нареч
оонньуута суох, боччумнаахтык, дуоспуруннук

нареч.
дьоһуннаахтык, дьиҥҥээхтик, кырдьык

сыһ., кэпс. Мээнэ, солуута, дуоспуруна суохтук. ☉ Бестолково, бездумно, легкомысленно
Кэдэрги кэпсээн Кэлтэгэр кэрэкээн, Сахалыы-нууччалыы Салтай-малтай Саары уопсуу. А. Софронов

сыһ., кэпс. Өйдөөбөккө эрэ мээнэ түбэһиэх, солуута, дуоспуруна суох. ☉ Не подумав, легкомысленно, легковесно
Бокуойа суох иннилэрин диэки сарыкымаай сырсан иһэн хорус гына түстүлэр. А. Бродников

аат., сөбүлээб. Дьоһуна, дуоспуруна суох, чэпчэки санаалаах көр киһи. ☉ Несерьёзный, легкомысленный, несолидный
Сорохтор [Кутузовы] ботугураан мөҕөллөр, дыбарыас сырбаҥсата, кырдьаҕас хаадьыһыта дииллэр. Л. Толстой (тылб.)

аат., кэпс. Дуоспуруна, солуута суох быһыылаах киһи, сэлээр киһи. ☉ Несерьёзный, неделовой человек, шалопай
Бугров атастарыныын босхо булбут тирээпкэлэрин эмиэ бэйэлэрин курдук салапаайдарга наһаа ыарахан сыанаҕа атыылыыллара. ЦСИ КСФ
Купе иһигэр ханнык эрэ салапаай буолбатах, уордьаннаах, ытыктабыллаах оҕонньор киирэн иһэрин көрө түһээт, …… ытыктабыллаахтык тоҥхох гынна. А. Гайдар (тылб.)

дьалаата суох кэпс. - дуоспуруна, оттомо суох (тугу да өйдүүсаныы, ырыҥалыы барбакка оҥорор, саҥарар). ☉ Развязный и бестолковый
[Бандьыыттар] күтүрдэр саалара-сэптэрэ куһаҕана, куттаҕастара, дьалаата суох тыллара-өстөрө, олоххо кымаах саҕа кыһалҕалара суоҕа адьас киһи хараҕар тута быраҕыллар. Р. Кулаковскай
Ама, ити үлэ хаачыстыбатын үрдэтии иһин бүгүҥҥү дьулуур кэмигэр көтүмэх быһыыттан, дьалаата суох буолууттан сэрэтии буолбатах үһү дуо?! «ХС»
Оннооҕор оскуола оҕото Баабылабы «хата суукка барарыҥ буолуо» диэн дьаалата суох этэн кэбиһэр. «Кыым»

даҕ. Дьоһуна, дуоспуруна, солуута суох (буолб. ф-ҕа тут-лар). ☉ Несерьезный, беспечный, бездумный (употр. в отриц. ф.)
Андаатар [киһи хос аата], холуочуйан, тылаөһө элбээн барда. Кэпсии-кэпсии дьалаана суох күлэр. И. Гоголев
[Эһэ оҕото] наһаа дьалаана суох бардаҕына, ийэтэ таһыйан ээҕин этитэрэ, сылбаҕынан аҕалан, ол-бу буолан чолоҥнообот гына ыга баттатан кэбиһэрэ. И. Федосеев
Кырдьаҕастар тугу эмэ этэн дьарыйаары гыннахтарына, дьалаана суох алларастаһан кэбиһэбит. «ХС»
Туох да кыһалҕаны-эрэйи билбэтэх, барыта бэлэмҥэ мээтиргээбит, көҥүлгэ күөлэһийбит, туох да дьалаана суох дьон. «ХС»

аат. Мэник-тэник, дуоспуруна суох киһи (үксүгэр оҕо, эдэр киһи тустарынан). ☉ Беззаботный, бездумный, несерьезный (обычно о детях и подростках), баловень, шалун
Үстээх үөдэн, түөртээх төбөт, Биэстээх бэдик буолуор диэри Кус сыгынньаҕын куталыйда, Сыайа сыгынньаҕын сырытта. Өксөкүлээх Өлөксөй
Тойон сиирэхалты харбаспытынан таһырдьа батыгыратан таҕыста. Оччоҕо сүүрбэччэбин туолан эрэр бэдик киниэхэ туран биэриэм дуо? Эрилик Эристиин
Саас, биир сарсыарда, кини, уончалаах мэник бэдик, ырбаахынан таһырдьа ыстанан таҕыста. Болот Боотур
Саха борбуйун уйда да, тустубутунан барар идэтэ. Остуол аннынан сүүрэ сылдьар бэдиктэр: «Тустан көйөбүт дуо, доҕоой», — дии-дии мадьыктаһаллара кими да сөхтөрүө суоҕа. «ХС»

1. даҕ., кэпс. Киһиэхэ, олоххо туох эмэ көстөр туһалаах, суолталаах (үксүгэр суох диэни кытта ситимнэһэн төттөрү өйдөбүлгэ тутлар). ☉ Приносящий реальную, видимую пользу, дельный (обычно употр. с част. суох в отриц. ф.)
   Солуута суох арааска, Бирээнньиккэ, хампыакка Барыыр буолла харчыны. И. Гоголев
   [Быыбарынай:] Эчи суох, амтаннааҕы аһаабатым, солуулаах бэлэҕи ылбатым. Н. Түгүннүүрэп. Биһигини отой солуута суох дьыалаҕа, соҕотохтуу Ат Кытылыгар сиэрдийэ кэртэрэ үүрэллэр. «ХС»
   △ Дьоһуннаах, дуоспуруннаах (хол., киһи быһыытын этэргэ). ☉ Серьёзный, основательный (о поведении человека)
   Бэрэдэбиэс солуута суох оонньуутун Аллахов кулгааҕын уһугунан аһарда. Н. Заболоцкай
   Уйбаан тугу да саҥарбата, солуута суох арбааһынтан иһигэр улаханнык абарда быһыылаах. В. Сыромятников. Огдооччуйа Кээчэни истибэтигэр «солуута суох сэлээрчэх», — диэн үөҕэр. А. Фёдоров
2. сыһ. суолт. Дуоспуруна суохтук, олоҕо суохтук (буолб. ф-ҕа). ☉ Несерьёзно, бездумно
   [Кулуба:] Түксү, солуута суох баллыгыраама! Н. Неустроев
   Оччоҕо тоҕо солуута суох эрэйдэнэҕин? Амма Аччыгыйа
   Кини билбэт ыччаттара солуута суох күлсэллэр. Л. Попов

аат.
1. Туох эмэ арычча көстөр барыла, маарына, омооно. ☉ Контур, внешнее очертание чего-л. [Серёжа былыты өр одуулаатаҕына] сороҕор эмиэ да адаар муостаах табалар, аттаах, саҕынньахтаах үгүс дьон томоонноро көстөллөр. Н. Лугинов
Хараҥа да буоллар, киэҥ өрүс томооно онно көстөргө дылы. А. Сыромятникова
Хата ити ойуулар бэркэ табылыннылар, Дьураал уонна Маг, олус да буолбатар, уопсай томоонноро син баар. Г. Угаров
2. Туох эмэ дуоспуруна, суолтата, бэрээдэгэ. ☉ Аккуратность, порядок, приличие
Тойон сүрэҕим тулаайаҕыттан Тохтон түспүт дорҕоонноох Тойугум томоонун толкуйдаа. А. Софронов
Дьиэ иһигэр туох да томооно суох этэ-этэ күлсүү, ыпсыыта суох ньамааран кэпсэтии, сэлээрии. Эрилик Эристиин
◊ Торҕо томоонунан — хайдах баарынан (баар буолуохтааҕынан), үчүгэйдик, үтүө суобастанан (тугу эрэ оҥор). ☉ Нормально, прилично, на совести (делать что-л.)
Торҕо томоонунан астаабат. ПЭК СЯЯ
ср. тув. томаанныг ‘смирный’, сой. томаан ‘смирный’, бур. томоо ‘серьёзность’