэс, дьэргэлдьигэс (күн уотун чаҕылын, кыым, сулус о. д. а. тустарынан). ☉ Сияющий, мерцающий, сверкающий, искрящийся (о солнечных лучах, звездах, искрах)
Түүҥҥү барык быыһынан Элбэх уоттар көстөллөр, Кыынньар дьирим кыымынан Көөнньөн үөһэ көтөллөр. Күннүк Уурастыырап
Саҥа дьылбыт ата - тымныы, Тэлгэһэҕэ аҕылыыр, Хамсыыр дьирим элбэх уоппут Харыйаҕа тырымныыр. Т. Сметанин
Күммүт тахсар уонна дьирим Долгуннарга түһэн оонньуур. Кыһыл көмүс дьарҕаа илим Толбонноро суһумнуур. В. Миронов